گادوبوترول
گادوبوترول یک مادهٔ حاجب (کنتراست) بر پایهٔ گادولینیوم است که پیش از تصویربرداری با رزونانس مغناطیسی (MRI) به داخلِ رگ تزریق میشود تا برخی بافتها و عروق در تصاویر واضحتر دیده شوند.
بیشترین کاربردِ آن در MRI مغز، نخاع، عروق و سایرِ اندامهای بدن است تا پزشک بتواند ضایعات، تومورها یا التهاب را بهتر تشخیص دهد.
در افرادی که نارساییِ شدیدِ کلیوی دارند، این ماده باید با احتیاطِ ویژه و فقط پس از بررسیِ عملکردِ کلیه تزریق شود؛ واکنشهای آلرژیک نیز هرچند نادر، ممکن است رخ دهند.
اگر پیشینهٔ بیماریِ کلیوی، حساسیتِ قبلی به موادِ حاجب، بارداری یا شیردهی دارید، پیش از تزریق حتماً به پزشک یا تکنسینِ تصویربرداری اطلاع دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
گادوبوترول یک مادهٔ حاجب (کنتراست) از خانوادهٔ ترکیباتِ گادولینیومدار است که در تصویربرداری با رزونانس مغناطیسی (MRI) کاربرد دارد. ساختارِ حلقویِ (macrocyclic) و بدونِ بارِ الکتریکیِ آن باعث میشود پایداریِ آن در بدن نسبت به برخی موادِ حاجبِ قدیمیتر بیشتر باشد. این دارو از راهِ وریدی و توسطِ کادرِ درمان، درست پیش یا حینِ انجامِ MRI تزریق میشود. یونِ گادولینیومِ موجود در آن سیگنالِ مغناطیسیِ بافتهای اطراف را تغییر میدهد و به این ترتیب مرزِ بافتهای طبیعی و غیرطبیعی -مانند تومور، التهاب یا ناهنجاریِ عروقی- در تصاویر شفافتر نمایان میشود. گادوبوترول عمدتاً بدونِ تغییر از راهِ کلیه دفع میشود و در بدن متابولیزه نمیشود.
موارد مصرف
- روشنتر دیدهشدنِ ضایعات و تومورهای مغز و نخاع در MRI
- بررسیِ عروقِ بدن با آنژیوگرافیِ رزونانسِ مغناطیسی (MRA)
- ارزیابیِ ضایعاتِ کبد و سایرِ اندامهای شکم و لگن
- بررسیِ ضایعاتِ پستان در MRI پستان
- کمک به تشخیصِ ضایعاتِ اسکلتیعضلانی و مفاصل
- ارزیابیِ خونرسانی و عملکردِ قلب در برخی MRIهای قلبی
روش مصرف
گادوبوترول را خودِ فرد مصرف نمیکند؛ این دارو را پزشک یا تکنسینِ رادیولوژی، درست پیش از یا در حینِ MRI، از راهِ وریدی تزریق میکند. در بیشترِ موارد ناشتا بودن لازم نیست، مگر آنکه پزشک دستورِ دیگری بدهد. پیش از تزریق، کادرِ درمان دربارهٔ عملکردِ کلیه، حساسیتهای پیشین، بارداری یا شیردهی از شما میپرسد و پاسخِ دقیق به این پرسشها برای ایمنیِ تزریق ضروری است. پس از تزریق، نوشیدنِ آبِ کافی میتواند به دفعِ سریعترِ دارو از بدن کمک کند، مگر آنکه پزشک محدودیتِ مایعات برایتان تعیین کرده باشد؛ جزئیاتِ دقیقِ نحوهٔ تزریق را همیشه پزشک و بر اساسِ شرایطِ بالینیِ شما تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
ضایعات و تومورهای مغز و نخاع در تصویربرداری تشدید مغناطیسی
معمولاً یک نوبت کافی است و تصویربرداری میتواند بلافاصله پس از تزریق انجام شود؛ تکرار دوز فقط با نظر متخصص تصویربرداری انجام شود.
بررسی عروق بدن با آنژیوگرافی تشدید مغناطیسی
زمان تزریق باید با اوج عبور ماده در شریان هماهنگ شود؛ در تصویربرداری از چند میدان دید، مقدار فقط طبق پروتکل مرکز تعیین شود.
ضایعات کبد و سایر اندامهای شکم و لگن در تصویربرداری تشدید مغناطیسی
معمولاً یک نوبت کافی است؛ از نظر خود دارو، مصرف به غذا وابسته نیست، اما دستور مرکز درباره ناشتا بودن رعایت شود.
ضایعات پستان در تصویربرداری تشدید مغناطیسی پستان
تزریق معمولاً بهصورت یک نوبت انجام میشود و تصویربرداری پس از تزریق بهصورت سریالی ادامه مییابد؛ این کاربرد برای کودکان تثبیت نشده است.
ضایعات اسکلتیعضلانی و مفاصل
فقط داخل وریدی است و نباید داخل مفصل تزریق شود؛ معمولاً یک نوبت پیش از تصویربرداری کافی است.
ارزیابی خونرسانی و عملکرد قلب در تصویربرداری تشدید مغناطیسی قلب
اگر داروی ایجادکننده استرس بهطور پیوسته تزریق میشود، گادوبوترول باید از مسیر وریدی جداگانه داده شود؛ ایمنی و اثربخشی این کاربرد در کودکان اثبات نشده است.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ پیشین به موادِ حاجبِ گادولینیومدار یا سایرِ آلرژیها را به پزشک اطلاع دهید.
- اگر بیماریِ کلیوی یا کاهشِ عملکردِ کلیه دارید، حتماً پیش از تزریق به پزشک بگویید تا در صورتِ نیاز عملکردِ کلیه بررسی شود.
- در صورتِ بارداری یا احتمالِ آن، پیش از تزریق پزشک را در جریان بگذارید.
- اگر شیردهی میکنید، دربارهٔ ادامهٔ آن پس از تزریق با پزشک مشورت کنید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و بیماریهای زمینهایات را با پزشک در میان بگذار.
- اگر پیشتر به هر مادهٔ حاجبی -چه گادولینیومدار و چه یددار- واکنش نشان دادهای، حتماً یادآوری کن.
عوارض احتمالی
- سردرد
- حالتِ تهوع
- احساسِ گرما یا سرمای گذرا در محلِ تزریق یا در بدن
- سرگیجه
- تغییرِ موقتِ مزه در دهان
- درد یا ناراحتیِ خفیف در محلِ تزریق
- نشانههای واکنشِ آلرژیک شدید مانندِ تورمِ صورت یا گلو، کهیرِ گسترده یا مشکل در تنفس؛ در حینِ تزریق فوراً به کادرِ درمان اطلاع دهید و در صورتِ بروز پس از ترخیص با اورژانس تماس بگیرید.
- تنگیِ نفسِ ناگهانی یا احساسِ فشار در قفسهٔ سینه؛ نیازمندِ رسیدگیِ فوریِ پزشکی است.
- ضخیم و سفتشدنِ پوست یا محدودیتِ حرکتِ مفاصل در روزها تا هفتههای پس از تزریق -بهویژه در افرادِ دارای نارساییِ کلیوی- که میتواند نشانهٔ عارضهای نادر به نامِ فیبروزِ سیستمیکِ نفروژنیک (Nephrogenic Systemic Fibrosis) باشد؛ در صورتِ مشاهده به پزشک مراجعه کنید.
- افتِ فشارِ خون، ضربانِ نامنظمِ قلب یا احساسِ غش در حینِ یا پس از تزریق؛ فوراً به کادرِ درمان اطلاع دهید.
- تشنج، هرچند بسیار نادر؛ در صورتِ بروز فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
گادوبوترول تقریباً بدونِ تغییر و از راهِ کلیه دفع میشود و در بدن متابولیزه نمیشود، به همین دلیل تداخلِ داروییِ مشخص و پراهمیتی برایش ثبت نشده است. با این حال، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو، بهویژه اگر داروهایی مصرف میکنی که بر عملکردِ کلیه اثر میگذارند یا پیشتر به مادهٔ حاجبی واکنش نشان دادهای؛ این اطلاعات به تیمِ درمان کمک میکند تزریق با بیشترین ایمنی انجام شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
گادولینیوم از جفت عبور میکند و اثراتِ درازمدتِ آن بر جنین بهطور کامل شناختهشده نیست؛ به همین دلیل گادوبوترول در بارداری فقط زمانی تزریق میشود که پزشک تشخیص دهد اطلاعاتِ حاصل از MRI برای سلامتِ مادر یا جنین ضروری است. مقدارِ بسیار کمی از این دارو ممکن است وارد شیرِ مادر شود، اما جذبِ آن از رودهٔ نوزاد ناچیز در نظر گرفته میشود؛ با این حال، تصمیمِ نهایی دربارهٔ ادامهٔ شیردهی پس از تزریق را با پزشک بگیرید.
نگهداری
نگهداریِ گادوبوترول معمولاً بر عهدهٔ داروخانه و مرکزِ تصویربرداری است و در دمای معمولیِ اتاق و دور از نورِ مستقیمِ آفتاب نگهداری میشود؛ این دارو نباید یخ بزند. بیمار معمولاً نیازی به نگهداریِ آن در منزل ندارد؛ اما اگر ویالی به شما تحویل داده شد، آن را دور از دسترسِ کودکان نگه دار و پیش از تزریق، تاریخِ انقضایش را بررسی کن یا از کادرِ درمان بخواه بررسی کند.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 604.72 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا تزریقِ گادوبوترول دردناک است؟
۰۲آیا باید پیش از MRI با گادوبوترول ناشتا باشم؟
۰۳آیا گادوبوترول برای افرادِ دارایِ پیسمیکر یا فلز در بدن مشکلی دارد؟
۰۴چند بار میتوان گادوبوترول تزریق کرد؟
۰۵آیا بعد از تزریقِ گادوبوترول باید مراقبتِ خاصی داشت؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۵ سازنده، در گروه V08CA09. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.