گادوپنتتات دیمگلومین
گادوپنتتات دیمگلومین مادهٔ حاجب (کنتراست) مغناطیسیِ حاویِ گادولینیوم است که پیش یا حینِ تصویربرداری با امآرآی بهصورتِ تزریقی به بیمار داده میشود تا وضوحِ تصاویر افزایش یابد.
عمدتاً برای واضحترشدنِ تصاویرِ امآرآیِ مغز، نخاع و سایرِ اندامهای بدن بهکار میرود تا تومورها، ضایعات یا نواحیِ ملتهب بهتر دیده شوند.
در افرادی که نارساییِ شدیدِ کلیوی دارند، این ماده میتواند خطرِ عارضهای نادر ولی جدی بهنامِ فیبروزِ سیستمیکِ نفروژنیک را افزایش دهد؛ به همین دلیل پیش از تزریق باید عملکردِ کلیه بررسی شود.
اگر پیشتر به موادِ حاجب واکنشِ حساسیتی داشتهاید، بیماریِ کلیوی دارید یا باردار/شیرده هستید، حتماً پیش از تزریق با پزشک یا رادیولوژیست در میان بگذارید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
گادوپنتتات دیمگلومین ترکیبی از فلزِ کمیابِ گادولینیوم است که با مولکولی نگهدارنده به نامِ دیتیپیای (DTPA) پیوند خورده تا هم بیخطر بماند و هم پس از انجامِ کار بهراحتی از بدن دفع شود. این ترکیب در گروهِ موادِ حاجبِ پارامغناطیسیِ امآرآی قرار میگیرد و بهخودیِخود اثرِ درمانی ندارد؛ بلکه با تغییرِ رفتارِ مولکولهای آب در بافتهای بدن زیرِ میدانِ مغناطیسیِ دستگاه، باعثِ روشنتر و واضحتر دیدهشدنِ برخی بافتها، عروق و ضایعات در تصاویر میشود. کاربردِ اصلیِ آن کمک به پزشک برای تشخیصِ دقیقترِ بیماریهاست، نه درمانِ مستقیمِ هیچ بیماریای. پس از تزریق، این ماده عمدتاً از راهِ کلیه و بدونِ تغییر از بدن دفع میشود.
موارد مصرف
- افزایشِ وضوحِ تصاویرِ امآرآیِ مغز و نخاع برای شناساییِ تومورها، عفونت یا سایرِ ضایعات
- کمک به تشخیصِ پلاکهای بیماریِ اِماس و دیگر بیماریهای التهابیِ سیستمِ عصبی
- تصویربرداریِ دقیقترِ ضایعاتِ ستونِ فقرات، سر و گردن
- بررسیِ بهترِ اندامهای داخلیِ بدن مانندِ کبد، لگن و قفسهٔ سینه در موارد خاص
- کمک به بررسیِ عروقِ خونی با روشِ آنژیوگرافیِ امآرآی در برخی بیماران
روش مصرف
این ماده خودمصرفی نیست: فقط توسطِ پزشک، رادیولوژیست یا پرستارِ آموزشدیده و در مرکزِ تصویربرداری، درست پیش یا در حینِ امآرآی، از راهِ وریدی تزریق میشود؛ مقدارِ دقیقِ آن را پزشک بر اساسِ وزنِ بدن، نوعِ بررسی و شرایطِ فرد تعیین میکند. پیش از تزریق معمولاً دربارهٔ سابقهٔ حساسیت، بیماریِ کلیوی، بارداری و داروهای مصرفی از شما سؤال میشود؛ در طولِ تزریق و مدتی پس از آن نیز برای بررسیِ هرگونه واکنشِ احتمالی زیرِ نظرِ کادرِ درمان میمانید. نوشیدنِ آبِ کافی پس از تزریق، بهویژه در افرادی که مشکلِ کلیوی ندارند، معمولاً به دفعِ سریعترِ این ماده از بدن کمک میکند؛ برای هر توصیهٔ خاص، نظرِ پزشک یا رادیولوژیستِ خودتان را جویا شوید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
ضایعات مغز و نخاع، از جمله تومورها، عفونتها و سایر ضایعات
فقط بهصورت وریدی تزریق شود؛ سرعت تزریق از ۱۰ میلیلیتر در ۱۵ ثانیه بیشتر نباشد و تصویربرداری حداکثر تا یک ساعت پس از تزریق تکمیل شود.
کمک به تشخیص پلاکهای اماس و سایر بیماریهای التهابی دستگاه عصبی
این دارو برای تصویربرداری تشخیصی است، نه درمان اماس؛ تزریق فقط در مرکز تصویربرداری و با آمادگی برای کنترل واکنش حساسیتی انجام شود.
تصویربرداری دقیقتر از ضایعات ستون فقرات، سر و گردن
معمولاً تکدوز است و تکرار تزریق فقط با نظر پزشک و پس از درنظرگرفتن زمان دفع دارو انجام شود.
بررسی ضایعات اندامهای داخلی مانند کبد، لگن و قفسه سینه
تصویربرداری باید طبق زمانبندی مرکز انجام شود؛ از افزایش دوز برای بهبود تصویر خودسرانه پرهیز شود.
بررسی عروق خونی با آنژیوگرافی امآرآی
تزریق معمولاً بهصورت وریدی و تکدوز انجام میشود؛ از دوز توصیهشده بیشتر استفاده نشود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ واکنشِ آلرژیک به هر نوع مادهٔ حاجبِ تزریقی (امآرآی یا سیتیاسکن) را به پزشک بگویید
- اگر بیماریِ کلیوی دارید، دیالیز میشوید یا پیشتر گفتهاند عملکردِ کلیهتان کاهش یافته، حتماً پیش از تزریق اطلاع دهید
- در صورتِ بارداری یا احتمالِ آن، موضوع را با پزشک در میان بگذارید
- اگر شیر میدهید و نگرانِ ادامهٔ شیردهی پس از تزریق هستید، با پزشک مشورت کنید
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و بیماریهای زمینهای مانندِ آسم یا بیماریِ قلبی را با پزشک در میان بگذارید
- اگر پیشتر هنگامِ تزریقِ مادهٔ حاجب واکنشی مانندِ کهیر یا تنگیِ نفس داشتهاید، حتماً به کادرِ درمان بگویید
عوارض احتمالی
- سردرد
- حالتِ تهوعِ خفیف
- احساسِ گرما، سرما یا مورمورشدنِ گذرا در بدن
- سرگیجهٔ خفیف
- طعمِ فلزیِ موقت در دهان
- دردِ خفیف یا کبودیِ کوچک در محلِ تزریق
- نشانههای واکنشِ آلرژیک شدید مانندِ کهیرِ گسترده، تورمِ صورت، لب یا گلو، تنگیِ نفس یا خسخسِ سینه — در صورتِ بروز، فوراً به اورژانس مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید
- دردِ قفسهٔ سینه، تپشِ شدیدِ قلب یا افتِ ناگهانیِ فشارِ خون پس از تزریق — نیازمندِ رسیدگیِ فوریِ پزشکی است
- ضخیمشدن، سفتی، تورم یا خارشِ غیرعادیِ پوست و مفاصل در روزها تا هفتهها پس از تزریق، بهویژه در فردِ دارایِ بیماریِ کلیوی — میتواند نشانهٔ فیبروزِ سیستمیکِ نفروژنیک باشد و باید هرچه زودتر به پزشک گزارش شود
- تورم، دردِ شدید، قرمزی یا تاول در محلِ تزریق — میتواند نشانهٔ نشتِ مادهٔ حاجب به بافتِ اطرافِ رگ باشد و باید به کادرِ درمان اطلاع داده شود
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
گادوپنتتات دیمگلومین برخلافِ بسیاری از داروهای خوراکی در کبد متابولیزه نمیشود و معمولاً بدونِ تغییر از راهِ کلیه دفع میشود؛ به همین دلیل تداخلِ داروییِ گستردهای برای آن ثبت نشده است. بااینحال، در افرادی که همزمان داروهای مؤثر بر عملکردِ کلیه مصرف میکنند یا بهتازگی مادهٔ حاجبِ دیگری دریافت کردهاند، ممکن است احتیاطِ بیشتری لازم باشد. در هر صورت، بهتر است فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیتان را پیش از تزریق به پزشک و کادرِ رادیولوژی بگویید تا هرگونه احتیاطِ لازم در نظر گرفته شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
گادولینیوم از جفت عبور میکند و اثرِ درازمدتِ آن بر جنین بهطورِ کامل شناختهشده نیست؛ به همین دلیل این ماده در بارداری فقط زمانی بهکار میرود که پزشک تشخیص دهد اطلاعاتِ حاصل از امآرآی برای سلامتِ مادر یا جنین ضروری است و جایگزینِ مطمئنتری وجود ندارد. مقدارِ بسیار کمی از این ماده ممکن است وارد شیرِ مادر شود، اما جذبِ آن از رودهٔ نوزاد ناچیز در نظر گرفته میشود؛ بااینحال تصمیمِ نهایی دربارهٔ ادامه یا وقفهٔ کوتاهِ شیردهی را باید با پزشک در میان گذاشت.
نگهداری
این ماده برخلافِ بیشترِ داروهای خانگی، فقط در مراکزِ درمانی و تصویربرداری و توسطِ کادرِ درمان نگهداری و تزریق میشود؛ بنابراین بیمار معمولاً نیازی به نگهداریِ آن در منزل ندارد. این فرآورده در مرکزِ درمانی در دمایِ اتاق و دور از نورِ مستقیم نگهداری میشود و ویالِ بازشده طبقِ استانداردهای مرکز دور ریخته میشود؛ در هر صورت، مانندِ هر فرآوردهٔ دارویی، باید دور از دسترسِ کودکان و افرادِ غیرمجاز بماند.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 469 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۵ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا تزریقِ گادوپنتتات دیمگلومین دردناک است؟
۰۲چرا پیش از تزریق دربارهٔ عملکردِ کلیه از من سؤال میشود؟
۰۳آیا این ماده مانندِ داروهای خوراکیِ روزانه هرروز مصرف میشود؟
۰۴آیا باید نگرانِ باقیماندنِ گادولینیوم در بدن پس از تزریق باشم؟
۰۵اگر پیشتر به مادهٔ حاجبِ سیتیاسکن حساسیت داشتهام، آیا برای این تزریق هم در خطرم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۶ فرآوردهٔ ثبتشده، ۵ برند از ۴ سازنده، در گروه V08CA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.