جمسیتابین
جمسیتابین دارویی شیمیدرمانی ضدسرطان از خانواده آنتیمتابولیتهاست که با مهار ساخت دیانای در سلولهای سرطانی، از رشد و تکثیر آنها جلوگیری میکند.
این دارو بیشتر برای درمان سرطان پیشرفته پانکراس و برخی سرطانهای ریه، پستان و تخمدان به کار میرود، معمولاً در ترکیب با یک داروی شیمیدرمانی دیگر.
جمسیتابین میتواند شمارش سلولهای خونی را بهشدت کاهش دهد و خطر عفونت یا خونریزی را بالا ببرد؛ به همین دلیل پیش از هر نوبت تزریق باید آزمایش خون انجام شود.
اگر بعد از تزریق دچار تب، لرز شدید، تنگی نفس، کبودی یا خونریزی غیرعادی شدید، بدون معطلی با پزشک معالج یا اورژانس تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
جمسیتابین از دسته داروهای شیمیدرمانی ضدسرطان، دقیقتر از خانواده آنتیمتابولیتهای نوکلئوزیدی، است. ساختار این دارو شبیه یکی از اجزای سازنده دیانای است؛ به همین دلیل در سلولهای در حال تقسیم جای میگیرد و مانع ساخت درست دیانای در آنها میشود. با این مکانیسم، رشد و تکثیر سلولهای سرطانی متوقف میشود و این سلولها سرانجام از بین میروند. جمسیتابین فقط بهصورت انفوزیون (تزریق قطرهای) وریدی و در بیمارستان یا مرکز شیمیدرمانی، زیر نظر مستقیم پزشک متخصص خون و سرطان (انکولوژیست) تجویز میشود.
موارد مصرف
- سرطان پیشرفته یا متاستاتیک پانکراس (لوزالمعده)
- سرطان ریه با سلولهای غیرکوچک، معمولاً همراه با سیسپلاتین
- سرطان متاستاتیک پستان که به درمانهای قبلی پاسخ نداده، معمولاً همراه با پاکلیتاکسل
- سرطان عودکننده تخمدان، معمولاً همراه با کربوپلاتین
- برخی سرطانهای مثانه و مجاری ادراری، اغلب در ترکیب با داروهای شیمیدرمانی دیگر
روش مصرف
جمسیتابین را کادر درمانی بهصورت انفوزیون وریدی و طی مدتزمانی مشخص، در بیمارستان یا مرکز شیمیدرمانی تزریق میکند؛ بنابراین نیازی به تزریق خودسرانه یا نگهداری دارو در منزل نیست. تعداد نوبتها، فاصله میان آنها و دوز هر جلسه را پزشک متخصص بر اساس نوع سرطان، سطح بدن و نتیجه آزمایشهای خونتان تعیین میکند و ممکن است هر نوبت، بسته به وضعیت شمارش سلولهای خونی، تغییر کند یا به تعویق بیفتد. حضور منظم در جلسات درمان، انجام آزمایشهای خون درخواستی پیش از هر نوبت و اطلاعدادن هر علامت جدید به تیم درمانی اهمیت زیادی دارد؛ بدون هماهنگی با پزشک، هیچ نوبتی را حذف نکنید و برنامه درمان را تغییر ندهید.
پیش از مصرف بدانید
- سابقه حساسیت به جمسیتابین یا هر یک از اجزای فرآورده
- کاهش قبلی سلولهای خونی یا مشکلات مغز استخوان (کمخونی، کاهش گلبول سفید یا پلاکت)
- بیماری کبدی یا کلیوی
- مشکلات ریوی یا تنفسی زمینهای
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
- مصرف هر داروی دیگر، مکمل یا سابقه اخیر پرتودرمانی
عوارض احتمالی
- تهوع و استفراغ خفیف تا متوسط
- خستگی و ضعف عمومی
- علائم شبهآنفلوانزا (تب خفیف، لرز، درد عضلانی) در ساعات پس از تزریق
- کاهش موقت اشتها
- ریزش خفیف مو یا نازکشدن آن
- تب یا لرز شدید که میتواند نشانه عفونت جدی بهدلیل افت گلبول سفید باشد — در این حالت فوراً با پزشک معالج تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید
- کبودی غیرعادی، خونریزی لثه یا بینی، یا وجود خون در ادرار یا مدفوع — بهدلیل افت پلاکت رخ میدهد و باید سریع به تیم درمانی اطلاع دهید
- تنگی نفس ناگهانی یا سرفه شدید — نیازمند بررسی فوری پزشکی برای رد آسیب ریوی است
- رنگپریدگی شدید، کاهش چشمگیر حجم ادرار یا تورم ناگهانی بدن — میتواند نشانه آسیب کلیوی باشد و نیازمند مراجعه فوری است
- تورم صورت یا گلو، مشکل در تنفس یا کهیر گسترده — نشانه واکنش آلرژیک شدید و اورژانسی است؛ با اورژانس تماس بگیرید
- زردی پوست یا سفیدی چشم، یا درد شدید شکم — میتواند نشانه آسیب کبدی باشد و نیاز به بررسی پزشک دارد
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
اگر جمسیتابین همزمان یا با فاصله کم از پرتودرمانی (رادیوتراپی) تجویز شود، ممکن است واکنشهای پوستی و بافتی در محل تابش تشدید شوند؛ به همین دلیل پزشک فاصله زمانی مناسب میان این دو درمان را تنظیم میکند. مصرف همزمان با سایر داروهای شیمیدرمانی یا داروهایی که مغز استخوان را سرکوب میکنند، خطر افت سلولهای خونی را بیشتر میکند، و تزریق واکسنهای زنده در طول درمان معمولاً توصیه نمیشود. فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفیات، و نیز هر سابقه اخیر پرتودرمانی، را حتماً به پزشک و داروسازت بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
جمسیتابین میتواند به جنین آسیب برساند؛ به همین دلیل مصرف آن در بارداری توصیه نمیشود و زنان و مردان در سن باروری باید در طول درمان و مدتی پس از آن، از یک روش پیشگیری مطمئن از بارداری استفاده کنند. مشخص نیست این دارو وارد شیر مادر میشود یا نه، اما بهدلیل احتمال آسیب به نوزاد، شیردهی در دوران درمان معمولاً توصیه نمیشود. هرگونه تصمیم درباره بارداری، پیشگیری از آن یا شیردهی را حتماً با پزشک متخصص در میان بگذارید.
نگهداری
از آنجا که جمسیتابین فقط بهصورت تزریق وریدی و در محیط بیمارستان یا مرکز شیمیدرمانی تجویز میشود، آمادهسازی و نگهداری آن معمولاً بر عهده کادر درمانی است و نیازی به نگهداری این دارو در منزل نیست. کارکنان درمانی، تاریخ انقضا و شرایط صحیح نگهداری و آمادهسازی دارو را کنترل میکنند. اگر به هر دلیلی اطلاعات یا وسایلی درباره این دارو در اختیارتان قرار گرفت، آن را دور از دسترس کودکان نگه دارید و برای هر پرسشی به داروخانه یا مرکز درمانی مراجعه کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | 1 g |
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | 200 mg |
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | 38 mg / 1 mL |
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | 100 mg / 1mL |
| تزریقی غلیظ | 10 mg / 1mL |
| تزریقی غلیظ | 38 mg / 1 mL |
| تزریقی غلیظ | 200 mg |
| تزریقی غلیظ | 100 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳۹ برند از ۲۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا جمسیتابین باعث ریزش کامل مو میشود؟
۰۲چرا باید پیش از هر نوبت تزریق آزمایش خون بدهم؟
۰۳چرا بعد از تزریق جمسیتابین دچار تب و درد عضلانی خفیف میشوم؟
۰۴اگر یک نوبت از تزریق جمسیتابین را از دست بدهم چه میشود؟
۰۵آیا میتوانم در دوران درمان با جمسیتابین واکسن بزنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۰۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳۹ برند از ۲۵ سازنده، در گروه L01BC05. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.