اریتروپویتین
اریتروپویتین شکل نوترکیب هورمون طبیعی کلیه و از داروهای محرک تولید گلبول قرمز است. با تحریک مغز استخوان، ساخت گلبولهای قرمز و هموگلوبین را افزایش میدهد.
بیشتر برای کمخونی ناشی از بیماری مزمن کلیه و کمخونی برخی بیماران مبتلا به سرطان که شیمیدرمانی میگیرند استفاده میشود. در شرایط تخصصی، برای پیشگیری از کمخونی نوزادان نارس یا افزایش امکان اهدای خون خود بیمار پیش از بعضی جراحیها نیز تجویز میشود.
مهمترین خطر آن افزایش یا بدترشدن فشارخون و تشکیل لخته است که میتواند به سکتهٔ مغزی، حملهٔ قلبی یا لخته در ریه منجر شود؛ فشارخون، هموگلوبین و آهن باید مرتب بررسی شوند. این دارو برای خستگی معمولی یا افزایش توان ورزشی نیست.
پیش از شروع، فشارخون کنترلنشده، سابقهٔ لخته یا سکته، بیماری قلبی، تشنج، سرطان، دیالیز، جراحی پیشرو یا کمبود آهن و ویتامینها را بگویید. بارداری، قصد بارداری، شیردهی و فهرست همهٔ داروها و مکملها نیز باید مطرح شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
اریتروپویتین از داروهای پروتئینی محرک خونسازی در گروه «خون و خونسازی» است؛ فرآوردهٔ دادهشده تزریقی با قدرت ۴۰۰۰۰ واحد در ۰٫۶ میلیلیتر است و با نام تجاری سیناپویتین شناخته میشود. این دارو مانند هورمون طبیعی اریتروپویتین که عمدتاً در کلیه ساخته میشود، بر سلولهای پیشساز گلبول قرمز در مغز استخوان اثر میگذارد و تولید آنها را بیشتر میکند. هدف، اصلاح کمخونی در شرایطی است که بدن اریتروپویتین کافی نمیسازد یا تولید گلبول قرمز بهدلیل برخی درمانها کاهش یافته است. کمبود آهن، ویتامین ب۱۲ یا اسیدفولیک میتواند پاسخ را کم کند، بنابراین علت کمخونی و آزمایشهای مربوط باید همزمان پیگیری شوند.
موارد مصرف
- کمخونی علامتدار ناشی از بیماری مزمن کلیه، در بیماران دیالیزی یا غیردیالیزی
- کمخونی مرتبط با شیمیدرمانی در برخی بزرگسالان مبتلا به سرطان
- پیشگیری از کمخونی در برخی نوزادان نارس، زیر نظر متخصص
- افزایش امکان اهدای خونِ خود بیمار پیش از برخی جراحیهای انتخابی، برای کاهش نیاز به خون اهدایی
روش مصرف
این فرآورده باید بهصورت زیرجلدی یا داخلوریدی و دقیقاً طبق نسخه و روش آموزشدادهشده تزریق شود؛ راه تزریق، زمانبندی و مقدار آن به علت کمخونی، وزن و پاسخ آزمایشها بستگی دارد. مقدار یا فاصلهٔ تزریق را خودسرانه تغییر ندهید و درمان را بدون هماهنگی قطع نکنید. فشارخون، هموگلوبین، ذخایر آهن و در صورت نیاز ویتامین ب۱۲ و اسیدفولیک در طول درمان پیگیری میشوند. اگر تزریق زیرجلدی در خانه آموزش داده شده است، محل تزریق را طبق آموزش جابهجا کنید، سرنگ را تکان ندهید و محلول کدر، تغییررنگداده یا دارای ذرات را تزریق نکنید. در صورت فراموشی یک نوبت، مقدار دوبرابر تزریق نکنید و برای برنامهٔ بعدی با پزشک یا داروساز تماس بگیرید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمخونی علامتدار ناشی از بیماری مزمن کلیه، در بیماران دیالیزی یا غیردیالیزی
هدف معمول هموگلوبین ۱۰ تا ۱۲ گرم بر دسیلیتر است و از افزایش پایدار آن به بیش از ۱۲ باید پرهیز شود. کمبود آهن باید اصلاح شود و هموگلوبین، فشارخون و شمارش پلاکت پایش شوند. حداکثر دوز ۷۲۰ واحد بینالمللی بهازای هر کیلوگرم در هفته است.
کمخونی مرتبط با شیمیدرمانی در بزرگسالان مبتلا به سرطانهای غیرمیلوئیدی
حداکثر دوز ۶۰٬۰۰۰ واحد بینالمللی در هفته است و درمان میتواند تا ۴ هفته پس از پایان شیمیدرمانی ادامه یابد. هدف، کاهش نیاز به انتقال خون است. بهعلت خطر لخته و نگرانی از پیشرفت تومور، هموگلوبین معمولاً در محدودهٔ ۱۰ تا ۱۲ گرم بر دسیلیتر نگه داشته میشود و نباید بیش از ۱۲ باشد.
افزایش امکان اهدای خون خود بیمار پیش از جراحی انتخابی
فقط در کمخونی متوسط با هموگلوبین ۱۰ تا ۱۳ گرم بر دسیلیتر و بدون کمبود آهن، زمانی که روشهای حفظ خون در دسترس نباشند یا کافی نباشند و جراحی انتخابی به حجم زیادی از خون نیاز داشته باشد. خطر ترومبوآمبولی مهم است؛ وضعیت قلبیعروقی، خطر لخته و نیاز به پیشگیری از ترومبوز باید پیش از درمان ارزیابی شود.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیت قبلی به اریتروپویتین، فرآوردههای مشابه یا هر یک از مواد تشکیلدهندهٔ نوشتهشده روی بسته؛ همچنین سابقهٔ آپلازی خالص گلبول قرمز پس از داروهای مشابه.
- فشارخون کنترلنشده یا سابقهٔ فشارخون بسیار بالا، بیماری قلبیعروقی، حملهٔ قلبی، سکتهٔ مغزی یا لختهٔ خونی.
- صرع یا سابقهٔ تشنج، و در بیماران کلیوی افزایش پتاسیم، مشکلات دیالیز یا اختلال در مسیر دسترسی عروقی.
- کمبود آهن، ویتامین ب۱۲ یا اسیدفولیک، خونریزی، التهاب یا علت نامشخص برای کمخونی؛ این موارد باید پیش از ارزیابی پاسخ دارو بررسی شوند.
- سرطان، نوع و برنامهٔ شیمیدرمانی، یا جراحی پیشرو را اطلاع دهید؛ در این شرایط خطر لخته و نیاز به ادامهٔ درمان باید دوباره ارزیابی شود.
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی و فهرست کامل داروهای نسخهای، بدون نسخه، مکملها و فرآوردههای گیاهی.
عوارض احتمالی
- سردرد
- افزایش یا بدترشدن فشارخون، بهویژه در بیماران کلیوی
- کاهش آهن خون یا کاهش ذخایر آهن
- تب، لرز و علائم شبیه آنفلوانزا، معمولاً در آغاز درمان
- درد عضله، مفصل یا استخوان
- درد، قرمزی، تورم یا خارش در محل تزریق
- افزایش شدید فشارخون همراه با سردرد شدید، تاری دید، گیجی، استفراغ یا تشنج: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- نشانههای لخته یا آسیب قلب و مغز، مانند درد قفسهٔ سینه، تنگی نفس، ورم و درد یکطرفهٔ پا، ضعف یا بیحسی ناگهانی، اختلال تکلم یا کاهش ناگهانی بینایی: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- حساسیت شدید، مانند کهیر گسترده، تورم لب، زبان یا گلو، خسخس، مشکل تنفس، سرگیجه شدید یا غش: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تشنج جدید، تغییر سطح هوشیاری یا سردرد ناگهانی و بسیار شدید: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تاول یا کندهشدن پوست، زخم دهان یا راش همراه با تب: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- برگشت ناگهانی یا تشدید شدید کمخونی پس از شروع درمان، با رنگپریدگی، ضعف شدید، تنگی نفس یا تپش قلب: همان روز با پزشک تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
برای این داروی تزریقی، تداخل مهمی با غذا یا الکل شناخته نشده است. بااینحال، همزمانی با سایر داروهای محرک تولید گلبول قرمز بدون دستور پزشک میتواند خطر افزایش بیش از حد گلبولها، فشارخون و لخته را بیشتر کند. در بیماران دیالیزی، داروهای ضدانعقاد و وضعیت دسترسی عروقی باید به تیم درمان گفته شود. کمبود آهن و در برخی افراد نیاز به اسیدفولیک یا ویتامین ب۱۲ پاسخ درمان را تعیین میکند؛ این مکملها طبق آزمایش تنظیم میشوند. فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادهٔ انسانی دربارهٔ اریتروپویتین در بارداری و شیردهی محدود است. اگر باردارید، قصد بارداری دارید یا بارداری حین درمان رخ داده است، پزشک باید ضرورت درمان و نوع فرآورده را بررسی کند؛ دربارهٔ ورود دارو به شیر و ادامهٔ شیردهی نیز تصمیمگیری باید با پزشک انجام شود.
نگهداری
فرآورده را در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد و داخل جعبه برای محافظت از نور نگه دارید؛ آن را فریز نکنید و تکان شدید ندهید. فرآوردهٔ یخزده، تاریخگذشته، آسیبدیده یا دارای تغییر رنگ و ذرات را مصرف نکنید. اگر دارو بیرون از یخچال مانده است، پیش از مصرف زمان و دمای آن را با دستور روی بسته تطبیق دهید و دور از دسترس کودکان نگه دارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 0.6mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱اریتروپویتین برای هر نوع کمخونی مناسب است؟
۰۲قدرت ۴۰۰۰۰ واحد در ۰٫۶ میلیلیتر به چه معناست؟
۰۳آیا همراه اریتروپویتین باید آهن مصرف کنم؟
۰۴آیا تزریق اریتروپویتین را میتوانم در خانه انجام دهم؟
۰۵آیا اریتروپویتین برای افزایش توان ورزشی یا رفع خستگی است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه B03XA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.