اریتروپویتین
اریتروپویتین شکل نوترکیب همان هورمون طبیعی بدن است که تولید گلبولهای قرمز خون را در مغز استخوان تحریک میکند.
این دارو بیشتر برای درمان کمخونی ناشی از نارسایی مزمن کلیه و کمخونی ناشی از برخی شیمیدرمانیها در بیماران سرطانی استفاده میشود.
افزایش بیش از حد یا خیلی سریع هموگلوبین با این دارو میتواند خطر لخته شدن خون، سکته و فشار خون شدید را بالا ببرد. به همین دلیل مصرف آن همیشه با آزمایشهای منظم و زیر نظر پزشک تنظیم میشود.
در صورت بروز سردرد شدید ناگهانی، تورم یا درد ناگهانی پا، تنگی نفس، یا فشار خون بسیار بالا، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
اریتروپویتین (Erythropoietin) نسخهٔ نوترکیب همان هورمونی است که بهطور طبیعی در کلیه ساخته میشود و مغز استخوان را برای تولید گلبولهای قرمز خون تحریک میکند. این دارو در گروهی از داروها قرار دارد که ساخت گلبول قرمز را در بدن تحریک میکنند و فقط بهصورت تزریقی مصرف میشود، نه خوراکی. هدف اصلی آن جبران کاهش تولید طبیعی این هورمون یا کمک بیشتر به مغز استخوان است، بهویژه در کمخونی ناشی از بیماری مزمن کلیوی یا برخی درمانهای سرطانی. برخلاف بسیاری از داروها، اثر آن فوری نیست و افزایش هموگلوبین معمولاً طی چند هفته و بهتدریج در آزمایش خون دیده میشود.
موارد مصرف
- کمخونی ناشی از نارسایی مزمن کلیه، چه در بیماران دیالیزی و چه در مراحل پیش از دیالیز
- کمخونی ناشی از شیمیدرمانی در برخی بیماران سرطانی، طبق تشخیص پزشک متخصص
- کاهش نیاز به تزریق خون در برخی برنامههای جراحی از پیش برنامهریزیشده
- کمخونی مرتبط با مصرف برخی داروهای ضدویروسی در بیماران مبتلا به اچآیوی، طبق نظر متخصص
روش مصرف
این دارو فقط بهصورت زیرپوستی یا وریدی تزریق میشود و شکل خوراکی ندارد؛ روش دقیق تزریق و محل آن را پزشک یا پرستار آموزش میدهد، یا خود دارو در مطب و بیمارستان تزریق میشود. در بسیاری از بیماران، پزشک همزمان مکمل آهن نیز تجویز میکند، چون مغز استخوان برای ساخت گلبولهای قرمز جدید به ذخیرهٔ کافی آهن نیاز دارد. تنظیم فاصلهٔ تزریقها بر اساس نتیجهٔ آزمایشهای دورهای هموگلوبین انجام میشود، پس هرگز خودسرانه این فاصله را تغییر ندهید یا بدون هماهنگی با پزشک مصرف را قطع نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمخونی ناشی از نارسایی مزمن کلیه
هموگلوبین و ذخایر آهن باید منظم پایش شوند؛ با افزایش سریع هموگلوبین یا نزدیکشدن آن به حد هدف، دوز کاهش مییابد یا موقتاً قطع میشود.
کمخونی ناشی از شیمیدرمانی در بیماران سرطانی
معمولاً با هموگلوبین کمتر از ۱۰ گرم در دسیلیتر و در صورت باقیماندن دستکم ۲ ماه از شیمیدرمانی آغاز میشود؛ پس از پایان شیمیدرمانی قطع شود.
کاهش نیاز به تزریق خون در جراحی انتخابی غیرقلبی و غیرعروقی
همراه با پیشگیری مناسب از ترومبوز ورید عمقی انجام شود؛ برای جراحی قلبی یا عروقی کاربرد ندارد.
کمخونی مرتبط با زیدوودین در بیماران مبتلا به اچآیوی
فقط در بیماران منتخب با کمخونی ناشی از زیدوودین؛ اگر پس از ۸ هفته پاسخ کافی ایجاد نشود، درمان باید بازبینی شود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت شناختهشده به اریتروپویتین یا فرآوردههای مشابه آن را به پزشک بگویید.
- سابقهٔ فشار خون بالا، بیماریهای قلبیعروقی، لخته شدن خون یا سکته را حتماً به پزشک بگویید.
- اگر سرطان دارید یا سابقهٔ آن را داشتهاید، پیش از تجویز این دارو حتماً به پزشک اطلاع دهید.
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری را با پزشک در میان بگذارید.
- فهرست کامل داروها و مکملها، بهویژه آهن، و هر سابقهٔ تشنج را به پزشک اطلاع دهید.
- نیاز به پیگیری منظم آزمایش فشار خون و هموگلوبین در طول درمان را با پزشک هماهنگ کنید.
عوارض احتمالی
- سردرد
- افزایش خفیف فشار خون
- درد مفاصل و عضلات
- علائم شبهآنفلوانزا مانند کسالت و تب خفیف
- تهوع
- قرمزی یا درد خفیف در محل تزریق
- سردرد شدید و ناگهانی یا فشار خون بسیار بالا: با اورژانس تماس بگیرید.
- تورم، درد یا گرمای ناگهانی در یک پا، یا تنگی نفس ناگهانی که میتواند نشانهٔ لختهٔ خون باشد: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعف ناگهانی یکطرفهٔ بدن، اختلال گفتار یا درد قفسهٔ سینه که میتواند نشانهٔ سکته باشد: با اورژانس تماس بگیرید.
- تشنج، بهویژه در ابتدای درمان: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم صورت یا گلو، کهیر گسترده یا مشکل در تنفس که نشانهٔ واکنش آلرژیک شدید است: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- رنگپریدگی و ضعف شدید غیرمنتظره با وجود مصرف منظم دارو: این را در اولین فرصت به پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
اریتروپویتین تداخل دارویی مستقیم گستردهای ندارد، اما اثربخشی آن به ذخیرهٔ آهن بدن و برخی کمبودهای تغذیهای مؤثر در خونسازی وابسته است؛ در صورت وجود این کمبودها، پاسخ به درمان معمولاً ضعیفتر میشود. مصرف همزمان با داروهایی که فشار خون را بالا میبرند یا خطر لخته شدن خون را افزایش میدهند نیز نیاز به احتیاط و پایش بیشتر دارد. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا در صورت نیاز، درمان و پایش آن تنظیم شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات محدودی دربارهٔ مصرف اریتروپویتین در بارداری و شیردهی وجود دارد و این دارو معمولاً فقط زمانی مصرف میشود که پزشک تشخیص دهد فایدهٔ آن برای مادر بیشتر از خطر احتمالی است. اگر باردار هستید، شیر میدهید یا قصد بارداری دارید، پیش از شروع یا ادامهٔ مصرف این دارو حتماً با پزشک خود مشورت کنید تا ایمنترین تصمیم برایتان گرفته شود.
نگهداری
این دارو را در یخچال و در دمای حدود ۲ تا ۸ درجهٔ سلسیوس نگهداری کنید و از یخزدگی و تکان دادن شدید آن خودداری کنید. آن را دور از نور مستقیم و دور از دسترس کودکان نگه دارید و پیش از هر تزریق، تاریخ انقضا و ظاهر محلول را بررسی کنید؛ اگر محلول کدر یا تغییررنگ بود یا ذراتی در آن دیده شد، از مصرف آن خودداری کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۱ برند از ۱۰ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا اریتروپویتین همان دارویی است که در ورزش سوءاستفاده میشود؟
۰۲چرا معمولاً همراه این دارو مکمل آهن هم تجویز میشود؟
۰۳چه مدت طول میکشد تا اثر این دارو در آزمایش خون دیده شود؟
۰۴آیا در دوران مصرف این دارو باید فشار خونم را مرتب چک کنم؟
۰۵اگر یک نوبت تزریق را فراموش کنم چه باید بکنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۱ برند از ۱۰ سازنده، در گروه B03XA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.