گنادوتروپین کوریونی
گنادوتروپین کوریونی (hCG) هورمونی است که اثری مشابه هورمون لوتئینهکنندهٔ بدن (LH) دارد و در ردهٔ داروهای گنادوتروپین و هورمونهای باروری قرار میگیرد. شکل تزریقی آن برای کمک به تخمکگذاری در زنان و تحریک تولید تستوسترون در مردان استفاده میشود.
بیشترین کاربرد این دارو در مرحلهٔ نهاییِ تحریک تخمکگذاری در درمان ناباروریِ زنان و نیز در درمان اختلالات هورمونی مردان است. در پسران نیز گاهی برای کمک به نزول بیضه تجویز میشود.
مهمترین نکتهٔ ایمنی این دارو، خطر تحریک بیشازحد تخمدان در زنانی است که تحت درمان ناباروری هستند؛ به همین دلیل باید کاملاً طبق دستور، دوز و زمانبندیِ تعیینشده از سوی پزشک مصرف شود.
اگر پس از تزریق درد یا نفخ شدید شکمی، تهوع مکرر یا کاهش چشمگیر حجم ادرار داشتید، یا دربارهٔ بارداری، حساسیت دارویی یا بیماری زمینهای خود تردید دارید، پیش از ادامهٔ درمان حتماً با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
گنادوتروپین کوریونی هورمونی گلیکوپروتئینی است که بهطور طبیعی در دوران بارداری از بافت جفت ترشح میشود و در ردهٔ داروهای هورمون جنسی و باروری (گنادوتروپینها) جای میگیرد. نسخهٔ دارویی آن از ادرار زنان باردار یا به روشهای بیوتکنولوژیک تهیه و بهصورت تزریقی عرضه میشود. این دارو با اتصال به گیرندهٔ هورمون لوتئینهکننده در تخمدان یا بیضه، در زنان باعث بلوغ نهایی و آزادشدن تخمک میشود و در مردان تولید تستوسترون را تحریک میکند. بر همین اساس، هدف اصلی از تجویز آن کمک به روند باروری در زنان و تنظیم عملکرد هورمونی در مردان و پسران است.
موارد مصرف
- تحریک نهاییِ تخمکگذاری در چرخههای درمان ناباروری و لقاح آزمایشگاهی (IVF)
- درمان هیپوگنادیسم هیپوگنادوتروپیک (کمبود هورمونهای محرک بیضه از هیپوفیز) در مردان
- کمک به نزول بیضههای نزولنکرده در پسران، در مواردی که علت آن انسداد فیزیکی نباشد
- حمایت از فاز لوتئال (جسم زرد) در برخی پروتکلهای کمکباروری، طبق تشخیص پزشک
- بررسی وجود و عملکرد بافت بیضه در برخی آزمایشهای تشخیصی هورمونی
روش مصرف
این دارو بهصورت پودر تزریقی عرضه میشود که باید طبق دستورالعمل، درست پیش از تزریق با حلال مخصوص آن حل شود و معمولاً بهصورت عضلانی یا زیرِپوستی تزریق میگردد. در پروتکلهای تحریک تخمکگذاری، زمانبندیِ دقیق تزریق—روز و حتی ساعت مشخصشده از سوی پزشک—اهمیت زیادی دارد، زیرا تأخیر یا جابهجاییِ آن میتواند نتیجهٔ درمان را تحت تأثیر قرار دهد. در مواردی که دورهای از تزریقها تجویز شده—مانند درمانهای هورمونی مردان یا پسران—باید کل دوره طبق برنامهٔ پزشک تکمیل شود و بدون هماهنگی، نوبتی حذف یا دوز و زمان آن تغییر داده نشود. تزریق را میتوان زیر نظر پزشک یا پس از آموزش صحیح در منزل انجام داد و هر پرسشی دربارهٔ نحوهٔ آمادهسازی یا تزریق را باید با پزشک یا داروساز در میان گذاشت.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
تحریک نهایی تخمکگذاری در درمان ناباروری و لقاح آزمایشگاهی
معمولاً پس از آخرین دوز هورمون محرک فولیکول یا منوتروپین تزریق میشود؛ در صورت خطر تحریک بیشازحد تخمدان ممکن است تزریق انجام نشود.
هیپوگنادیسم هیپوگنادوتروپیک در مردان
سطح تستوسترون، علائم و در صورت هدف باروری آزمایش مایع منی باید پایش شود.
حمایت از فاز جسم زرد در برخی پروتکلهای کمکباروری
فقط در پروتکل مشخص و همراه پایش دقیق انجام میشود، زیرا خطر تحریک بیشازحد تخمدان را افزایش میدهد.
آزمون تحریک هورمونی برای بررسی وجود و عملکرد بافت بیضه
نمونهگیری هورمونی پیش و پس از تزریق و تفسیر پاسخ باید طبق پروتکل متخصص انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به گنادوتروپین کوریونی یا هر یک از اجزای این دارو
- وجود یا سابقهٔ تومورهای وابسته به هورمون (مانند سرطان پستان، رحم، تخمدان، بیضه یا پروستات) یا کیست تخمدان با علت نامشخص
- خونریزی غیرطبیعی رحمی که علت آن مشخص نشده باشد
- بیماریهای کنترلنشدهٔ تیروئید، غدهٔ فوقکلیه یا هیپوفیز
- بیماری قلبیعروقی، فشار خون بالا، میگرن یا صرع، بهدلیل احتمال احتباس مایعات در بدن
- بارداری شناختهشده یا مشکوک، و نیز هر داروی دیگری—بهویژه سایر داروهای هورمونی یا باروری—که مصرف میکنید
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی یا تورم خفیف در محل تزریق
- سردرد
- بیقراری یا نوسانات خلقی خفیف
- نفخ یا ناراحتی خفیف شکمی
- در مردان، حساسیت یا بزرگشدن خفیف بافت پستان
- نشانههای تحریک بیشازحد تخمدان (OHSS) مانند درد و نفخ شدید شکم، تهوع یا استفراغ مکرر، و کاهش چشمگیر حجم ادرار — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- علائم واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت، لبها یا گلو، مشکل در تنفس، یا کهیر گستردهٔ بدن — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد، تورم یا قرمزیِ ناگهانی و غیرعادی در یک پا که میتواند نشانهٔ لختهٔ خون باشد — با اورژانس تماس بگیرید.
- تنگینفس ناگهانی یا درد قفسهٔ سینه — با اورژانس تماس بگیرید.
- نعوظ طولانی یا دردناک در مردان و پسران — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
گنادوتروپین کوریونی برخلاف بسیاری از داروهای شیمیایی، تداخل دارویی یا غذاییِ گستردهای ندارد، اما معمولاً در کنار سایر داروهای باروری—مانند کلومیفن یا گنادوتروپینهای تحریککنندهٔ تخمدان—و طبق پروتکلی مشخص از سوی پزشک مصرف میشود که ترتیب و زمانبندی آن نباید خودسرانه تغییر کند. مصرف همزمان با سایر فرآوردههای هورمونی، از جمله داروهای مربوط به تیروئید یا غدهٔ فوقکلیه، نیز باید با آگاهی پزشک باشد. پیش از شروع درمان، فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهیای را که مصرف میکنید به پزشک و داروساز خود بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
گنادوتروپین کوریونی معمولاً پیش از تأیید بارداری و در چارچوب درمانهای کمکباروری تجویز میشود؛ پس از قطعیشدن بارداری، ادامهٔ مصرف آن فقط طبق تشخیص و صلاحدید پزشک متخصص زنان یا ناباروری خواهد بود. در مصرفهای غیرمرتبط با باروری، مانند درمانهای هورمونی مردان، نیز اگر بارداری همسر یا هرگونه ابهامی در اینباره وجود دارد باید پزشک مطلع شود. دربارهٔ مصرف این دارو در دوران شیردهی اطلاعات محدودی در دست است، بنابراین در این دوران مصرف آن باید فقط با تجویز و نظارت پزشک انجام شود.
نگهداری
این دارو معمولاً باید خنک، دور از نور و طبق دستور برگهٔ راهنمای داخل بسته نگهداری شود؛ حلال همراه آن غالباً در دمای اتاق قابلنگهداری است. پس از حلکردن پودر با حلال، محلول آمادهشده باید طبق دستورالعمل و معمولاً در بازهٔ زمانی کوتاهی مصرف شود. دارو را دور از دسترس و دید کودکان نگه دارید و پیش از هر تزریق، تاریخ انقضا و ظاهر محلول (شفافبودن و نبود ذرات معلق) را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا گنادوتروپین کوریونی همان چیزی است که در آزمایش بارداری اندازهگیری میشود؟
۰۲تخمکگذاری چه زمانی پس از تزریق این دارو اتفاق میافتد؟
۰۳آیا این دارو احتمال چندقلوزایی را افزایش میدهد؟
۰۴آیا تزریق این دارو را میتوان در منزل انجام داد؟
۰۵آیا مردان و پسران هم از این دارو استفاده میکنند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۱ سازنده، در گروه G03GA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.