فلوئور-۱۸
فلوئور-۱۸ یک رادیوداروی تشخیصی تزریقی و گسیلکنندهٔ پوزیترون است و برای درمان بیماری به کار نمیرود. در شکل فلورایدی، برای نشاندادن نواحی فعال استخوان در تصویربرداری پزشکی هستهای استفاده میشود.
بیشتر برای تصویربرداری پت از استخوان و یافتن نواحی با فعالیت استخوانسازی غیرطبیعی استفاده میشود؛ از جمله در بررسی ضایعات مشکوک، انتشار سرطان به استخوان، شکستگی، التهاب یا عفونت. علت هر ناحیهٔ پرجذب باید با توجه به گزارش و سایر بررسیها مشخص شود.
این فرآورده پرتوزاست و فقط در مرکز پزشکی هستهای، با تجهیزات محافظتی و حداقل فعالیت لازم تزریق میشود. بارداری احتمالی و شیردهی را پیش از تزریق اعلام کنید و در صورت نداشتن محدودیت مایعات، طبق دستور مرکز مایعات بنوشید و ادرار کنید.
بیماری کلیه، محدودیت مصرف مایعات، حساسیت به تزریق، درمانهای سرطان یا پوکی استخوان، و شکستگی یا جراحی اخیر را پیش از اسکن اطلاع دهید. تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، غش، یا درد و تورم شدید محل تزریق نیازمند اطلاع فوری به کارکنان مرکز و در صورت شدت، مراجعهٔ فوری به اورژانس است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
فلوئور-۱۸ در گروه رادیوداروهای تشخیصی قرار دارد و کاربرد اصلی آن تصویربرداری است، نه درمان. پس از تزریق وریدی، یون فلوراید فلوئور-۱۸ از راه خون به استخوان میرسد و در محلهایی که خونرسانی یا بازسازی استخوان بیشتر است، بیشتر تجمع میکند. واپاشی پوزیترونی آن سیگنال لازم برای ثبت تصویر در دستگاه پت را فراهم میکند و نیمهعمر فیزیکی کوتاهی، حدود ۱۱۰ دقیقه، دارد. تجمع بیشتر همیشه به معنی سرطان نیست و باید همراه با علائم، معاینه و تصاویر دیگر تفسیر شود. این فرآورده در ایران با نام تجاری «فلوئور» شناخته میشود.
موارد مصرف
- تصویربرداری پت از استخوان و تعیین نواحی با فعالیت استخوانسازی افزایشیافته
- بررسی ضایعات استخوانی مشکوک به تومور اولیه یا گسترشیافته
- کمک به بررسی درد استخوانی یا یافتهٔ نامشخص در تصویربرداریهای قبلی
- بررسی شکستگی، آسیب، التهاب یا عفونت استخوان
- ارزیابی برخی بیماریهای افزایشدهندهٔ بازسازی استخوان، مانند بیماری پاژه
روش مصرف
این فرآورده خوراکی نیست و بیمار آن را در خانه مصرف نمیکند؛ در مرکز پزشکی هستهای، بهصورت تزریق وریدی توسط تیم آموزشدیده و در زمانبندی هماهنگ با تصویربرداری تجویز میشود. مقدار فعالیت و زمان تزریق بر اساس نسخه، سن و وزن، هدف تصویربرداری، زمان کالیبراسیون و دستگاه تعیین میشود؛ آن را با مقدار مصرف فرد دیگری مقایسه نکنید. آمادگی غذایی به نوع اسکن و ردیابهای همراه بستگی دارد، پس دستور مرکز را دقیق رعایت کنید. اگر محدودیت مایعات ندارید، نوشیدن مایعات و تخلیهٔ مکرر مثانه پس از تزریق به دفع سریعتر ماده کمک میکند؛ در بیماری قلبی یا کلیوی، مصرف مایعات را خودسرانه افزایش ندهید. دستورهای مرکز دربارهٔ بهداشت دفع و تماس نزدیک با دیگران را تا پایان دورهٔ اعلامشده رعایت کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
تصویربرداری پت از استخوان برای تعیین نواحی با فعالیت استخوانسازی افزایشیافته
تصویربرداری میتواند ۱ تا ۲ ساعت پس از تزریق آغاز شود و زمان بهینه معمولاً حدود ۱ ساعت است؛ مصرف مایعات کافی و تخلیهٔ مکرر مثانه، طبق دستور مرکز، توصیه میشود.
بررسی ضایعات استخوانی مشکوک به تومور اولیه یا گسترشیافته
افزایش جذب در ضایعات خوشخیم و بدخیم ممکن است دیده شود و نتیجهٔ مثبت بهتنهایی تشخیص سرطان را قطعی نمیکند.
کمک به بررسی درد استخوانی یا یافتهٔ نامشخص در تصویربرداریهای قبلی
این فرآورده علت درد را درمان نمیکند؛ تصویربرداری میتواند ۱ تا ۲ ساعت پس از تزریق آغاز شود و زمان بهینه معمولاً حدود ۱ ساعت است.
بررسی شکستگی، آسیب، التهاب یا عفونت استخوان
افزایش جذب ممکن است در آسیب، التهاب و عفونت نیز دیده شود و تفسیر باید با یافتههای بالینی و سایر تصویربرداریها انجام شود؛ در بارداری یا احتمال آن، پیش از تزریق اطلاع دهید.
ارزیابی بیماریهای افزایشدهندهٔ بازسازی استخوان، مانند بیماری پاژه
افزایش جذب در بیماری پاژه ممکن است دیده شود؛ این فرآورده درمانکنندهٔ بیماری نیست و تکرار بررسی فقط طبق برنامهٔ پزشک انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر باردارید یا احتمال بارداری وجود دارد، پیش از تزریق اطلاع دهید؛ ضرورت تصویربرداری باید با توجه به خطر پرتو بررسی شود.
- اگر شیرده هستید، از قبل بگویید تا دربارهٔ وقفهٔ موقت شیردهی و دور ریختن شیر راهنمایی شوید.
- سابقهٔ حساسیت شدید به تزریقها یا رادیوداروها، کهیر، تنگی نفس یا غش پس از تزریقهای قبلی را گزارش کنید.
- بیماری کلیه، کاهش ادرار، انسداد ادراری، نارسایی قلبی یا هر وضعیتی را که مصرف مایعات را محدود میکند، اطلاع دهید.
- فهرست همهٔ داروها، مکملها و درمانهای سرطان یا پوکی استخوان را همراه داشته باشید؛ هیچ دارویی را خودسرانه قطع نکنید.
- شکستگی یا جراحی اخیر، ضربه، عفونت یا التهاب استخوان و تصویربرداری پرتویی اخیر را به تیم تصویربرداری بگویید؛ این موارد میتوانند تصویر را تغییر دهند. در کودکان و نوجوانان، ضرورت و مقدار پرتودهی باید با دقت بیشتری سنجیده شود.
عوارض احتمالی
- عارضهٔ شایع و اختصاصی برای خود فلوئور-۱۸ گزارش نشده است.
- درد، سوزش یا ناراحتی خفیف و کوتاهمدت در محل رگگیری
- کبودی یا خونمردگی کوچک در محل تزریق
- سبکی سر یا ضعف کوتاهمدت هنگام رگگیری، بهویژه در افراد مضطرب
- کهیر منتشر، خارش شدید، تورم لب، زبان یا گلو، خسخس، تنگی نفس یا غش: فوراً به کارکنان اطلاع دهید و اگر علائم شدید است، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد شدید، سوزش ماندگار، تورم، تاول یا تغییر رنگ پوست در محل تزریق: همان لحظه به کارکنان مرکز بگویید تا محل بررسی شود؛ احتمال خروج ماده از رگ باید ارزیابی شود.
- سرگیجهٔ شدید، ضعف ناگهانی یا از دسترفتن هوشیاری که برطرف نمیشود: دراز بکشید و فوراً کارکنان مرکز را خبر کنید؛ در صورت تداوم یا شدت، به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
برای خود فلوئور-۱۸ تداخل دارویی مشخص و ثابتشدهای گزارش نشده است، اما اطلاعات تداخلها محدود است و برخی داروها و درمانهایی که گردش خون یا بازسازی استخوان را تغییر میدهند، مانند بعضی داروهای پوکی استخوان، کورتونها و درمانهای ضدسرطان، ممکن است توزیع ردیاب یا تفسیر تصویر را تحتتأثیر قرار دهند. غذا و الکل معمولاً تداخل مستقیم شناختهشدهای با این رادیودارو ندارند، ولی اگر اسکن همراه با ردیاب دیگری انجام شود، دستور غذایی مرکز ممکن است متفاوت باشد. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک، داروساز و تیم پزشکی هستهای بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
فلوئور-۱۸ تابش یونیزان دارد و میتواند به جنین آسیب بزند؛ اگر بارداری قطعی یا احتمالی دارید، پیش از تزریق حتماً اطلاع دهید و انجام اسکن فقط پس از سنجش ضرورت آن تصمیمگیری شود. مشخص نیست چه مقدار از فرآورده وارد شیر میشود و بهدلیل پرتوزایی ممکن است لازم باشد شیردهی برای مدتی موقت متوقف و شیر دوشیده دور ریخته شود؛ مدت وقفه و زمان ازسرگیری را مرکز پزشکی هستهای تعیین میکند. دستورهای مربوط به تماس نزدیک با نوزاد و کودک خردسال را نیز رعایت کنید.
نگهداری
این فرآورده برای نگهداری در منزل نیست. ویال یا سرنگ باید در مرکز مجاز، در محفظهٔ محافظ پرتویی و در دمای کنترلشدهٔ درجشده روی برچسب نگهداری شود؛ زمان کالیبراسیون و انقضا بهدلیل واپاشی سریع اهمیت ویژه دارد. آن را دور از دسترس کودکان و افراد غیرمسئول نگه میدارند و محلول کدر یا دارای ذرات نباید مصرف شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا فلوئور-۱۸ برای درمان سرطان است؟
۰۲آیا تجمع زیاد فلوئور-۱۸ یعنی سرطان استخوان دارم؟
۰۳آیا قبل از اسکن باید ناشتا باشم؟
۰۴بعد از تزریق چه کارهایی انجام دهم؟
۰۵اگر داروی پوکی استخوان یا بیماری کلیه دارم، اسکن انجام میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V09. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.