فلوسیتوزین
فلوسیتوزین دارویی ضدقارچ است که با مختلکردن ساخت ماده ژنتیکی و پروتئینهای ضروری سلول قارچ، از رشد و گسترش آن جلوگیری میکند.
این دارو بیشتر بهصورت ترکیبی با داروی ضدقارچ دیگری مانند آمفوتریسین B، برای درمان عفونتهای قارچی جدی و گسترده بدن، از جمله کریپتوکوکوز (بهویژه مننژیت کریپتوکوکی) و کاندیدیازیس شدید، تجویز میشود.
مهمترین نکته ایمنی این دارو، اثر احتمالی آن بر مغز استخوان، کبد و کلیه است؛ به همین دلیل در طول درمان باید بهطور منظم آزمایش خون و بررسی عملکرد کبد و کلیه انجام شود.
اگر نشانههایی مانند کبودی یا خونریزی غیرعادی، تب مداوم، گلودرد شدید، یا زردی پوست و چشم دیدید، بدون فوت وقت با پزشک خود تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
فلوسیتوزین (Flucytosine) دارویی ضدقارچ از دسته پیریمیدینهای فلوئوردار است که در رده داروهای ضدعفونت سیستمیک (اثرگذار در سراسر بدن) قرار میگیرد. این دارو پس از ورود به سلول قارچ، به کمک آنزیمی که در سلولهای انسانی تقریباً وجود ندارد، به مادهای فعال تبدیل میشود که ساخت ماده ژنتیکی و پروتئینهای ضروری قارچ را مختل میکند و مانع رشد و تکثیر آن میشود. از آنجا که قارچها در صورت مصرف تنهای این دارو بهسرعت نسبت به آن مقاوم میشوند، فلوسیتوزین تقریباً همیشه همراه با داروی ضدقارچ دیگری، معمولاً آمفوتریسین B، تجویز میشود. هدف اصلی این درمان ترکیبی، کنترل عفونتهای قارچی جدی و گاه تهدیدکننده حیات، بهویژه در افرادی با سیستم ایمنی ضعیف، است.
موارد مصرف
- درمان ترکیبی کریپتوکوکوز، بهویژه مننژیت کریپتوکوکی، همراه با آمفوتریسین B
- درمان ترکیبی عفونتهای شدید و گسترده کاندیدایی (کاندیدیازیس سیستمیک)
- بخشی از درمان ترکیبی در برخی دیگر از عفونتهای قارچی جدی و مهاجم، بهویژه در بیماران دارای نقص سیستم ایمنی
- درمان کروموبلاستومایکوز (نوعی عفونت قارچی مزمن پوست) در برخی موارد
روش مصرف
فلوسیتوزین بهصورت قرص خوراکی مصرف میشود و پزشکان معمولاً توصیه میکنند آن را همراه غذا یا کمی پس از غذا و با فاصله زمانی منظم بین نوبتهای روز میل کنید تا احتمال تهوع و ناراحتی گوارشی کمتر شود. تعداد نوبتهای مصرف در روز و مدت دوره درمان را پزشک بر پایه نوع عفونت و بهویژه عملکرد کلیههای شما مشخص میکند و ممکن است در طول درمان بر اساس نتیجه آزمایش خون تغییر کند. مصرف را دقیقاً طبق دستور پزشک تا پایان دوره ادامه دهید و بدون هماهنگی با او، درمان را زودتر قطع نکنید، چون این کار میتواند به عود عفونت یا مقاومشدن قارچ بینجامد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کریپتوکوکوز شدید، بهویژه مننژیت کریپتوکوکی
در بیماری منتشر، غیرمرتبط با اچآیوی یا همراه با کریپتوکوکوما، مرحلهٔ القا ممکن است ۴ تا ۶ هفته طول بکشد. پایش سطح خونی دارو و شمارش سلولهای خونی ضروری است.
کاندیدیازیس سیستمیک شدید
مصرف تکدارویی بهدلیل خطر بروز سریع مقاومت مناسب نیست؛ در صورت تهوع، مصرف کپسولها همراه با غذا یا طی چند دقیقه و با آب کافی بهتر تحمل میشود.
برخی عفونتهای قارچی مهاجم حساس دیگر
معمولاً بخشی از درمان ترکیبی است و به پایش منظم شمارش سلولهای خونی، عملکرد کلیه و کبد و گاهی سطح خونی دارو نیاز دارد.
کروموبلاستومایکوز
در موارد گسترده ممکن است درمان چندین ماه یا بیشتر طول بکشد؛ پایش شمارش سلولهای خونی و عملکرد کلیه و کبد ضروری است.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به فلوسیتوزین یا داروی دیگری واکنش حساسیتی داشتهاید، حتماً به پزشک بگویید.
- هرگونه بیماری یا کاهش عملکرد کلیه را پیش از شروع درمان با پزشک در میان بگذارید، چون دفع این دارو تقریباً بهطور کامل بر عهده کلیههاست.
- سابقه بیماریهای خونی یا کاهش سلولهای خونی را به پزشک اطلاع دهید.
- هرگونه بیماری کبدی را با پزشک مطرح کنید.
- در صورت بارداری، برنامهریزی برای بارداری، یا شیردهی، پیش از مصرف حتماً با پزشک مشورت کنید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفی خود، بهویژه آمفوتریسین B یا سایر داروهای مؤثر بر کلیه، را به پزشک بگویید.
عوارض احتمالی
- تهوع، استفراغ یا ناراحتی و درد شکمی
- اسهال
- کاهش اشتها
- سردرد
- بثورات خفیف پوستی
- نشانههای کاهش سلولهای خونی مانند کبودی یا خونریزی غیرعادی، تب مداوم، یا گلودرد شدید و مداوم — در صورت بروز، سریع به پزشک مراجعه کنید تا آزمایش خون انجام شود.
- زردی پوست یا سفیدی چشمها، ادرار تیره، یا درد شدید شکم که میتواند نشانه آسیب کبدی باشد — در این حالت بیدرنگ با پزشک تماس بگیرید.
- کاهش چشمگیر حجم ادرار یا تورم غیرعادی دست و پا که میتواند نشانه مشکل کلیوی باشد — نیاز به بررسی سریع پزشکی دارد.
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت و گلو، دشواری در تنفس، یا کهیر گسترده — در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرف همزمان فلوسیتوزین با داروهایی که بر کلیه اثر منفی میگذارند، از جمله آمفوتریسین B که اغلب همراه آن تجویز میشود، میتواند دفع فلوسیتوزین از بدن را کاهش دهد و خطر تجمع و عوارض آن را بالا ببرد؛ به همین دلیل در این ترکیب، نظارت پزشکی و آزمایشهای دورهای اهمیت ویژهای دارد. همچنین مصرف همزمان با داروهای دیگری که بر مغز استخوان اثر میگذارند، میتواند خطر کاهش سلولهای خونی را بیشتر کند. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات درباره مصرف فلوسیتوزین در بارداری محدود است؛ از آنجا که این دارو در بدن به مادهای تبدیل میشود که در دوزهای بالا میتواند برای جنین خطرناک باشد، معمولاً تنها زمانی مصرف میشود که فایده درمان یک عفونت جدی برای مادر، از خطر احتمالی برای جنین بیشتر باشد، و این تصمیم را فقط پزشک متخصص میگیرد. درباره دوران شیردهی نیز اطلاعات کافی در دست نیست؛ بنابراین هر مادری که در این دوران به این دارو نیاز دارد، بهتر است پیش از مصرف، این موضوع را با پزشک خود در میان بگذارد.
نگهداری
قرصهای فلوسیتوزین را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نور مستقیم آفتاب و گرمای زیاد نگهداری کنید. این دارو را همیشه دور از دسترس و دید کودکان قرار دهید. پیش از هر بار مصرف، به تاریخ انقضای دارو توجه کنید و داروی تاریخگذشته یا اضافی را طبق راهنمایی داروساز دور بریزید، نه در سطل زباله خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 500 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا فلوسیتوزین معمولاً همراه با داروی دیگری تجویز میشود، نه بهتنهایی؟
۰۲چرا در طول درمان با فلوسیتوزین، آزمایش خون لازم است؟
۰۳اگر یک نوبت از قرص فلوسیتوزین را فراموش کنم، چه کار کنم؟
۰۴آیا مصرف فلوسیتوزین همراه با غذا مشکلی دارد؟
۰۵آیا قطع زودهنگام فلوسیتوزین مشکلی ایجاد میکند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۲ سازنده، در گروه J02AX01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.