گادودیامید
گادودیامید یک مادهٔ حاجب (کنتراست) گادولینیومدار است که پیش از تصویربرداری تشدید مغناطیسی (امآرآی) بهصورت تزریقی وارد بدن میشود. این ماده به رادیولوژیست کمک میکند بافتها، عروق و ضایعاتِ احتمالی را در تصاویر واضحتر ببیند.
از گادودیامید عمدتاً برای بهبود کیفیت تصاویر امآرآیِ مغز، ستون فقرات و سایر اندامهای بدن استفاده میشود تا ضایعات، تومورها یا مشکلاتِ عروقی بهتر دیده شوند.
مهمترین نکتهٔ ایمنیِ این دارو به عملکرد کلیه مربوط است: گادودیامید در مقایسه با برخی مواد حاجب گادولینیومدار دیگر، در افراد با نارساییِ شدید کلیوی خطر بیشتری برای بروز عارضهای جدی به نام فیبروز سیستمیک نفروژنیک (Nephrogenic Systemic Fibrosis) دارد؛ به همین دلیل بررسیِ عملکرد کلیه پیش از تزریق ضروری است.
اگر سابقهٔ بیماریِ کلیوی، حساسیت به موادِ حاجب، بارداری یا شیردهی دارید، پیش از انجامِ امآرآیِ همراه با تزریق، حتماً پزشک و تیمِ تصویربرداری را در جریان بگذارید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
گادودیامید یک مادهٔ حاجبِ مغناطیسیِ خطی و غیریونی از خانوادهٔ ترکیباتِ گادولینیومدار است که در تصویربرداری تشدید مغناطیسی (امآرآی) به کار میرود. این دارو در دستهٔ موادِ حاجبِ تشخیصی قرار دارد و خودش اثر درمانی ندارد؛ خاصیتِ مغناطیسیِ گادولینیوم باعث میشود بافتهای طبیعی و غیرطبیعی در تصاویر امآرآی سیگنالِ متفاوتی نشان دهند و مرزها و ضایعات واضحتر دیده شوند. گادودیامید فقط توسط کادر درمان و در مراکز تصویربرداری، درست پیش یا حینِ انجام امآرآی، بهصورت تزریق وریدی تجویز میشود. هدف اصلیِ آن کمک به تشخیصِ دقیقترِ ضایعاتِ مغزی، نخاعی، عروقی و سایر بافتهای بدن است.
موارد مصرف
- بهبود وضوح تصاویر امآرآیِ مغز و نخاع
- کمک به تشخیص تومورها و ضایعاتِ مغزی یا نخاعی
- ارزیابیِ دقیقترِ عروق خونی در آنژیوگرافی با امآرآی
- بررسیِ ضایعاتِ بافت نرم و مفاصل
- کمک به تشخیصِ التهاب یا عفونت در برخی بافتهای بدن
روش مصرف
گادودیامید را خودتان مصرف نمیکنید؛ این دارو را کادر درمان، درست پیش یا حین امآرآی، از راه ورید و با تجهیزاتِ تزریق کنترلشده وارد بدن شما میکند. پیش از تزریق لازم است نتیجهٔ آزمایشِ عملکرد کلیه و سابقهٔ پزشکیتان، از جمله حساسیتها و بارداریِ احتمالی، در اختیار تیمِ تصویربرداری قرار گیرد. مقدارِ تزریق را پزشک بر اساسِ وزن بدن و هدفِ تصویربرداری تعیین میکند و نیازی به تنظیم یا تکرارِ آن توسط شما نیست. پس از تزریق، در صورتِ تأیید پزشک، نوشیدنِ آب کافی میتواند به دفعِ طبیعیترِ این ماده از بدن کمک کند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
بهبود وضوح تصاویر امآرآی مغز و نخاع
مصرف روزانه نیست؛ فقط وریدی تزریق شود و هرگز داخل نخاع تزریق نشود.
کمک به تشخیص تومورها و ضایعات مغزی یا نخاعی
در متاستاز مغزی شناختهشده، دوز اضافی گاهی برای بهبود تشخیص لازم میشود؛ این کار روتین نیست.
ارزیابی عروق خونی با آنژیوگرافی امآرآی
سرعت تزریق و زمان تصویربرداری باید مطابق پروتکل مرکز تصویربرداری باشد.
بررسی ضایعات بافت نرم و مفاصل در امآرآی بدن
این مقدار برای امآرآی و تزریق وریدی است؛ تزریق داخل مفصل یا داخل نخاعی انجام نشود.
کمک به تشخیص ضایعات التهابی یا عفونی بافتهای بدن
گادودیامید درمانکنندهٔ التهاب یا عفونت نیست؛ فقط برای افزایش وضوح تصویر و بهصورت یک نوبت تزریق میشود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه بیماریِ کلیوی یا حتی کاهشِ خفیفِ عملکرد کلیه
- سابقهٔ آسم، حساسیتهای شدید یا واکنشِ قبلی به موادِ حاجب و داروهای دیگر
- بارداری یا احتمالِ بارداری
- دورانِ شیردهی
- سنِ کودک، بهویژه نوزادان و شیرخواران، که نیاز به بررسی و احتیاطِ بیشتر دارد
- مصرفِ سایر داروها یا تزریقِ مادهٔ حاجب در گذشتهٔ نزدیک
عوارض احتمالی
- سردردِ خفیف
- حالتِ تهوع
- احساسِ سرما یا گرما در محلِ تزریق
- سرگیجهٔ گذرا
- طعمِ فلزیِ موقت در دهان
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانند کهیرِ گسترده، تورمِ صورت یا لبها و مشکل در تنفس؛ در این حالت فوراً به تیمِ درمان اطلاع دهید یا با اورژانس تماس بگیرید
- ضخیمشدن یا سفتیِ پوست، دردِ مفاصل یا محدودیتِ حرکتی در روزها تا هفتههای بعد از تزریق، بهویژه در افراد با مشکلِ کلیوی؛ در صورتِ بروز سریع به پزشک مراجعه کنید
- دردِ شدید، قرمزی یا تورمِ فزاینده در محلِ تزریق که میتواند نشانهٔ نشتِ مادهٔ حاجب از رگ باشد
- تنگیِ نفس یا احساسِ فشار در قفسهٔ سینه پس از تزریق؛ در این حالت فوراً به تیمِ درمان یا اورژانس اطلاع دهید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
گادودیامید تداخلِ داروییِ گستردهای مانند بسیاری از داروهای خوراکی ندارد، زیرا از راهِ کلیه و بدونِ تغییرِ عمده در کبد دفع میشود. نکتهٔ مهم این است که تزریقِ مکرر یا نزدیکبههمِ چند مادهٔ حاجب گادولینیومدار میتواند میزانِ تجمعِ گادولینیوم در بدن را افزایش دهد. با این حال، فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و هرگونه تزریقِ مادهٔ حاجبِ قبلیِ خود را به پزشک و تیمِ تصویربرداری بگویید تا ایمنیِ تزریق برای شما بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
گادولینیوم از جفت عبور میکند و میتواند مدتی در بدنِ جنین باقی بماند؛ به همین دلیل گادودیامید در دورانِ بارداری فقط زمانی تزریق میشود که پزشک تشخیص دهد فایدهٔ تشخیصیِ آن از خطرِ احتمالی بیشتر است. اگر باردار هستید یا احتمالِ بارداری میدهید، پیش از هر امآرآیِ همراه با تزریقِ مادهٔ حاجب، حتماً پزشک را مطلع کنید. مقدارِ بسیار اندکی از این دارو ممکن است وارد شیرِ مادر شود؛ ادامه یا وقفهٔ کوتاه در شیردهی پس از تزریق را میتوانید با پزشکِ خود در میان بگذارید.
نگهداری
گادودیامید معمولاً در بیمارستانها و مراکز تصویربرداری، توسط کادرِ تخصصی نگهداری و آمادهسازی میشود و شما نیازی به نگهداریِ آن در منزل ندارید. این محلول باید دور از نورِ مستقیم و در دمای معمولِ اتاق، داخلِ بستهٔ اصلی نگهداری شود. پیش از هر تزریق، کادرِ درمان تاریخِ انقضا و ظاهرِ محلول (شفافبودن و نبودِ ذرات) را بررسی میکند.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 287 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا تزریقِ گادودیامید دردناک است؟
۰۲آیا گادودیامید برای کلیه ضرر دارد؟
۰۳چقدر طول میکشد این دارو از بدن دفع شود؟
۰۴آیا بعد از تزریقِ گادودیامید میتوانم رانندگی کنم یا کارهای عادی انجام دهم؟
۰۵آیا حساسیت به موادِ حاجبِ یددارِ سیتیاسکن روی مصرفِ گادودیامید هم اثر دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۳ سازنده، در گروه V08CA03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.