گلبول قرمز کملکوسیت
گلبول قرمز کملکوسیت فرآوردهای خونی است که از خون اهدایی جدا و با فیلتراسیون ویژه از بیشتر گلبولهای سفید خالی میشود تا ظرفیت اکسیژنرسانی خون را در بیماران کمخون بازگرداند.
بیشتر برای درمان کمخونی شدید ناشی از خونریزی، جراحی بزرگ یا بیماریهای مزمن خونی، و در بیمارانی که به تزریقهای مکرر نیاز دارند به کار میرود.
این فرآورده فقط در بیمارستان یا مرکز درمانی، پس از آزمایش تطابق خونی و توسط کادر آموزشدیده تزریق میشود و در طول تزریق، علائم حیاتی بیمار بهدقت پایش میشود.
اگر پیشتر به تزریق خون واکنش ناخوشایند داشتهاید، بیماری قلبی یا کلیوی دارید، یا در حین یا پس از تزریق علامت غیرعادی مثل تب، خارش یا تنگی نفس احساس کردید، حتماً با پزشک یا پرستار در میان بگذارید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
گلبول قرمز کملکوسیت فرآوردهای زیستی از خون انسانی است که با جداسازی گلبولهای قرمز از خون اهدایی و سپس فیلتراسیون ویژه برای کاستن چشمگیر گلبولهای سفید تهیه میشود. این فرآورده در ردهٔ خون و فرآوردههای خونساز قرار میگیرد و هدف اصلی آن جبران کمخونی و بازگرداندن ظرفیت اکسیژنرسانی خون در بیمارانی است که خون از دست دادهاند یا گلبول قرمز کافی نمیسازند. کاستن گلبولهای سفید باعث میشود احتمال بروز تب و لرز پس از تزریق، حساسشدن تدریجی سیستم ایمنی نسبت به تزریقهای بعدی و انتقال برخی عفونتهای ویروسی بهروشنی کمتر شود. این فرآورده هیچگاه بهصورت خوراکی یا خودسرانه استفاده نمیشود و تزریق آن همیشه در محیط بیمارستانی، پس از انجام آزمایشهای تطابق خونی و زیر نظر مستقیم پزشک و پرستار انجام میگیرد.
موارد مصرف
- درمان کمخونی شدید یا علامتدار ناشی از خونریزی حاد، تصادف یا جراحیهای بزرگ
- حمایت خونی در بیماریهای مزمن مانند تالاسمی و آنمی داسیشکل که نیاز به تزریقهای مکرر دارند
- جبران افت گلبول قرمز در بیماران تحت شیمیدرمانی یا پیوند مغز استخوان
- کاهش خطر واکنش تبدار پس از تزریق در بیمارانی که سابقهٔ چنین واکنشی را دارند
- پیشگیری از حساسشدن سیستم ایمنی نسبت به بافتهای خارجی در کاندیداهای آیندهٔ پیوند عضو یا مغز استخوان
- کاهش خطر انتقال برخی عفونتهای ویروسی از طریق تزریق در بیماران پرخطر مانند نوزادان یا افراد دارای نقص ایمنی
روش مصرف
این فرآورده هرگز توسط خود بیمار مصرف نمیشود؛ تزریق آن فقط در بیمارستان یا کلینیک، توسط کادر درمان آموزشدیده و پس از انجام آزمایش تطابق خونی صورت میگیرد. سرعت و مدت تزریق را پزشک یا پرستار بر اساس وضعیت بالینی، حجم مورد نیاز و شرایط قلبی بیمار تعیین میکند. در طول تزریق و مدتی پس از پایان آن، فشار خون، ضربان قلب و دمای بدن بهطور مرتب کنترل میشود تا هر واکنش احتمالی زودتر شناسایی شود. بیمار باید هرگونه احساس غیرعادی مانند تب، لرز، خارش، تنگی نفس یا درد پهلو را همان لحظه به پرستار یا پزشک اطلاع دهد؛ پیش از تزریق نیز نیازی به آمادهسازی خاصی از سوی بیمار نیست، مگر آنکه پزشک دستور دیگری بدهد.
پیش از مصرف بدانید
- اگر در تزریقهای قبلی خون دچار تب، لرز، خارش یا کهیر شدهاید، حتماً پیش از تزریق بگویید
- اگر بیماری قلبی، نارسایی قلبی یا اختلال گردش خون دارید، چون خطر اضافهبار حجمی بالاتر است
- اگر سابقهٔ حساسیت یا واکنش آلرژیک شدید دارید
- بارداری یا شیردهی را حتماً به پزشک اطلاع دهید
- فهرست داروها، مکملها و بیماریهای زمینهای خود، بهویژه بیماری کلیوی، را با پزشک در میان بگذارید
- اگر پیشتر پیوند عضو یا مغز استخوان داشتهاید یا در آینده کاندیدای آن هستید، حتماً اطلاع دهید
عوارض احتمالی
- تب خفیف و لرز گذرا در حین یا کمی پس از تزریق
- خارش پوستی یا کهیر خفیف
- سردرد یا احساس ناخوشی مختصر
- قرمزی یا درد خفیف در محل تزریق وریدی
- خستگی یا سستی گذرا پس از تزریق
- تب بالای ناگهانی، لرز شدید، درد کمر یا پهلو، یا تیرهشدن ادرار در حین تزریق؛ نشانهٔ واکنش حاد و جدی خونی است، فوراً به پرستار یا پزشک اطلاع دهید تا تزریق متوقف شود
- تنگی نفس ناگهانی، تورم صورت یا گلو، افت فشار خون یا کهیر گسترده؛ نشانهٔ واکنش آلرژیک شدید است، با اورژانس تماس بگیرید
- تنگی نفس، سرفه یا تورم پا بهویژه در بیماران قلبی؛ میتواند نشانهٔ اضافهبار حجم گردش خون باشد، فوراً به پزشک یا پرستار اطلاع دهید
- افت شدید و ناگهانی اکسیژن خون همراه با تنگی نفس شدید در ساعات پس از تزریق؛ نیازمند مراقبت فوری پزشکی است، فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- تب یا زردی چند روز پس از تزریق؛ نشانهٔ واکنش دیرهنگام است، در این صورت به پزشک مراجعه کنید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
این فرآورده یک محصول زیستی است و تداخل دارویی به شکل معمولِ داروهای شیمیایی ندارد، اما نباید همزمان و از یک مسیر وریدی با محلولهای قندی یا سایر داروها مخلوط شود، چون میتواند به گلبولهای قرمز آسیب برساند؛ این تزریق معمولاً تنها همراه با سرم نمکی انجام میشود. داروهای مؤثر بر سیستم ایمنی، داروهای ادرارآور و داروهای ضدانعقاد نیز ممکن است بر برنامهٔ تزریق و پایش بیمار اثر بگذارند. به همین دلیل، فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هماهنگی لازم انجام شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
تزریق خون در بارداری تنها در صورت ضرورت پزشکی روشن، مانند کمخونی شدید یا خونریزی، انجام میشود و پزشک با در نظر گرفتن فایده و خطر برای مادر و جنین تصمیم میگیرد. بررسی گروه خونی مادر پیش از هر تزریق اهمیت دارد، زیرا ناسازگاری خونی میان مادر و جنین میتواند بر بارداریهای بعدی اثر بگذارد. دربارهٔ شیردهی، تزریق خون به مادر معمولاً مانعی برای ادامهٔ شیردهی ایجاد نمیکند، اما تصمیم نهایی همواره باید با نظر پزشک باشد.
نگهداری
این فرآورده در بیمارستان یا بانک خون، در یخچالهای اختصاصی با دمای پایین و کاملاً کنترلشده نگهداری میشود و مسئولیت نگهداری، حمل صحیح و بررسی تاریخ انقضای آن بر عهدهٔ کادر درمان و بانک خون است؛ بیمار نیازی به نگهداری آن در منزل ندارد. پیش از هر تزریق، کادر درمان ظاهر کیسهٔ خون، تاریخ انقضا و برچسب تطابق آن با بیمار را بررسی میکند.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱تفاوت گلبول قرمز کملکوسیت با تزریق خون معمولی در چیست؟
۰۲آیا تزریق این فرآورده درد یا ناراحتی خاصی دارد؟
۰۳چرا پیش از تزریق آزمایش تطابق خونی انجام میشود؟
۰۴پس از تزریق چه علائمی باید فوراً گزارش شود؟
۰۵آیا احتمال انتقال بیماری از طریق این فرآورده وجود دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه B05AX01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.