گالیوم-۶۸
گالیوم-۶۸ یک رادیوداروی تشخیصی تزریقی در پزشکی هستهای است، نه داروی درمانی. بخش هدفگیرنده آن به گیرندههای سوماتوستاتین متصل میشود و امکان تصویربرداری پت را فراهم میکند.
بیشتر برای یافتن و تعیین محل تومورهای نورواندوکرینِ دارای گیرنده سوماتوستاتین و بررسی گسترش آنها به کار میرود. نتیجه اسکن در کنار شرح حال و بررسیهای دیگر تفسیر میشود.
این فرآورده پرتوزاست و فقط باید توسط تیم پزشکی هستهای تزریق شود. نوشیدن آب و ادرار کردن مکرر در ساعتهای نخست، در صورت نداشتن محدودیت مایعات، به دفع سریعتر ماده پرتوزا کمک میکند.
احتمال بارداری، شیردهی، بیماری کلیه یا کاهش ادرار، محدودیت مصرف مایعات، یا مصرف اکتروتاید و لانرئوتاید را پیش از تصویربرداری اعلام کنید. تنگی نفس، تورم صورت یا غش پس از تزریق نیازمند اقدام فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
گالیوم-۶۸ در رده رادیوداروهای تشخیصی و تصویربرداری پزشکی هستهای قرار دارد و در ایران با نام تجاری «گالیوم» نیز شناخته میشود. در این فرآورده، گالیوم-۶۸ به یک پپتید مشابه سوماتوستاتین متصل است؛ این پپتید بهویژه به گیرنده نوع ۲ سوماتوستاتین در بسیاری از تومورهای نورواندوکرین متصل میشود. گالیوم-۶۸ با گسیل پوزیترون، نقاط دارای این گیرندهها را در تصویربرداری پت قابل مشاهده میکند. این دارو برای تشخیص و تعیین محل بیماری به کار میرود و جای درمان سرطان را نمیگیرد.
موارد مصرف
- یافتن و تعیین محل تومورهای نورواندوکرین دارای گیرنده سوماتوستاتین
- شناسایی ضایعه اولیه و بررسی انتشار تومور به اندامها یا غدد لنفاوی
- مرحلهبندی بیماری و ارزیابی وسعت آن پیش یا پس از درمان
- بررسی عود تومورهای نورواندوکرین در افراد دارای سابقه بیماری
- کمک به ارزیابی مناسببودن بافت تومور برای برخی درمانهای هدفمند
روش مصرف
گالیوم-۶۸ بهصورت تزریق وریدی و فقط در مرکز پزشکی هستهای، توسط کارکنان آموزشدیده آماده و تزریق میشود؛ مقدار فعالیت و زمان تصویربرداری را پزشک و پروتکل مرکز تعیین میکنند. برای خود این رادیودارو معمولاً ناشتایی لازم نیست، اما دستور مرکز درباره آمادهسازی پت یا بخش سیتی را رعایت کنید. پیش از تزریق و در ساعتهای نخست پس از آن، اگر محدودیت مایعات ندارید، آب بنوشید و مرتب ادرار کنید تا دفع ادراری بیشتر شود. داروهای مشابه سوماتوستاتین را خودسرانه قطع نکنید؛ زمان مصرف آنها ممکن است برای کیفیت تصویر تنظیم شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
یافتن و تعیین محل تومورهای نورواندوکرین دارای گیرندهٔ سوماتوستاتین
دورهٔ درمانی ندارد؛ پیش و پس از تزریق مایعات کافی بنوشید و در ساعات نخست مرتب ادرار کنید.
شناسایی ضایعهٔ اولیه و بررسی انتشار تومور به اندامها یا غدد لنفاوی
این تزریق فقط برای تصویربرداری تشخیصی است؛ تخلیهٔ مکرر مثانه به کاهش پرتودهی کمک میکند.
مرحلهبندی بیماری و ارزیابی وسعت تومور پیش یا پس از درمان
برای هر نوبت بررسی، تزریق جداگانه لازم است؛ زمان تکرار تصویربرداری را پزشک تعیین میکند.
بررسی عود تومورهای نورواندوکرین در افراد دارای سابقهٔ بیماری
مصرف همزمان آنالوگهای سوماتوستاتین ممکن است بر تصویر اثر بگذارد؛ زمانبندی آنها باید طبق دستور مرکز پزشکی هستهای باشد.
کمک به ارزیابی مناسببودن بافت تومور برای برخی درمانهای هدفمند
این فرآورده برای سنجش گیرندههای تومور و تصمیمگیری درمانی است و خودِ درمان هدفمند محسوب نمیشود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقه حساسیت به این فرآورده، پپتیدهای مشابه سوماتوستاتین یا مواد موجود در محلول را اطلاع دهید.
- احتمال بارداری، بارداری قطعی یا شیردهی را پیش از تزریق بگویید.
- بیماری کلیه، کاهش ادرار، انسداد مجاری ادراری، کمآبی، نارسایی قلبی یا محدودیت مصرف مایعات را مطرح کنید؛ چون دفع رادیودارو از راه ادرار انجام میشود.
- مصرف اکتروتاید، لانرئوتاید، پاسیرئوتاید یا داروهای مشابه را اعلام کنید؛ این داروها ممکن است جذب رادیودارو و کیفیت تصویر را تغییر دهند.
- همه داروهای نسخهای و بدون نسخه، فرآوردههای گیاهی و مکملها و نیز تصویربرداریهای پرتوزای اخیر را به تیم مرکز بگویید.
- در کودکان، سالمندان و افراد مبتلا به بیماریهای مهم کلیه یا قلب، تصمیمگیری و تعیین فعالیت باید فردی و توسط متخصص پزشکی هستهای انجام شود.
عوارض احتمالی
- تهوع خفیف و گذرا
- خارش پوست
- گرگرفتگی یا سرخی گذرای پوست
- کهیر یا بثورات گسترده همراه با تورم لب، زبان یا گلو، تنگی نفس، خسخس، سرگیجه شدید یا غش: احتمال حساسیت شدید است؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- درد شدید، سوزش، تورم رو به افزایش یا تغییر رنگ در محل تزریق: همان لحظه به کارکنان پزشکی هستهای اطلاع دهید تا محل تزریق بررسی شود.
- اگر پس از تزریق متوجه بارداری شدید یا احتمال بارداری وجود داشته است، در اولین فرصت با پزشک و مرکز پزشکی هستهای تماس بگیرید تا میزان تابش و پیگیری لازم ارزیابی شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین تداخل مربوط به آنالوگهای غیرپرتوزای سوماتوستاتین مانند اکتروتاید و لانرئوتاید است؛ چون با همان گیرندهها رقابت میکنند و ممکن است جذب رادیودارو و نتیجه تصویر را تغییر دهند. زمانبندی تصویربرداری نسبت به شکل کوتاهاثر یا طولانیاثر این داروها باید توسط تیم پزشکی هستهای تنظیم شود و قطع خودسرانه میتواند بیماری زمینهای را بدتر کند. تداخل مستقیم مهمی با غذا یا الکل شناخته نشده است، اما برای حفظ آب بدن، آب را جایگزین الکل کنید. فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
داده کافی درباره مصرف گالیوم-۶۸ در بارداری وجود ندارد؛ مانند دیگر رادیوداروها، تابش آن میتواند بسته به مرحله بارداری و مقدار دریافتشده به جنین آسیب بزند، بنابراین احتمال بارداری باید پیش از تزریق بررسی و ضرورت اسکن سنجیده شود. درباره شیردهی نیز اطلاعات کافی وجود ندارد؛ معمولاً توصیه میشود شیردهی موقتاً قطع شود و شیر دوشیدهشده دور ریخته شود؛ در پروتکلهای رایج این وقفه حدود ۸ ساعت است، اما زمان نهایی را مرکز پزشکی هستهای تعیین میکند.
نگهداری
این فرآورده در منزل نگهداری نمیشود و باید در مرکز مجاز، در محفظه سربی و بهصورت عمودی، در دمای کنترلشده اتاق، معمولاً ۱۵ تا ۳۰ درجه سانتیگراد، نگهداری و طبق زمان کالیبراسیون و تاریخ انقضا مصرف شود. بهدلیل نیمهعمر کوتاه، تاریخ و ساعت آمادهسازی اهمیت زیادی دارد؛ داروی باقیمانده نباید در خانه دفع شود و دفع آن بر عهده مرکز مجاز است. آن را از دسترس کودکان و افراد غیرمسئول دور نگه دارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا گالیوم-۶۸ برای درمان سرطان است؟
۰۲آیا برای تزریق گالیوم-۶۸ باید ناشتا باشم؟
۰۳چرا بعد از تزریق باید آب بنوشم و مرتب ادرار کنم؟
۰۴اگر اکتروتاید یا لانرئوتاید مصرف کنم، باید آن را قطع کنم؟
۰۵آیا جذب زیاد یا نتیجه مثبت در تصویر بهمعنای سرطان قطعی است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۱ سازنده، در گروه V09IX09. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.