اریتروپویتین
اریتروپویتین یک داروی تزریقی محرک خونسازی است که مانند هورمون طبیعی کلیه، مغز استخوان را به ساخت گلبول قرمز تحریک میکند.
بیشتر برای کمخونی ناشی از نارسایی مزمن کلیه، بهویژه در بیماران دیالیزی، به کار میرود. در شرایط انتخابشده، برای کمخونی مرتبط با شیمیدرمانی یا کاهش نیاز به انتقال خون پیش از بعضی جراحیها نیز تجویز میشود.
هدف درمان، رساندن هموگلوبین به حد طبیعی یا بالاتر نیست؛ افزایش بیش از حد آن خطر فشار خون شدید، حمله قلبی، سکته و لخته را بیشتر میکند. در بیماران سرطانی، مصرف این دارو باید به شرایط مشخص محدود شود، زیرا مصرف نامناسب میتواند خطر پیشرفت یا عود تومور را افزایش دهد.
پیش از شروع، فشار خون کنترلنشده، سابقه لخته، سکته، بیماری قلبی، تشنج، حساسیت شدید یا کمخونی غیرمعمول را بگویید و بارداری یا شیردهی را اطلاع دهید. تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه سینه، ضعف یکطرفه، اختلال تکلم یا تشنج نیازمند مراجعه فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
اریتروپویتین یک پروتئین دارویی نوترکیب از گروه داروهای محرک خونسازی است. با اثر بر مغز استخوان، تولید گلبولهای قرمز را افزایش میدهد؛ در نارسایی مزمن کلیه، کاهش تولید هورمون طبیعی کلیه یکی از علتهای مهم کمخونی است. هدف درمان، کاهش علائم کمخونی و در صورت نیاز کمکردن وابستگی به انتقال خون است، نه رساندن هموگلوبین به محدوده طبیعی. فرآوردهٔ پیدی پویتین به شکل تزریقی و با قدرت ۲۰۰۰۰ واحد در یک میلیلیتر عرضه میشود و پاسخ آن با هموگلوبین، فشار خون و وضعیت آهن پیگیری میشود.
موارد مصرف
- کمخونی ناشی از نارسایی مزمن کلیه، در بیماران دیالیزی یا غیردیالیزی
- کمخونی مرتبط با شیمیدرمانی در برخی بزرگسالان مبتلا به سرطان، برای کاهش نیاز به انتقال خون
- کاهش نیاز به انتقال خون در برخی جراحیهای بزرگ انتخابیِ غیرقلبی و غیرعروقی
- افزایش مقدار خون خود فرد پیش از بعضی جراحیهای بزرگ، در شرایط خاص و با نظر تیم درمان
روش مصرف
این دارو به صورت تزریق زیرجلدی یا وریدی و طبق نسخه تجویز میشود؛ مسیر تزریق، زمانبندی و مقدار آن به علت کمخونی، وضعیت دیالیز و نتیجه آزمایشها بستگی دارد و نباید خودسرانه تغییر کند. چون دارو تزریقی است، به غذا وابسته نیست. اگر قرار است در منزل تزریق شود، آموزش عملی بگیرید؛ محلول را تکان ندهید و با داروی دیگری در یک سرنگ مخلوط نکنید. نوبتها را منظم انجام دهید و آزمایش هموگلوبین، فشار خون و وضعیت آهن را طبق برنامه پیگیری کنید. در صورت فراموشی یک نوبت، مقدار بعدی را دو برابر نکنید و با مرکز درمانی تماس بگیرید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمخونی ناشی از نارسایی مزمن کلیه، در بیماران دیالیزی یا غیردیالیزی
پیش از شروع و در طول درمان، ذخایر آهن، هموگلوبین و فشارخون پایش شود. در همودیالیز، تزریق داخلوریدی ترجیح دارد؛ با افزایش بیشازحد هموگلوبین، دوز کاهش یا موقتاً قطع میشود.
کمخونی مرتبط با شیمیدرمانی در بزرگسالان مبتلا به سرطان
فقط برای کمخونی ناشی از شیمیدرمانی سرکوبکنندهٔ مغز استخوان و با حداقل ۲ ماه شیمیدرمانیِ باقیمانده استفاده میشود؛ کمترین دوز لازم برای کاهش نیاز به انتقال خون بهکار رود.
کاهش نیاز به انتقال خون در جراحی بزرگ انتخابی غیرقلبی و غیرعروقی
پیشگیری از لختهٔ وریدی در طول درمان ضروری است. برای جراحی قلبی یا عروقی و اصلاح فوری کمخونی مناسب نیست.
افزایش مقدار خون خود فرد پیش از جراحی بزرگ برای اهدای خون اتولوگ
فقط در شرایط انتخابشده، با کمخونی متوسط و ذخایر آهن کافی و تحت نظر تیم جراحی انجام شود؛ خطر لخته و کفایت روش اهدای خون باید ارزیابی شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر فشار خونتان بالا و کنترلنشده است، پیش از شروع بگویید؛ این وضعیت باید ابتدا کنترل شود.
- سابقه بیماری قلبی یا عروقی، حمله قلبی، سکته مغزی، لخته خون، بالا بودن پلاکت، تشنج یا نارسایی کبدی را اطلاع دهید؛ در جراحیها خطر لخته باید جداگانه ارزیابی شود.
- اگر قبلاً پس از اریتروپویتین یا داروهای مشابه دچار حساسیت شدید، یا کمخونی شدید و غیرعادی با افت تولید گلبول قرمز شدهاید، حتماً اطلاع دهید.
- کمبود آهن، فولات یا ویتامین ب۱۲، خونریزی، عفونت و التهاب میتوانند علت کمخونی یا علت پاسخ ضعیف باشند؛ این موارد باید بررسی و در صورت نیاز درمان شوند.
- اگر سرطان دارید، نوع و هدف شیمیدرمانی را بگویید؛ این دارو برای همه بیماران سرطانی مناسب نیست و در شیمیدرمانی با هدف درمان قطعی معمولاً به کار نمیرود.
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی، دیالیز، پیوند عضو، و همه داروها و مکملهایتان را اعلام کنید؛ در کودکان و سالمندان انتخاب فرآورده و پایش باید دقیقتر باشد.
عوارض احتمالی
- سردرد
- تهوع یا استفراغ
- تب، لرز یا علائم شبیه آنفلوآنزا، بهویژه در شروع درمان
- درد مفصل یا گرفتگی عضلانی
- درد، قرمزی یا تحریک محل تزریق
- سرگیجه
- تورم صورت، لب، زبان یا گلو، کهیر گسترده، خسخس یا تنگی نفس: احتمال واکنش حساسیتی شدید است؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس ناگهانی، درد یا فشار قفسه سینه، سرفه خونی، یا درد و تورم یکطرفه ساق: میتواند نشانه لخته یا آمبولی باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعف یا بیحسی ناگهانی یکطرفه، افتادگی صورت، اختلال تکلم، گیجی یا سردرد شدید ناگهانی: احتمال سکته یا افزایش شدید فشار خون مطرح است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- سردرد شدید و مداوم، تاری دید، تهوع شدید یا تشنج: ممکن است نشانه افزایش خطرناک فشار خون باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- اگر کمخونی با وجود درمان بهطور غیرعادی شدیدتر شد، خستگی و رنگپریدگی شدید یا تنگی نفس جدید پیدا کردید، همان روز با پزشک تماس بگیرید تا اختلال نادر تولید گلبول قرمز بررسی شود.
- تاول، زخم دهان یا کندهشدن پوست همراه با بثورات گسترده: احتمال واکنش پوستی شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید و ادامه درمان را فقط پس از ارزیابی پزشک انجام دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخل غذایی مشخصی برای این داروی تزریقی شناخته نشده و تداخل مستقیم با الکل گزارش نشده است. اریتروپویتین معمولاً سوختوساز داروهای دیگر را تغییر نمیدهد، اما همراهی با سیکلوسپورین میتواند با افزایش گلبولهای قرمز، نیاز به پایش سطح خونی سیکلوسپورین و تنظیم آن داشته باشد. داروهای شیمیدرمانی یا دیگر داروهای سرکوبکنندهٔ خونسازی، و نیز کمبود آهن، فولات یا ویتامین ب۱۲، عفونت، التهاب و خونریزی میتوانند پاسخ درمانی را کاهش دهند. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری اطلاعات انسانی کافی برای تعیین ایمنی اریتروپویتین وجود ندارد و مصرف آن فقط وقتی قابلتوجیه است که پزشک سود درمان را بیشتر از خطر احتمالی بداند. بعضی شکلهای چنددوزی حاوی بنزیلالکل در بارداری و شیردهی مناسب نیستند؛ نوع فرآورده را از روی جعبه بررسی کنید. مشخص نیست اریتروپویتین تزریقی وارد شیر میشود یا نه، بنابراین درباره ادامه درمان و شیردهی باید با پزشک تصمیمگیری شود.
نگهداری
فرآورده را در یخچال و در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد، در بستهبندی اصلی و دور از نور نگه دارید. آن را منجمد نکنید و تکان ندهید؛ اگر یخ زده، تکانخورده یا ظاهر محلول تغییر کرده است، مصرف نکنید. دارو را دور از دسترس کودکان قرار دهید و تاریخ انقضا را پیش از مصرف بررسی کنید؛ مدت مجاز خارجبودن از یخچال به دستور همان فرآورده بستگی دارد.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا اریتروپویتین همان مکمل آهن است؟
۰۲چرا فشار خون و هموگلوبینم مرتب اندازهگیری میشود؟
۰۳آیا میتوانم سرنگ پیدی پویتین را خودم تزریق کنم؟
۰۴اگر یک نوبت تزریق را فراموش کردم چه کنم؟
۰۵آیا این دارو برای هر نوع کمخونی مفید است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه B03XA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.