اسامپرازول
اسامپرازول دارویی از خانوادهٔ مهارکنندههای پمپ پروتون (Proton Pump Inhibitor) است که ترشح اسید معده را بهشدت کاهش میدهد.
این دارو بیشتر برای درمان ریفلاکس معده به مری، زخم معده و اثنیعشر و در کنار آنتیبیوتیکها برای ریشهکنی هلیکوباکتر پیلوری تجویز میشود.
کپسول اسامپرازول معمولاً نباید خرد یا جویده شود و مصرف طولانیمدت آن باید تحت نظر پزشک و با بازبینی دورهای باشد.
اگر درد شدید شکم، مدفوع سیاه یا خونی، اسهال شدید و مداوم، یا نشانههای واکنش آلرژیک مثل تورم صورت و گلو دیدید، فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
اسامپرازول ایزومر فعال امپرازول و عضوی از خانوادهٔ مهارکنندههای پمپ پروتون است؛ گروهی از داروها که ترشح اسید معده را کاهش میدهند. این دارو با مهار برگشتناپذیر آنزیم پمپ پروتون در سلولهای جداری معده، تولید اسید را از سرچشمه متوقف میکند و به این ترتیب فرصت ترمیم را به بافت ملتهب یا زخمشدهٔ مری و معده میدهد. اسامپرازول در ایران با نامهایی مانند نکسیوم نیز شناخته میشود و هم به شکل خوراکی (کپسول طولانیرهش) و هم به شکل تزریقی، برای شرایطی که خوردن دارو ممکن نیست، در دسترس است. لازم به یادآوری است که مطالب این صفحه جنبهٔ آموزشی و اطلاعرسانی عمومی دارند و جایگزین ویزیت، تشخیص یا تجویز پزشک معالج نیستند؛ مصرف دقیق و مقدار مصرف دارو را همیشه طبق نظر پزشک یا داروساز خود پیش ببرید.
موارد مصرف
- درمان بیماری ریفلاکس معده به مری (GERD) و التهاب مری ناشی از آن
- درمان زخم معده و زخم اثنیعشر
- ریشهکنی باکتری هلیکوباکتر پیلوری همراه با آنتیبیوتیکها
- پیشگیری از زخم گوارشی ناشی از مصرف طولانیمدت داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAID)
- کنترل بیماریهای نادر همراه با ترشح بیشازحد اسید معده، مانند سندرم زولینجر-الیسون
- شکل تزریقی دارو، بهعنوان جایگزین کوتاهمدت برای بیمارانی که قادر به مصرف خوراکی دارو نیستند
روش مصرف
زمان و شیوهٔ دقیق مصرف را پزشک یا داروسازتان بر اساس نسخه مشخص میکند، اما چند اصل کلی وجود دارد: کپسول اسامپرازول را معمولاً باید صبحها و کمی پیش از صرف غذا، همراه یک لیوان آب و بهصورت کامل قورت داد؛ خرد کردن یا جویدن کپسول میتواند اثر دارو را کم کند، مگر آنکه پزشک روش دیگری مانند باز کردن کپسول و مخلوط کردن دانههای داخل آن با کمی غذای نرم را توصیه کرده باشد. بهتر است دارو را هر روز در ساعتی مشخص و تا پایان دورهٔ تجویزشده مصرف کنید؛ حتی اگر احساس بهبودی کردید، بهویژه پس از مصرف طولانیمدت، بدون مشورت با پزشک آن را ناگهان قطع نکنید، چون ممکن است اسید معده بهطور موقت افزایش یابد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
علائم بیماری رفلاکس معده به مری بدون التهاب مری
فرآورده خوراکی را معمولاً دستکم ۱ ساعت پیش از غذا مصرف کنید.
التهاب فرسایشی مری ناشی از رفلاکس
کپسول، قرص و گرانول طولانیرهش را نجوید یا خرد نکنید.
زخم معده و زخم اثنیعشر
اگر علت زخم هلیکوباکتر پیلوری یا مصرف داروی ضدالتهابی غیراستروئیدی باشد، رژیم اختصاصی همان علت لازم است.
ریشهکنی هلیکوباکتر پیلوری همراه با زخم اثنیعشر
همه داروهای رژیم را همزمان و تا پایان دوره مصرف کنید؛ مقاومت به کلاریترومایسین ممکن است انتخاب رژیم را تغییر دهد.
پیشگیری از زخم گوارشی ناشی از مصرف طولانیمدت داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی
برای افراد پرخطر به کار میرود و باید کمترین مقدار مؤثر مصرف شود.
سندرم زولینجر–الیسون و سایر بیماریهای همراه با ترشح بیشازحد اسید معده
اگر مقدار روزانه از ۸۰ میلیگرم بیشتر شود، باید در دو نوبت تقسیم شود؛ درمان نیازمند پایش تخصصی است.
جایگزینی کوتاهمدت شکل تزریقی در رفلاکس همراه با التهاب مری، هنگام ناتوانی از مصرف خوراکی
به محض امکان مصرف خوراکی، شکل تزریقی قطع و درمان خوراکی جایگزین شود؛ تزریق باید در مرکز درمانی انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت به اسامپرازول یا سایر مهارکنندههای پمپ پروتون مانند امپرازول و پنتوپرازول را به پزشک اطلاع دهید.
- اگر بیماری کبدی دارید یا سابقهٔ پوکیاستخوان و شکستگی در شما یا خانوادهتان وجود دارد، به پزشک بگویید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفیتان، بهویژه داروهای رقیقکنندهٔ خون، را به پزشک و داروساز نشان دهید.
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، حتماً پزشک را در جریان بگذارید.
- اگر قرار است آندوسکوپی یا آزمایش خاصی از معده انجام دهید، مصرف این دارو را از قبل به پزشک یا مرکز آزمایش اطلاع دهید.
- اگر سابقهٔ کمبود منیزیم یا ویتامین B12 دارید، آن را در سوابق پزشکیتان به پزشک یادآوری کنید.
عوارض احتمالی
- سردرد
- تهوع یا ناراحتی خفیف معده
- نفخ و گاز معده
- اسهال یا یبوست
- خشکی دهان
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت و گلو، کهیر گسترده یا مشکل در تنفس؛ در این حالت فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- اسهال شدید، آبکی و مداوم همراه با تب یا درد شکم که میتواند نشانهٔ عفونت گوارشی جدی باشد؛ در این صورت سریع به پزشک اطلاع دهید.
- نشانههای کمبود منیزیم مانند لرزش، گرفتگی عضلانی یا ضربان قلب نامنظم، بهویژه در مصرف طولانیمدت؛ در این حالت نیاز به بررسی فوری پزشک دارید.
- خون در ادرار، کاهش چشمگیر حجم ادرار یا تورم ناگهانی بدن که ممکن است نشانهٔ نادر آسیب کلیوی باشد؛ در این حالت در اسرع وقت به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- درد مفاصل یا بثورات پوستی جدید که با نور آفتاب بدتر میشود؛ بهندرت میتواند نشانهٔ واکنشی شبیه لوپوس باشد و باید به پزشک گزارش شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
اسامپرازول میتواند با برخی داروها تداخل داشته باشد. برای نمونه، اثر ضدپلاکتی کلوپیدوگرل را کاهش میدهد و به همین دلیل مصرف همزمان این دو دارو معمولاً توصیه نمیشود. جذب برخی داروهای دیگر مانند ضدقارچهایی نظیر کتوکونازول و ایتراکونازول و نیز قرصهای آهن، بهدلیل کاهش اسیدیتهٔ معده، ممکن است کم شود. مصرف همزمان با متوترکسات در دوزهای بالا، وارفارین، تاکرولیموس یا برخی داروهای ضدویروسی اچآیوی نیز نیازمند احتیاط ویژه است. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از تداخلهای احتمالی جلوگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادههای موجود دربارهٔ مصرف اسامپرازول در بارداری نگرانی جدیای نشان ندادهاند، اما این دارو باید در دوران بارداری فقط با صلاحدید پزشک و در صورت نیاز واقعی مصرف شود. مقدار کمی از این دارو نیز ممکن است وارد شیر مادر شود؛ بنابراین اگر شیر میدهید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید تا سود و خطر آن برای شما و نوزادتان سنجیده شود.
نگهداری
اسامپرازول را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نور مستقیم آفتاب نگه دارید، مگر آنکه روی بستهبندی دستور دیگری قید شده باشد. آن را دور از دسترس و دید کودکان قرار دهید و پیش از هر مصرف، تاریخ انقضای آن را بررسی کنید؛ داروهای تاریخگذشته یا استفادهنشده را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول طولانیرهش | 40 mg |
| کپسول طولانیرهش | 20 mg |
| کپسول طولانیرهش | 5 mg |
| کپسول طولانیرهش | 10 mg |
| قرص طولانیرهش | 40 mg |
| قرص طولانیرهش | 20 mg |
| گرانول طولانیرهش | 10 mg |
| گرانول طولانیرهش | 40 mg |
| گرانول طولانیرهش | 5 mg |
| گرانول طولانیرهش | 2.5 mg |
| گرانول طولانیرهش | 20 mg |
| تزریقی | 40 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۷۱ برند از ۵۹ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا باید اسامپرازول را پیش از غذا مصرف کنم یا بعد از آن؟
۰۲آیا میتوانم کپسول اسامپرازول را باز یا خرد کنم؟
۰۳مصرف طولانیمدت اسامپرازول چه خطراتی دارد؟
۰۴تفاوت اسامپرازول با امپرازول چیست؟
۰۵آیا اسامپرازول با داروهای رقیقکنندهٔ خون تداخل دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۳۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۷۱ برند از ۵۹ سازنده، در گروه A02BC05. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.