گلبول قرمز کملکوسیت اطفال
گلبول قرمز کملکوسیت اطفال فرآوردهٔ تزریقی خون است که از گلبولهای قرمز فشردهٔ خون اهدایی، پس از حذف بیشتر گلبولهای سفید، در حجمی کوچک و متناسب با وزن نوزادان و کودکان تهیه میشود. هدف آن رساندن اکسیژن بیشتر به بدن، بدون تحمیل حجم اضافی به دستگاه گردش خون کوچک کودک، است.
بیشترین کاربرد آن درمان کمخونی شدید نوزادان و کودکان، بهویژه نوزادان نارس، و جبران خونازدسترفته در خونریزی حاد یا جراحی است. در بیماریهای خونی نیازمند تزریق مکرر، مانند تالاسمی، نیز به همین شکل کملکوسیت و اطفال به کار میرود.
این فرآورده فقط پس از تعیین گروه خونی و آزمایش سازگاری، و زیر نظر مستقیم کادر درمانی در بیمارستان تزریق میشود؛ در نوزادان و کودکان کوچک، حتی همین حجم اندک نیز باید با سرعتی کاملاً کنترلشده تزریق شود.
اگر در حین یا پس از تزریق، تب، لرز، بثورات پوستی، تنگی نفس یا هر رفتار و حالت غیرعادی در کودک دیده شد، بلافاصله به پرستار یا پزشک اطلاع دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
گلبول قرمز کملکوسیت اطفال فرآوردهٔ زیستی و تزریقی خون است که در ردهٔ خون و خونسازی جای میگیرد و از تغلیظ گلبولهای قرمز یک واحد خون اهدایی به دست میآید. در این فرآورده بیشتر گلبولهای سفید خون با فیلتراسیون ویژه حذف شدهاند؛ به این فرایند «کاهش لکوسیت» میگویند که خطر واکنشهای تبدار، حساسشدن بدن نسبت به خونهای آینده و انتقال برخی ویروسها را کم میکند. صفت «اطفال» نیز به این معناست که هر واحد در حجمی کوچک و متناسب با وزن بدن نوزاد یا کودک بستهبندی شده تا هم از تحمیل حجم اضافی به دستگاه گردش خون کوچک او جلوگیری شود و هم بتوان یک اهداکننده را برای چند نوبت تزریق همان کودک به کار برد. هدف اصلی آن، افزایش سریع ظرفیت اکسیژنرسانی خون در کمخونی شدید یا پس از خونازدسترفتن است. این فرآورده هرگز توسط بیمار یا خانواده تهیه، نگهداری یا تزریق نمیشود و همیشه توسط بانک خون و کادر درمانی بیمارستان مدیریت میشود.
موارد مصرف
- درمان کمخونی شدید در نوزادان، بهویژه نوزادان نارس یا کموزن
- جبران خونازدسترفته در خونریزی حاد نوزادان و کودکان، مانند تروما یا جراحی بزرگ
- تزریق خون مکرر در بیماریهای خونی مزمن کودکان، مانند تالاسمی یا برخی نارساییهای مغز استخوان
- تعویض خون در نوزادان دچار زردی شدید یا بیماری همولیتیک نوزادی، طبق تشخیص متخصص نوزادان
- حمایت خونی کودکان تحت شیمیدرمانی که مغز استخوانشان موقتاً توان ساخت گلبول قرمز کافی ندارد
- استفاده در برخی جراحیهای بزرگ کودکان، ازجمله جراحی قلب نوزادان و کودکان کوچک
روش مصرف
این فرآورده هرگز در منزل تزریق نمیشود و بیمار یا خانواده هرگز خودشان آن را آماده یا تزریق نمیکنند؛ تزریق آن تنها در بیمارستان و توسط پزشک یا پرستار، از راه سرم و مستقیماً به داخل رگ، انجام میشود. پیش از هر تزریق، گروه خونی کودک تعیین و سازگاری آن با واحد اهدایی آزمایش میشود و کادر درمانی هویت کودک را با اطلاعات روی کیسه تطبیق میدهد. سرعت و حجم دقیق تزریق را پزشک بر اساس وزن کودک، شدت کمخونی یا خونریزی، و وضعیت قلبیعروقی او تعیین میکند؛ در نوزادان و کودکان کوچک، معمولاً تزریق با سرعتی آهستهتر و پایش دقیقتر علائم حیاتی همراه است، چون حجم گردش خون آنها بسیار کمتر از بزرگسالان است. در طول تزریق، دما، ضربان و فشارخون کودک بهطور منظم بررسی میشود و در صورت بروز هرگونه رفتار غیرعادی، بیقراری، تب یا تغییر رنگ پوست، تزریق بیدرنگ متوقف میگردد.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه واکنش یا حساسیت شناختهشده به تزریق خون یا فرآوردههای خونی در گذشتهٔ کودک را حتماً به پزشک بگویید.
- بیماری قلبی یا کلیوی کودک، و هر بیماری زمینهای که ممکن است تحمل او را نسبت به حجم مایع تزریقی کم کند، اطلاع دهید.
- سابقهٔ تزریقهای خونی پیشین و هر واکنش تبدار یا تأخیری پس از آنها را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر کودک نقص ایمنی شناختهشده یا بیماری نادر کمبود برخی پروتئینهای خونی دارد، حتماً به تیم درمانی اطلاع دهید.
- هرگونه تب فعال یا بیماری عفونی اخیر کودک را پیش از تزریق با پزشک در میان بگذارید.
- فهرست کامل داروها و مکملهایی که کودک مصرف میکند را پیش از تزریق به پزشک و داروساز بگویید.
عوارض احتمالی
- تب خفیف یا احساس لرز گذرا در حین یا اندکی پس از تزریق
- خارش یا کهیر خفیف پوستی
- کبودی یا برافروختگی خفیف در محل تزریق
- بیقراری گذرا یا تهوع خفیف در نوزادان و کودکان کوچک
- تب ناگهانی و لرز، همراه با بیقراری شدید، درد پهلو یا تیرهشدن رنگ ادرار، در حین تزریق؛ نشانهٔ احتمالی ناسازگاری خون است و باید فوراً به پرستار یا پزشک اطلاع دهید تا تزریق بیدرنگ متوقف شود.
- تنگی نفس ناگهانی، تنفس سریع یا کبودی لب و انگشتان در حین تزریق یا ساعتهای بعد؛ میتواند نشانهٔ اضافهبار حجم خون یا آسیب ریوی باشد؛ فوراً به کادر درمانی اطلاع دهید یا در صورت بروز پس از ترخیص، با اورژانس تماس بگیرید.
- تورم صورت یا لب، کهیر گسترده یا دشواری در تنفس؛ نشانههای واکنش آلرژیک شدیدند؛ با اورژانس تماس بگیرید.
- رنگپریدگی شدید، ضعف ناگهانی یا افت فشارخون در حین تزریق؛ بلافاصله به پرستار یا پزشک اطلاع دهید.
- تب، زردی پوست یا چشم، یا خستگی غیرعادی که چند روز پس از تزریق ظاهر شود؛ میتواند نشانهٔ واکنش دیرهنگام بدن به خون تزریقشده باشد؛ به پزشک مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
گلبول قرمز کملکوسیت اطفال، برخلاف داروهای خوراکی، تداخل دارویی کلاسیک ندارد، اما نکات مهمی دربارهٔ نحوهٔ تزریق آن وجود دارد: هرگز نباید از همان مسیر سرم و همزمان با این فرآورده، محلول قندی یا محلولهای حاوی کلسیم مانند رینگر لاکتات تزریق شود، چون این ترکیبها میتوانند به گلبولهای قرمز آسیب بزنند یا در همان مسیر لخته ایجاد کنند؛ به همین دلیل معمولاً فقط سرم نمکی معمولی همزمان با آن استفاده میشود. برخی داروهای مؤثر بر سیستم ایمنی یا انعقاد خون کودک نیز میتوانند بر نحوهٔ پایش و تصمیم تیم درمانی اثر بگذارند. فهرست کامل داروها و مکملهایی که کودک مصرف میکند را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
این فرآورده بهطور اختصاصی برای نوزادان و کودکان تهیه و بستهبندی شده و در تزریق روزمرهٔ بزرگسالان، ازجمله زنان باردار یا شیرده، به کار نمیرود. اگر مادری در دوران بارداری یا شیردهی خود نیازمند تزریق خون شود، پزشک و بانک خون فرآوردهٔ متناسب با شرایط او را جداگانه تعیین میکنند. برای خودِ نوزاد یا کودکِ دریافتکننده نیز، پزشک معالج پیش از هر تزریق، ضرورت، نوع فرآورده و حجم آن را بر اساس وزن و وضعیت بالینی او بهدقت میسنجد.
نگهداری
این فرآورده را خانواده هرگز در منزل نگهداری نمیکنند؛ از لحظهٔ تهیه تا لحظهٔ تزریق، کیسهٔ کوچک گلبول قرمز اطفال بهطور کامل توسط بانک خون و کادر درمانی، در دمای سرد کنترلشده و طبق استانداردهای دقیق بهداشتی نگهداری و جابهجا میشود. پیش از هر تزریق، کادر درمانی برچسب کیسه، گروه خونی، نتیجهٔ آزمایش سازگاری و تاریخ انقضا را با دقت بررسی میکند و در صورت هرگونه شک در سلامت کیسه، از تزریق آن خودداری میکند. هیچکدام از فرآوردههای خونی، ازجمله همین محصول، هرگز نباید بیرون از نظارت بانک خون نگهداری یا جابهجا شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا این فرآورده مخصوص اطفال است و با گلبول قرمز معمولی فرق دارد؟
۰۲کملکوسیتبودن این فرآورده چه فایدهای دارد؟
۰۳آیا تزریق این فرآورده به نوزاد نارس خطرناک است؟
۰۴پیش از تزریق چه آزمایشی روی خون کودک انجام میشود؟
۰۵آیا این فرآورده میتواند جایگزین کامل خون کودک ما شود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه B05AX01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.