اتوسوکسیماید
اتوسوکسیماید دارویی ضدتشنج (ضدصرع) از خانوادهٔ سوکسینیمیدهاست که با آرامکردنِ فعالیتِ الکتریکیِ غیرطبیعیِ مغز، از بروزِ نوعی تشنج به نامِ «تشنجِ غیبت» جلوگیری میکند.
این دارو بیشتر برایِ پیشگیری و کنترلِ تشنجهایِ غیبت (که پیشتر پتیمال نامیده میشدند) در کودکان و بزرگسالان تجویز میشود.
قطعِ ناگهانیِ این دارو میتواند تشنجها را برگرداند یا تشدید کند، پس هرگونه تغییر در نحوهٔ مصرف باید فقط با نظرِ پزشک انجام شود.
اگر نشانههایی مانندِ کبودی و خونریزیِ غیرعادی، تبِ مداوم، بثوراتِ گستردهٔ پوستی یا تغییراتِ نگرانکنندهٔ خلقی دیدید، بیدرنگ با پزشک تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
اتوسوکسیماید یکی از قدیمیترین و شناختهشدهترین داروهای ضدتشنج از گروهِ سوکسینیمیدهاست که بهطور اختصاصی برای نوعی تشنج به نام «تشنجِ غیبت» (Absence Seizure) به کار میرود. این نوع تشنج که پیشتر پتیمال نامیده میشد، بیشتر در کودکان دیده میشود و با خیرهشدنِ کوتاه و ناگهانی و از دستدادنِ لحظهایِ هوشیاری همراه است. مکانیسمِ اثرِ این دارو، مهارِ نوعی کانالِ کلسیمی (کانالِ کلسیمیِ نوعِ T) در سلولهای عصبیِ تالاموس است که در ایجادِ الگویِ الکتریکیِ خاصِ این تشنجها نقش دارد. برخلافِ بسیاری از داروهای ضدتشنجِ دیگر، اتوسوکسیماید روی تشنجهایِ بزرگ (که با تکانهایِ شدیدِ بدن همراهاند) اثری ندارد و تنها برایِ تشنجهایِ غیبت کاربرد دارد. این دارو معمولاً به شکلِ شربتِ خوراکی مصرف میشود.
موارد مصرف
- پیشگیری و کنترلِ تشنجهایِ غیبتِ معمول
- کنترلِ تشنجهایِ غیبتِ غیرمعمول در برخی بیماران، طبقِ تشخیصِ پزشک
- درمانِ ترکیبی همراه با داروهایِ دیگر، در بیمارانی که همزمان به بیش از یک نوع تشنج دچارند
روش مصرف
اتوسوکسیماید معمولاً بهصورتِ شربتِ خوراکی مصرف میشود و بهتر است همراه با غذا یا بلافاصله پس از آن خورده شود تا احتمالِ ناراحتیِ گوارشی کمتر شود. پیش از هر بار مصرف، ظرفِ شربت را خوب تکان دهید و برایِ اندازهگیریِ دقیق، از پیمانه یا سرنگِ مخصوصِ خوراکیِ همراهِ دارو استفاده کنید، نه قاشقِ خانگی. بهتر است این دارو هر روز در ساعاتِ ثابت مصرف شود تا سطحِ آن در بدن یکنواخت بماند. تعدادِ دفعات و مقدارِ دقیقِ مصرف را فقط پزشک بر اساسِ نسخه تعیین میکند و نباید بدونِ مشورت تغییر کند. حتی اگر تشنجها مدتی کنترلشده به نظر برسند، مصرفِ دارو را خودسرانه و ناگهان قطع نکنید، زیرا این کار میتواند خطرِ بازگشت یا تشدیدِ تشنجها را افزایش دهد؛ هرگونه تغییر یا قطعِ دارو باید تدریجی و زیرِ نظرِ پزشک انجام شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
تشنجهای غیبت معمول
با یا بدون غذا قابل مصرف است؛ در صورت تهوع یا ناراحتی معده همراه غذا مصرف شود. هر ۵ میلیلیتر شربت برابر ۲۵۰ میلیگرم است. قطع ناگهانی ممنوع است.
تشنجهای غیبت غیرمعمول
فقط در بیماران منتخب و معمولاً بهعنوان درمان کمکی، با تشخیص متخصص مغز و اعصاب مصرف شود؛ در صورت وجود انواع دیگر تشنج، مصرف تنها ممکن است مناسب نباشد.
درمان ترکیبی در بیماران مبتلا به بیش از یک نوع تشنج
اتوسوکسیماید عمدتاً جزء تشنجهای غیبت را کنترل میکند؛ دوز داروهای ضدتشنج همراه باید جداگانه و بهتدریج تنظیم شود.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیتِ شناختهشده به اتوسوکسیماید یا سایر داروهایِ گروهِ سوکسینیمیدها را به پزشک بگویید.
- سابقهٔ بیماریِ کبدی یا کلیوی را پیش از شروعِ دارو با پزشک در میان بگذارید.
- اگر خودتان یا در خانوادهتان سابقهٔ اختلالاتِ خونی یا مشکلاتِ مغزِ استخوان وجود دارد، به پزشک اطلاع دهید.
- بارداری، برنامهریزی برایِ بارداری یا شیردهی را حتماً با پزشک مطرح کنید.
- سابقهٔ افسردگی، اضطراب یا افکارِ خودآزاری را با پزشک در میان بگذارید تا در طولِ درمان پایش شود.
- اگر همزمان داروی ضدتشنجِ دیگری مصرف میکنید یا قرار است جراحی یا بیحسی داشته باشید، پزشک و داروساز را در جریان بگذارید.
عوارض احتمالی
- حالتِ تهوع و استفراغ
- دردِ شکم و کاهشِ اشتها
- سردرد و سرگیجه
- خوابآلودگی
- سکسکه
- بیقراری یا بدخلقیِ خفیف، بهویژه در کودکان
- کبودیِ غیرعادی، خونریزیِ بیدلیل یا خستگیِ شدید و ناگهانی: میتواند نشانهٔ مشکلاتِ خونی باشد؛ در این صورت سریع با پزشک تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید.
- تب، گلودردِ مداوم یا زخمهایِ دهانی: ممکن است نشانهٔ کاهشِ گلبولهایِ سفیدِ خون باشد و نیازمندِ بررسیِ سریعِ پزشک است.
- بثوراتِ گستردهٔ پوستی، تاول یا پوستهپوستهشدنِ پوست: میتواند نشانهٔ واکنشِ پوستیِ جدی باشد؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تغییراتِ ناگهانیِ خلقی، افسردگیِ شدید یا افکارِ خودآزاری: باید بیدرنگ با پزشک در میان گذاشته شود.
- تورمِ صورت و گلو یا دشواریِ تنفس پس از مصرفِ دارو: نشانهٔ واکنشِ آلرژیکِ شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- افزایشِ غیرمنتظرهٔ دفعاتِ تشنج پس از شروع یا تغییرِ دوز: این موضوع را در اولین فرصت به پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرفِ همزمانِ اتوسوکسیماید با سایر داروهای ضدتشنج، بهویژه والپروات، میتواند سطحِ خونیِ این دارو را تغییر دهد و نیاز به تنظیمِ دقیقترِ دوز داشته باشد. همچنین مصرفِ همزمان با داروهای آرامبخش، خوابآور یا نوشیدنِ الکل میتواند خوابآلودگی و گیجی را تشدید کند، به همین دلیل بهتر است در دورانِ مصرفِ این دارو از الکل پرهیز شود. برخی داروهایِ دیگر نیز ممکن است بر نحوهٔ تجزیهٔ اتوسوکسیماید در کبد اثر بگذارند و سطحِ آن را بالا یا پایین ببرند. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیات را به پزشک و داروساز بگو تا تداخلهای احتمالی بررسی و مدیریت شوند.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرفِ داروهای ضدتشنج از جمله اتوسوکسیماید در دورانِ بارداری نیازمندِ ارزیابیِ دقیقِ پزشک است، زیرا از یکسو کنترلِ تشنج برایِ سلامتِ مادر و جنین اهمیت دارد و از سویِ دیگر این دسته از داروها میتوانند با افزایشِ اندکِ خطرِ برخی ناهنجاریها همراه باشند. به همین دلیل هرگز بدونِ نظرِ پزشک مصرفِ این دارو را در بارداری قطع نکنید. اتوسوکسیماید به شیرِ مادر نیز منتقل میشود، بنابراین تصمیم برایِ مصرف در دورانِ شیردهی باید با ارزیابیِ پزشک و با توجه به وضعیتِ نوزاد گرفته شود.
نگهداری
اتوسوکسیماید را در دمایِ اتاق و دور از رطوبت، نورِ مستقیمِ آفتاب و گرمایِ زیاد نگهداری کنید. شربت را طبقِ راهنماییِ روی برچسبِ دارو نگهداری کنید و پس از هر بار مصرف، درِ ظرف را کاملاً ببندید. دارو را دور از دیدِ و دسترسِ کودکان قرار دهید و پیش از هر مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید؛ داروی تاریخگذشته یا اضافه را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول | 250 mg |
| شربت | 250 mg / 5mL |
| کپسول نرم | 250 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۲ برند از ۱۹ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا مصرفِ اتوسوکسیماید باعثِ خوابآلودگی میشود؟
۰۲چرا پزشک برایِ این دارو آزمایشِ خونِ دورهای درخواست میکند؟
۰۳اگر یک نوبتِ مصرفِ شربت را فراموش کنم چه کار کنم؟
۰۴آیا با مصرفِ این دارو تشنجها برای همیشه از بین میروند؟
۰۵آیا اتوسوکسیماید روی همهٔ انواعِ تشنج اثر دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۲ برند از ۱۹ سازنده، در گروه M05BA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.