هوماتروپین هیدروبروماید
هوماتروپین هیدروبروماید یک قطرهٔ چشمیِ ضدموسکارینی (Anticholinergic) است که با شلکردنِ عضلاتِ عنبیه و جسمِ مژگانی، مردمکِ چشم را گشاد و تواناییِ تطابقِ چشم را موقتاً متوقف میکند.
این قطره بیشتر برای گشادکردنِ مردمک پیش از معاینهٔ تهِ چشم یا تعیینِ دقیقِ نمرهٔ عینک، و نیز در درمانِ التهابِ عنبیه (یووئیتِ قدامی) برای کاهشِ درد و پیشگیری از چسبندگیِ عنبیه بهکار میرود.
مهمترین نکته این است که در افرادِ دارای زاویهٔ تنگِ اتاقِ قدامیِ چشم، این قطره میتواند حملهٔ آبسیاهِ حادِ زاویهبسته را برانگیزد؛ پس پیش از مصرف باید پزشک از سلامتِ زاویهٔ چشم مطمئن شود.
اگر پس از مصرفِ قطره دردِ شدیدِ چشم، قرمزیِ ناگهانی، تهوع یا دیدنِ هالهٔ رنگی دورِ نورها پیش آمد، یا تاریِ دید و حساسیت به نور غیرِعادی و طولانی شد، حتماً با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
هوماتروپین هیدروبروماید ترکیبی نیمهمصنوعی از خانوادهٔ آلکالوئیدهای تروپان و از دستهٔ داروهای ضدموسکارینی است که در چشمپزشکی بهصورتِ قطره بهکار میرود. این دارو با مسدودکردنِ گیرندههای موسکارینیِ عضلهٔ اسفنکترِ مردمک و جسمِ مژگانی، باعثِ گشادشدنِ مردمک (میدریاز) و فلجِ موقتِ تواناییِ تطابق (سیکلوپلژی) میشود. اثرِ آن نسبت به آتروپین کوتاهتر و نسبت به برخی قطرههای دیگرِ گشادکنندهٔ مردمک ملایمتر و کمی پایدارتر است. هدفِ اصلیِ آن فراهمکردنِ شرایطِ مناسب برای معاینهٔ داخلِ چشم و آرامنگهداشتنِ عضلهٔ مژگانی در التهابهای دردناکِ عنبیه است.
موارد مصرف
- گشادکردنِ مردمک پیش از معاینهٔ تهِ چشم
- بیحرکتکردنِ موقتِ عضلهٔ تطابق برای تعیینِ دقیقِ نمرهٔ عینک، بهویژه در کودکان
- کاهشِ درد و اسپاسمِ عضلهٔ مژگانی در التهابِ عنبیه (یووئیتِ قدامی)
- پیشگیری از چسبندگیِ عنبیه به عدسیِ چشم در التهابهای چشمی
- آمادهسازیِ چشم پیش از برخی معاینات و اقداماتِ تشخیصیِ چشمپزشکی
روش مصرف
مقدار و تعدادِ دفعاتِ استفاده از این قطره را پزشک یا چشمپزشک بر اساسِ هدفِ مصرف - تشخیصی یا درمانی - تعیین میکند و نباید بدونِ نظرِ او تغییر کند. پیش از چکاندنِ قطره دستها را بشویید، سر را کمی به عقب خم کنید، پلکِ پایین را بهآرامی پایین بکشید و قطره را داخلِ آن بچکانید، بیآنکه نوکِ قطرهچکان به چشم یا انگشت برخورد کند. بلافاصله پس از چکاندن، چشم را ببندید و با نوکِ انگشت روی گوشهٔ داخلیِ چشم، نزدیکِ بینی، فشارِ ملایم وارد کنید تا جذبِ سامانهایِ دارو کاهش یابد. اگر همزمان از قطرهٔ چشمیِ دیگری هم استفاده میکنید، بینِ دو قطره فاصله بگذارید و ترتیبی را که پزشک گفته رعایت کنید. لنزِ تماسی را پیش از استفاده از قطره درآورید و برایِ زمانِ مناسبِ گذاشتنِ دوبارهٔ آن از پزشک یا داروساز بپرسید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
گشادکردن مردمک پیش از معاینهٔ تهِ چشم
پس از چکاندن، ناحیهٔ کیسهٔ اشکی در گوشهٔ داخلی چشم را ۲ تا ۳ دقیقه بهآرامی فشار دهید تا جذب سیستمیک کاهش یابد. در گلوکوم اولیه یا احتمال گلوکوم زاویهبسته مصرف نشود.
فلج موقت تطابق برای تعیین دقیق نمرهٔ عینک
تاری دید و حساسیت به نور ممکن است تا رفع اثر قطره ادامه یابد؛ تا آن زمان از رانندگی و فعالیتهای نیازمند دید واضح پرهیز شود.
کاهش درد و اسپاسم عضلهٔ مژگانی در التهاب بخش قدامی چشم (یووئیت قدامی)
برای کاهش اسپاسم و درد است و جایگزین درمان ضدالتهابی یووئیت نیست؛ طول مصرف بر اساس معاینهٔ چشمپزشک تعیین میشود.
پیشگیری از چسبندگی عنبیه به عدسی در التهابهای چشمی
برای کاهش خطر چسبندگی در التهاب فعال بهکار میرود؛ مدت و دفعات ادامهٔ مصرف باید بر اساس معاینهٔ چشمپزشک تعیین شود.
آمادهسازی چشم پیش از برخی معاینات و اقدامات تشخیصی چشمپزشکی
مقدار و تکرار مصرف به نوع اقدام و میزان گشادشدن مردمک مورد نیاز بستگی دارد و باید طبق نظر چشمپزشک انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ آبسیاه (گلوکوم)، بهویژه نوعِ زاویهبسته یا زاویهٔ تنگِ چشم
- هرگونه حساسیت یا واکنشِ قبلی به هوماتروپین، آتروپین یا داروهای مشابه
- بیماریِ قلبی، فشارِ خونِ بالا یا پرکاریِ تیروئید
- بزرگیِ خوشخیمِ پروستات یا مشکل در دفعِ ادرار
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
- مصرفِ هر داروی دیگر، از جمله سایرِ قطرههای چشمی، ضدحساسیتها یا ضدافسردگیها
عوارض احتمالی
- سوزش یا کمی درد و تحریکِ گذرا در همان لحظهٔ چکاندنِ قطره
- تاریِ دید بهدلیلِ فلجِ موقتِ عضلهٔ تطابق
- حساسیت به نور (فوتوفوبی) و آزارِ چشم در نورِ شدید
- قرمزیِ خفیفِ سفیدیِ چشم (ملتحمه)
- سردردِ خفیف و گذرا، بهویژه در ساعاتِ اولِ پس از مصرف
- دردِ شدید و ناگهانیِ چشم، قرمزیِ شدید، دیدنِ هالهٔ رنگی دورِ چراغها یا حالتِ تهوع - میتواند نشانهٔ حملهٔ آبسیاهِ حادِ زاویهبسته باشد؛ در این حالت فوراً به اورژانس یا چشمپزشک مراجعه کنید.
- نشانههای سامانهای مانندِ خشکیِ شدیدِ دهان، گرگرفتگیِ پوست، تبِ بدونِ دلیلِ مشخص یا تپشِ قلب، بهویژه در کودکانِ خردسال - در این موارد سریع با پزشک تماس بگیرید.
- گیجی، سردرگمی، بیقراری یا توهم، بهویژه در سالمندان و کودکان - مصرفِ دارو را متوقف کنید و به پزشک اطلاع دهید.
- دشواری یا دردِ دفعِ ادرار - این علامت را به پزشک گزارش دهید.
- تورمِ پلک یا صورت، خارشِ گستردهٔ بدن یا دشواریِ تنفس بهعنوانِ نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید - در این حالت فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرفِ همزمانِ هوماتروپین با سایرِ داروهای ضدموسکارینی یا داروهایی با اثرِ مشابه - مانندِ برخی ضدحساسیتها (آنتیهیستامینها)، ضدافسردگیهای سهحلقهای و برخی داروهای ضداسپاسم - میتواند عوارضِ سامانهای مانندِ خشکیِ دهان، تپشِ قلب یا گیجی را تشدید کند. اگر از قطرههای چشمیِ دیگری هم استفاده میکنید، پزشک باید ترتیب و فاصلهٔ زمانیِ مصرف را مشخص کند تا اثرِ داروها کم نشود. همیشه فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو، حتی اگر آنها را فقط گاهبهگاه مصرف میکنی.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ محدودی دربارهٔ مصرفِ هوماتروپینِ چشمی در بارداری و شیردهی در دست است. از آنجا که این دارو بهصورتِ موضعی در چشم استفاده میشود و با روشِ درست - یعنی فشارِ ملایم روی گوشهٔ چشم پس از چکاندن - جذبِ سامانهایِ آن کم میماند، در بارداری تنها در صورتِ نیازِ روشن و به تشخیصِ پزشک تجویز میشود. در دورانِ شیردهی نیز باید پیش از مصرف حتماً با پزشک مشورت کرد تا احتمالِ هرگونه اثر بر نوزاد بررسی شود.
نگهداری
این قطره را در دمای اتاق و دور از نور و حرارتِ مستقیم نگه دارید، مگر آنکه روی بسته یا دستورِ داروساز نگهداریِ متفاوتی خواسته باشد. درِ ظرف را همیشه محکم بسته نگه دارید و از یخزدگیِ آن جلوگیری کنید. پیش از هر بار مصرف تاریخِ انقضا را بررسی کنید و اگر رنگ یا شفافیتِ محلول تغییر کرد، آن را دور بریزید. این دارو را حتماً دور از دیدِ و دسترسِ کودکان نگه دارید، چون حتی مقدارِ کمِ آن هم میتواند برای کودکان خطرناک باشد.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قطره | 2 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا بعد از چکاندنِ این قطره دیدم چند روز تار میماند؟
۰۲بعد از این قطره چرا چشمم اینقدر به نور حساس شده؟
۰۳آیا بعد از این قطره میتوانم رانندگی کنم یا با ماشینآلات کار کنم؟
۰۴آیا این قطره برای کودکان بیخطر است؟
۰۵چرا باید بعد از چکاندنِ قطره روی گوشهٔ چشمم فشار بدهم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه S01FA05. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.