اریتروپویتین
اریتروپویتین یک داروی تزریقی محرک خونسازی است که مانند هورمون طبیعی ساختهشده در کلیه، مغز استخوان را به تولید گلبول قرمز تحریک میکند. سیناپویتین از فرآوردههای حاوی شکل نوترکیب این هورمون، یعنی اپوئتین بتا، است.
بیشتر برای درمان کمخونی علامتدار ناشی از بیماری مزمن کلیه و کمخونی مرتبط با شیمیدرمانی برخی سرطانها استفاده میشود. در بیماران منتخب، برای افزایش خون اهدایی خود فرد پیش از جراحی یا پیشگیری از کمخونی نوزادان نارس نیز به کار میرود.
این دارو میتواند فشارخون را بالا ببرد و خطر لخته، سکته مغزی و عوارض قلبیعروقی را افزایش دهد؛ بالا بردن بیش از حد هموگلوبین سودمند نیست. فشارخون و آزمایشهای خون باید منظم پیگیری شوند و مقدار یا فاصله تزریق نباید خودسرانه تغییر کند.
اگر فشارخون کنترلنشده، سابقه لخته، حمله قلبی یا سکته، بیماری قلبی، صرع، بیماری کبدی یا بارداری دارید، پیش از شروع درمان اطلاع دهید. سردرد شدید و ناگهانی، اختلال دید یا گفتار، تشنج، تنگی نفس یا درد قفسه سینه نیازمند مراجعه فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
این مدخل مربوط به اریتروپویتین تزریقی ۲۰۰۰ واحد در ۰٫۳ میلیلیتر با نام تجاری سیناپویتین است. اریتروپویتین یک پروتئین نوترکیب از گروه داروهای خونساز است و در سیناپویتین به شکل اپوئتین بتا عرضه میشود. این دارو اثر هورمون اریتروپویتین طبیعی را تقلید میکند و با تحریک مغز استخوان، تولید گلبول قرمز و هموگلوبین را افزایش میدهد. پاسخ درمان فوری نیست و باید با فشارخون، شمارش خون، هموگلوبین و وضعیت آهن پیگیری شود.
موارد مصرف
- درمان کمخونی علامتدار ناشی از بیماری مزمن کلیه، در بیماران دیالیزی یا غیردیالیزی
- درمان کمخونی علامتدار در بزرگسالان مبتلا به برخی سرطانها هنگام شیمیدرمانی
- افزایش مقدار خون قابل اهدای خود فرد پیش از بعضی جراحیهای بزرگ و منتخب
- پیشگیری از کمخونی در نوزادان نارس، طبق نظر متخصص نوزادان
روش مصرف
اریتروپویتین خوراکی نیست و بهصورت تزریق زیرجلدی یا داخلوریدی استفاده میشود؛ مسیر تزریق، مقدار، فاصله نوبتها و طول درمان را پزشک بر اساس علت کمخونی، وزن، دیالیز، شیمیدرمانی و نتیجه آزمایشها تعیین میکند. تزریق نخست و تزریق داخلوریدی باید زیر نظر کادر درمان انجام شود؛ خودتزریقی فقط پس از آموزش عملی و تأیید تیم درمان مناسب است. سرنگ را تکان ندهید و اگر محلول کدر، تغییررنگداده، یخزده یا دارای ذرات بود، استفاده نکنید؛ محلول را با دارو یا مایع دیگری مخلوط نکنید. محل تزریق زیرجلدی را هر بار عوض کنید و وسایل تیز را پس از یکبار مصرف ایمن دفع کنید. نوبت فراموششده را با دو برابر کردن جبران نکنید و برای برنامه نوبت بعدی با مرکز درمانی تماس بگیرید. پیگیری منظم هموگلوبین، فشارخون، شمارش پلاکت و ذخایر آهن بخش مهم درمان است؛ قطع، تغییر مقدار یا جایگزینی این فرآورده با داروی مشابه فقط با نظر پزشک انجام شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمخونی علامتدار ناشی از بیماری مزمن کلیه، در بیماران دیالیزی یا غیردیالیزی
در همودیالیز، تزریق داخلوریدی معمولاً در پایان دیالیز و طی حدود ۲ دقیقه انجام میشود؛ در بیماران غیردیالیزی تزریق زیرجلدی ترجیح دارد. حداکثر دوز ۷۲۰ واحد بینالمللی بهازای هر کیلوگرم در هفته است و هموگلوبین باید منظم پایش شود.
کمخونی علامتدار ناشی از شیمیدرمانی در بزرگسالان مبتلا به برخی سرطانها
معمولاً فقط در هموگلوبین ۱۰ گرم در دسیلیتر یا کمتر آغاز میشود؛ سقف دوز ۶۰٬۰۰۰ واحد بینالمللی در هفته است. اگر پس از ۸ هفته پاسخ کافی ایجاد نشود، درمان باید قطع شود.
افزایش مقدار خون قابل اهدای خود فرد پیش از جراحی بزرگ منتخب
فقط در برنامهٔ اهدای خون خود فرد برای جراحیهای بزرگ منتخب و در نبود روشهای کافی حفظ خون بهکار میرود. حداکثر هفتگی: ۱۶۰۰ واحد بینالمللی بهازای هر کیلوگرم در تزریق داخلوریدی یا ۱۲۰۰ واحد بینالمللی بهازای هر کیلوگرم در تزریق زیرجلدی؛ کمبود آهن و خطر لختهشدن باید پیش از درمان ارزیابی شود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت قبلی به اریتروپویتین، اپوئتینها، داروهای زیستی یا اجزای سرنگ، و نیز سابقه واکنش شدید پوستی پس از دارو را بگویید.
- فشارخون بالا، بهویژه فشارخون کنترلنشده، بیماری قلبی یا عروقی، سابقه حمله قلبی، سکته، لخته وریدی یا صرع را اطلاع دهید.
- بیماری مزمن کلیه و دیالیز، نارسایی مزمن کبد، افزایش پلاکتها یا دیگر اختلالات خونسازی به بررسی و پایش نزدیکتر نیاز دارد.
- کمبود آهن، اسیدفولیک یا ویتامین ب۱۲ باید بررسی و اصلاح شود؛ در بیماران کلیوی، تجمع آلومینیوم نیز میتواند پاسخ درمان را کم کند.
- اگر قبلاً دچار کمخونی خالص گلبول قرمز یا عدم پاسخ و تشکیل پادتن ضد اریتروپویتین شدهاید، دارو نباید خودسرانه شروع یا با فرآورده دیگری جایگزین شود.
- بارداری، قصد بارداری، شیردهی، فنیلکتونوری، جراحی یا اهدای خون پیش از عمل، و فهرست کامل همه داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهی را پیش از درمان مطرح کنید.
عوارض احتمالی
- افزایش فشارخون یا بدتر شدن فشارخون قبلی
- سردرد
- علائم شبهآنفلوانزا مانند تب، لرز، بیحالی یا درد اندامها و استخوانها
- واکنش در محل تزریق، خارش یا بثورات پوستی
- کاهش ذخایر آهن یا پایین آمدن شاخصهای آهن خون
- افزایش شدید یا کنترلنشده فشارخون، بهویژه همراه با سردرد شدید و ناگهانی، گیجی، اختلال دید یا گفتار، ضعف یکطرفه یا تشنج: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- نشانههای لخته یا عارضه قلبیعروقی مانند درد یا فشار قفسه سینه، تنگی نفس ناگهانی، سرفه خونی، تورم و درد یکطرفه ساق یا ضعف ناگهانی یک سمت بدن: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم صورت، لب، زبان یا گلو، خسخس، دشواری تنفس یا کهیر گسترده پس از تزریق: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تاول یا پوستهریزی پوست، زخم دهان یا چشم، یا تب همراه با بثورات دردناک و قرمز: مصرف را متوقف کنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- رنگپریدگی و خستگی شدید یا بدتر شدن کمخونی با وجود درمان، بهویژه اگر پاسخ آزمایشها از بین برود: در اسرع وقت به پزشک اطلاع دهید؛ ادامه درمان یا تعویض دارو نیاز به بررسی دارد.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
برای اریتروپویتین تداخل مستقیم و شایع با غذا یا داروهای معمول شناخته نشده است، اما دارو میتواند فشارخون و خطر لخته را تغییر دهد. اگر داروی فشارخون، داروی رقیقکننده خون یا ضدپلاکت، شیمیدرمانی، مکمل آهن، اسیدفولیک یا ویتامین ب۱۲ مصرف میکنید، تیم درمان باید آن را در برنامه پایش و درمان لحاظ کند؛ در همودیالیز ممکن است تنظیم ضدانعقاد دستگاه لازم شود. الکل تداخل مستقیم شناختهشدهای ندارد، ولی مصرف زیاد آن میتواند کنترل فشارخون و وضعیت کمخونی را بدتر کند. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
درباره مصرف اریتروپویتین در بارداری و شیردهی تجربه انسانی کافی وجود ندارد، هرچند در مطالعات حیوانی آسیب مادرزادی مشخصی دیده نشده است. در بارداری، قصد بارداری یا شیردهی، ضرورت درمان و وضعیت مادر و نوزاد باید توسط پزشک سنجیده شود؛ دارو یا شیردهی را خودسرانه قطع نکنید.
نگهداری
سرنگ را در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجه سانتیگراد، داخل جعبه و دور از نور نگه دارید؛ آن را یخ نزنید و تکان ندهید. برای مصرف سرپایی، خارج کردن از یخچال و نگهداری در دمای حداکثر ۲۵ درجه سانتیگراد فقط در یک دوره حداکثر سهروزه مجاز است. محلول کدر، تغییررنگداده، دارای ذرات یا سرنگ آسیبدیده را مصرف نکنید، تاریخ انقضا را بررسی کنید و دارو و سرنگهای استفادهنشده را دور از دسترس کودکان نگه دارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 0.3mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا اریتروپویتین همان مکمل آهن است؟
۰۲آیا اثر اریتروپویتین فوری است؟
۰۳آیا میتوان سیناپویتین را در خانه تزریق کرد؟
۰۴اگر بعد از تزریق سردرد گرفتم یا فشارخونم بالا رفت چه کنم؟
۰۵آیا اریتروپویتین برای هر نوع کمخونی مناسب است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه B03XA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.