فنتانیل
فنتانیل یک مسکن اوپیوئیدی بسیار قوی از گروه داروهای مخدر است که پیام درد را در مغز و نخاع کاهش میدهد. این فرآورده بهصورت قرص زیرزبانی برای دردهای ناگهانیِ سرطان مصرف میشود.
کاربرد اصلی آن درمان دردهای ناگهانیِ سرطان در بزرگسالانی است که از قبل بهطور منظم مسکنهای اوپیوئیدی دریافت میکنند و بدنشان به این داروها عادت دارد.
خوابآلودگی شدید و کندی یا توقف تنفس، بهویژه همراه الکل یا داروهای آرامبخش، ممکن است کشنده باشد. قرص را به فرد دیگری ندهید؛ حتی یک قرص میتواند برای فردی که به اوپیوئید عادت ندارد بسیار خطرناک باشد.
در صورت بیماری ریوی، وقفهٔ تنفسی هنگام خواب، بیماری کبد یا کلیه، آسیب سر، افت فشار یا سابقهٔ وابستگی به مواد، پیش از مصرف اطلاع دهید. در تنفس آهسته، بیدار نشدن، کبودی لبها یا واکنش آلرژیک شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
فنتانیل یک مسکن اوپیوئیدی بسیار قوی از داروهای مؤثر بر دستگاه عصبی است. با فعال کردن گیرندههای اوپیوئیدی در مغز و نخاع، پیام و احساس درد را کاهش میدهد و شکل زیرزبانی آن برای اثر نسبتاً سریع ساخته شده است. قرص ۱۰۰ میکروگرمیِ آبسترال برای دردهای ناگهانیِ سرطان در بزرگسالانی است که برای درد پایدار خود بهطور منظم اوپیوئید دریافت میکنند و بدنشان به این داروها عادت دارد. این فرآورده برای دردهای معمولی، سردرد، دنداندرد، درد پس از جراحی یا شروع درمان در فردی که اوپیوئید مصرف نمیکند مناسب نیست.
موارد مصرف
- تسکین دردهای ناگهانیِ سرطان در بزرگسالانِ دارای تحمل اوپیوئیدی
- کاهش حملههای کوتاه و شدید دردِ سرطان که با وجود درمان منظمِ دردِ زمینهای رخ میدهند
- درمان کمکیِ حملههای دردِ سرطان در کنار مسکنِ پایهٔ تجویزشده
روش مصرف
فنتانیل را دقیقاً طبق نسخه مصرف کنید. قرص را از بلیستر درست پیش از مصرف خارج کنید و زیر زبان بگذارید تا کاملاً حل شود؛ آن را نجوید، خرد نکنید یا یکباره قورت ندهید. تعداد دفعات، فاصلهٔ مصرف و مقدار مناسب برای هر فرد باید توسط پزشک تعیین شود؛ اگر درد باقی ماند، بدون برنامهٔ تجویزی قرص دیگری مصرف نکنید. این فرآورده را با چسب، آمپول، اسپری یا دیگر شکلهای فنتانیل خودسرانه جایگزین یا معادلسازی نکنید، زیرا جذب و اثر آنها یکسان نیست. در صورت خوابآلودگی یا سرگیجه رانندگی و کار با ابزار خطرناک انجام ندهید و الکل مصرف نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
درد ناگهانیِ سرطان در بزرگسالانِ دارای تحمل اوپیوئیدی
فقط برای حملههای کوتاه و شدید دردِ سرطان در بیمارانی که درمان منظم اوپیوئیدی دارند؛ برای درد زمینهای یا افراد فاقد تحمل اوپیوئیدی مناسب نیست.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به فنتانیل یا هر مسکن اوپیوئیدی دیگری واکنش حساسیتی داشتهاید، اطلاع دهید.
- این فرآورده فقط برای بزرگسالانی است که پیشتر بهطور منظم اوپیوئید دریافت میکردهاند؛ برای کودک یا فردی که به اوپیوئید عادت ندارد بسیار خطرناک است.
- آسم، بیماری مزمن ریه، تنفس آهسته یا وقفهٔ تنفسی هنگام خواب را پیش از مصرف مطرح کنید.
- اگر آسیب سر، کاهش سطح هوشیاری، تشنج، افت فشار شدید یا سابقهٔ وابستگی و سوءمصرف مواد دارید، پزشک باید بداند.
- در بیماری کبد یا کلیه، سن بالا یا ضعف جسمی، خطر خوابآلودگی و عوارض تنفسی بیشتر است و پایش دقیقتری لازم میشود.
- فهرست همهٔ داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهی، همچنین بارداری، قصد بارداری یا شیردهی را پیش از شروع درمان اعلام کنید.
عوارض احتمالی
- تهوع
- استفراغ
- یبوست
- خوابآلودگی، سرگیجه یا گیجی
- سردرد
- خشکی دهان، خارش یا تعریق
- تنفس آهسته یا سطحی، مکثهای طولانی بین نفسها، خرخر غیرعادی، بیدار نشدن یا کبودی لبها: فوراً با اورژانس تماس بگیرید یا فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم لب، زبان یا گلو، خسخس سینه، تنگی نفس یا کهیر گسترده: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- غش، افت شدید فشار، گیجی شدید یا ناتوانی غیرعادی در بیدار ماندن: فوراً مراقبت پزشکی بگیرید و تا ارزیابی پزشک مصرف بعدی را تکرار نکنید.
- درد شدید شکم، نفخ مداوم یا ناتوانی در دفع مدفوع و گاز: سریع با پزشک تماس بگیرید؛ این علائم میتوانند نشانهٔ یبوست شدید یا انسداد روده باشند.
- بیقراری، توهم، تب، تعریق شدید، لرزش یا سفتی عضلات، بهویژه پس از شروع داروی جدید: فوراً ارزیابی پزشکی لازم است.
- تشنج یا حرکات غیرقابلکنترل: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
همراهی فنتانیل با الکل، قرصهای خواب، آرامبخشها، برخی داروهای ضداضطراب، داروهای بیهوشی، دیگر مسکنهای اوپیوئیدی، داروهای ضدحساسیتِ خوابآور یا شلکنندههای عضلانی میتواند خوابآلودگی عمیق و کندی خطرناک تنفس ایجاد کند. بعضی داروهای ضدقارچ، آنتیبیوتیکها، ضدویروسها و داروهای قلبی، و نیز آب گریپفروت، ممکن است اثر فنتانیل را بیش از حد افزایش دهند؛ برخی داروهای ضدتشنج و فرآوردهٔ گیاه علف چای میتوانند اثر آن را کم کنند. بوپرنورفین و بعضی مسکنهای مشابه ممکن است اثر فنتانیل را کاهش دهند یا علائم ترک ایجاد کنند. همراهی با برخی داروهای ضدافسردگی نیز بهندرت میتواند موجب بیقراری، تعریق، لرزش، تب و سفتی عضلات شود. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید و از مصرف خودسرانهٔ داروهای خوابآور یا الکل پرهیز کنید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
فنتانیل از جفت عبور میکند؛ مصرف مداوم در بارداری میتواند در نوزاد وابستگی و علائم ترک ایجاد کند و مصرف نزدیک زایمان ممکن است تنفس نوزاد را کند کند. این دارو وارد شیر مادر میشود و ممکن است نوزاد را بیش از حد خوابآلود یا دچار اختلال تنفسی کند؛ دربارهٔ شیردهی هنگام مصرف آن با پزشک تصمیم بگیرید.
نگهداری
قرصها را در بستهبندی اصلی و بلیستر، در دمای معمول اتاق و دور از گرما و رطوبت نگه دارید. دارو باید کاملاً دور از دید و دسترس کودکان و دیگران باشد؛ تاریخ انقضا را بررسی کنید و قرصهای اضافی یا تاریخگذشته را برای دفع ایمن طبق دستور داروساز تحویل دهید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا فنتانیل ۱۰۰ میکروگرم برای هر نوع درد مناسب است؟
۰۲قرص آبسترال را چگونه مصرف کنم؟
۰۳اگر درد بعد از مصرف برطرف نشد چه کنم؟
۰۴آیا میتوانم فنتانیل را همراه الکل یا قرص خواب مصرف کنم؟
۰۵آیا فنتانیل باعث وابستگی میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه N02AB03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.