هپارین سدیم
هپارین سدیم یک داروی ضدانعقاد تزریقی است که با تقویت مهارکنندههای طبیعی انعقاد، تشکیل و گسترش لختههای خون را کاهش میدهد.
بیشتر برای پیشگیری یا درمان لختههای وریدی، و ایجاد خاصیت ضدانعقادی هنگام برخی اقدامات پزشکی مانند دیالیز یا جراحی استفاده میشود.
مهمترین خطر آن خونریزی است. این فرآورده غلظت بالایی دارد؛ نام و غلظت ویال را پیش از هر تزریق بررسی کنید و آن را خودسرانه تزریق نکنید.
اگر سابقه خونریزی، کاهش پلاکت، زخم فعال معده یا روده، بیماری کبد یا کلیه، فشارخون کنترلنشده یا مصرف داروهای رقیقکننده خون دارید، پیش از مصرف اطلاع دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
هپارین سدیم یک ضدانعقاد سریعالاثر از گروه هپارینهای تجزیهنشده است. این دارو با افزایش اثر آنتیترومبین، چند عامل مهم انعقاد، بهویژه ترومبین و عامل ده، را مهار میکند و از تشکیل یا بزرگتر شدن لخته جلوگیری میشود. هپارین معمولاً با پایش دقیق آزمایشهای انعقادی به کار میرود، زیرا اثر آن در افراد مختلف متفاوت است.
موارد مصرف
- پیشگیری و درمان لخته ورید عمقی
- درمان آمبولی ریه
- ضدانعقاد کردن خون در برخی سندرمهای حاد کرونری
- ضدانعقاد کردن خون هنگام همودیالیز یا برخی مدارهای خارجبدنی
- پیشگیری از لخته در برخی جراحیها و اقدامات پزشکی
روش مصرف
هپارین سدیم فقط باید با مسیر تزریق و زمانبندی تعیینشده در نسخه یا دستور مرکز درمانی مصرف شود؛ تزریق عضلانی آن بهدلیل افزایش خطر خونریزی مناسب نیست. مقدار مصرف بر اساس علت درمان، وزن، وضعیت کلیه و کبد و آزمایشهای انعقادی تنظیم میشود و نباید از روی غلظت نوشتهشده روی ویال حدس زده شود. اگر تزریق زیرجلدی برای منزل تجویز شده است، روش صحیح تزریق را از پزشک یا پرستار یاد بگیرید و محل تزریق را ماساژ ندهید. این فرآورده را با محلولهای مخصوص قفل یا شستوشوی کاتتر اشتباه نگیرید. نوبتها را منظم انجام دهید و در صورت فراموشی یا اشتباه در تزریق، برای راهنمایی با مرکز درمانی تماس بگیرید؛ نوبت بعدی را خودسرانه دو برابر نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پیشگیری و درمان ترومبوز ورید عمقی
برای درمان معمولاً تا برقراری اثر ضدانعقاد جایگزین ادامه مییابد؛ تزریق عضلانی ممنوع است.
آمبولی ریه
در آمبولی ریهٔ ناپایدار، درمان فوری بیمارستانی لازم است؛ هرگونه نشانهٔ خونریزی باید فوراً گزارش شود.
ضدانعقاد کردن خون در برخی سندرمهای حاد کرونری
همراهی با داروهای ضدپلاکتی خطر خونریزی را افزایش میدهد و به پایش دقیق نیاز دارد.
ضدانعقاد کردن خون هنگام همودیالیز یا برخی مدارهای خارجبدنی
تنظیم مصرف به میزان لختهشدن مدار و خطر خونریزی بستگی دارد و باید در پایان فرایند طبق پروتکل مرکز انجام شود.
پیشگیری از لخته در برخی جراحیها و اقدامات پزشکی
زمان شروع و قطع دارو، بهویژه در بیحسی نخاعی یا اپیدورال و اقدامات تهاجمی، باید توسط پزشک تعیین شود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت به هپارین یا فرآوردههای خوکی و حیوانی را اطلاع دهید.
- سابقه کاهش پلاکت یا واکنش ناشی از هپارین، خونریزی غیرعادی، زخم فعال معده یا روده، سکته مغزی خونریزیدهنده یا جراحی اخیر اهمیت دارد.
- در بیماری کلیه، بیماری کبد، فشارخون شدید یا کنترلنشده و اختلالات انعقادی ممکن است پایش و تنظیم درمان لازم باشد.
- فهرست همه داروها، بهویژه داروهای ضدانعقاد و ضدپلاکت، مسکنهای ضدالتهابی و مکملهای گیاهی را ارائه کنید.
- پیش از جراحی، اقدامات دندانپزشکی، تزریق عضلانی یا بیحسی نخاعی و اپیدورال، مصرف هپارین را به کادر درمان بگویید.
- در طول درمان ممکن است شمارش پلاکت، هموگلوبین و آزمایشهای انعقادی بررسی شود؛ زمانبندی این آزمایشها را جدی بگیرید.
عوارض احتمالی
- کبودی، درد، قرمزی یا سوزش خفیف در محل تزریق
- خونریزی خفیف مانند خوندماغ یا خونریزی لثه
- افزایش موقت آنزیمهای کبدی در آزمایش خون
- خونریزی شدید یا بندنیامدنی، ادرار خونی، مدفوع سیاه یا خونی، استفراغ خونی یا کبودیهای گسترده؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- سردرد شدید ناگهانی، ضعف یا بیحسی یکطرفه، اختلال گفتار، سرگیجه شدید یا کاهش سطح هوشیاری؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، خسخس سینه، کهیر گسترده یا احساس غش؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کاهش قابلتوجه پلاکت، کبودیهای جدید یا علائم لخته مانند درد، تورم و تغییر رنگ یک اندام میتواند نشانه واکنش خطرناک به هپارین باشد؛ همان روز با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید و برای نوبت بعدی راهنمایی بگیرید.
- درد شدید و رو به افزایش کمر، بیحسی یا ضعف پاها، یا اختلال تازه در کنترل ادرار و مدفوع پس از بیحسی نخاعی یا اپیدورال؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
هپارین با داروهای ضدانعقاد دیگر، داروهای ضدپلاکت مانند آسپیرین و کلوپیدوگرل، داروهای ضدالتهابی مانند ایبوپروفن و ناپروکسن، و داروهای حلکننده لخته میتواند خطر خونریزی را بیشتر کند؛ برخی مکملهای گیاهی نیز ممکن است اثر مشابهی داشته باشند. غذای معمولی معمولاً تداخل مستقیم مهمی ایجاد نمیکند، اما مصرف زیاد الکل میتواند احتمال خونریزی یا آسیب ناشی از زمینخوردن را افزایش دهد. فهرست کامل داروها، داروهای بدون نسخه، ویتامینها و مکملهایتان را پیش از شروع درمان به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
هپارین معمولاً از جفت عبور نمیکند و در صورت نیاز بالینی ممکن است در بارداری استفاده شود، اما انتخاب دارو و پایش خونریزی باید توسط پزشک انجام شود. در صورت موجود بودن، فرآورده بدون نگهدارنده برای بارداری و شیردهی ترجیح داده میشود، زیرا بعضی فرآوردهها نگهدارنده دارند. هپارین معمولاً وارد شیر نمیشود و از دستگاه گوارش نوزاد نیز بهخوبی جذب نمیشود؛ بارداری، احتمال بارداری یا شیردهی را پیش از شروع درمان اطلاع دهید.
نگهداری
فرآورده را طبق دستور روی بسته و بروشور رسمی، معمولاً در دمای اتاق و دور از گرما، نور و یخزدگی نگهداری کنید. آن را دور از دسترس کودکان بگذارید و پیش از مصرف، نام دارو، غلظت، سلامت بسته و تاریخ انقضا را بررسی کنید؛ محلول کدر، تغییررنگداده یا آسیبدیده را مصرف نکنید. اگر ویال برای یکبار مصرف است، باقیمانده آن را نگه ندارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا هپارین سدیم ۱۰٬۰۰۰ واحد در میلیلیتر همان هپارین شستوشوی کاتتر است؟
۰۲آیا هپارین سدیم را میتوان در خانه تزریق کرد؟
۰۳اگر هنگام مصرف هپارین کبود شدم، چه کار کنم؟
۰۴آیا برای هپارین سدیم آزمایش خون لازم است؟
۰۵آیا میتوانم همراه هپارین ایبوپروفن یا آسپیرین مصرف کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۴ سازنده، در گروه B01AB01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.