اریبولین
اریبولین دارویی ضدسرطان (شیمیدرمانی) از دستهٔ مهارکنندههای میکروتوبول است که با متوقفکردنِ تقسیمِ سلولهای سرطانی، از رشد و گسترشِ آنها جلوگیری میکند.
این دارو بیشتر در درمانِ سرطانِ پیشرفته یا متاستاتیکِ پستان پس از شکستِ درمانهای شیمیدرمانیِ پیشین، و همچنین در برخی از انواعِ لیپوسارکوم (سارکومِ بافتِ چربی) پیشرفته به کار میرود.
اریبولین میتواند شمارِ گلبولهای سفیدِ خون را بهشدت کاهش دهد و خطرِ عفونت را بالا ببرد؛ به همین دلیل پیش و در طولِ درمان، آزمایشِ خونِ منظم ضروری است.
در صورتِ بروزِ تب، لرز یا نشانههای عفونت، تشدیدِ بیحسی و گزگزِ دست و پا، یا هرگونه نشانهٔ غیرعادی پس از تزریق، باید بیدرنگ با پزشک یا تیمِ درمانی تماس گرفت.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
اریبولین نسخهای ساختهشده در آزمایشگاه از ترکیبی طبیعی به نامِ هالیکوندرین است که نخستینبار از یک اسفنجِ دریایی به دست آمد. این دارو در دستهٔ داروهای ضدسرطانِ مهارکنندهٔ میکروتوبول (Microtubule Inhibitor) قرار دارد و با اتصال به میکروتوبولها (ساختارهایی درونِ سلول که برای تقسیمِ سلولی لازماند) مانعِ تقسیمِ طبیعیِ سلولهای سرطانی میشود. نتیجهٔ این مهار، توقفِ چرخهٔ تقسیمِ سلول و در نهایت نابودیِ سلولهای سرطانی است. اریبولین تنها بهصورتِ تزریقِ وریدی و در مراکزِ درمانیِ مجهز، زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشکِ متخصصِ خون و سرطان (انکولوژیست) تجویز و تزریق میشود.
موارد مصرف
- سرطانِ پیشرفته یا متاستاتیکِ پستان که بهاندازهٔ کافی به درمانهای شیمیدرمانیِ پیشین پاسخ نداده است
- سرطانِ پستان پس از مصرفِ پیشینِ داروهایی از خانوادهٔ آنتراسایکلینها و تاکسانها
- لیپوسارکومِ پیشرفته یا متاستاتیک (نوعی سارکومِ بافتِ چربی) که امکانِ برداشتنِ کاملِ آن با جراحی نیست
روش مصرف
اریبولین را پزشک یا پرستارِ آموزشدیده، در بیمارستان یا کلینیکِ شیمیدرمانی و بهصورتِ تزریقِ وریدیِ کوتاهمدت تجویز میکند؛ بنابراین نیازی به مصرفِ خانگی یا هماهنگیِ آن با وعدههای غذایی نیست. زمانبندیِ نوبتهای تزریق، که معمولاً در چرخههای چندهفتهای انجام میشود، را پزشکِ متخصص بر اساسِ نتیجهٔ آزمایشهای خون و وضعیتِ عمومیِ بیمار تعیین و در صورتِ نیاز تنظیم میکند. پیش از هر نوبتِ تزریق، آزمایشِ شمارشِ کاملِ خون معمولاً ضروری است و اگر گلبولهای سفید یا سایرِ شاخصها پایین باشند، ممکن است پزشک آن نوبت را به تعویق بیندازد. هیچگاه بدونِ هماهنگی با تیمِ درمانی در نوبتهای تزریق غیبت نکنید و ادامه یا قطعِ درمان را همیشه با نظرِ پزشکِ متخصص پیش ببرید.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ شناختهشده به اریبولین یا داروهای مشابه
- بیماریِ زمینهایِ کبدی یا کلیوی که ممکن است نیاز به تنظیمِ مقدارِ دارو داشته باشد
- سابقهٔ مشکلاتِ قلبی یا اختلال در ریتمِ قلب (بهویژه طولانیبودنِ فاصلهٔ QT)
- هرگونه بیحسی یا گزگزِ از پیشموجودِ دست و پا (نوروپاتیِ محیطی)
- بارداری، برنامهریزی برای بارداری یا شیردهی
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ در حالِ مصرف
عوارض احتمالی
- احساسِ خستگیِ زیاد و ضعف
- ریزشِ مو
- تهوع، یبوست یا اسهال
- کاهشِ اشتها و کاهشِ وزن
- بیحسی یا گزگزِ خفیفِ دست و پا
- دردِ مفاصل و عضلات
- تب، لرز یا نشانههای عفونت بهدلیلِ کاهشِ گلبولهای سفیدِ خون؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- تشدیدِ بیحسی، ضعف یا سوزنِ سوزنشدنِ دست و پا (نوروپاتیِ محیطی)؛ در صورتِ بدترشدن، به پزشک اطلاع دهید تا دربارهٔ ادامهٔ درمان تصمیم بگیرد
- تپشِ قلبِ نامنظم، سرگیجهٔ شدید یا غش؛ نشانهٔ احتمالیِ اختلال در ریتمِ قلب است و باید سریع بررسی شود
- زردیِ پوست و چشم، ادرارِ تیره یا خستگیِ شدیدِ غیرمعمول؛ نشانهٔ احتمالیِ آسیبِ کبدی است و باید به پزشک اطلاع داده شود
- کبودیِ آسان یا خونریزیِ غیرعادی؛ نشانهٔ احتمالیِ کاهشِ پلاکتهای خون است و باید به پزشک گفته شود
- تورمِ ناگهانیِ صورت، لب یا زبان، مشکل در تنفس یا کهیرِ گسترده؛ نشانهٔ واکنشِ آلرژیکِ شدید است و باید فوراً با اورژانس تماس گرفت
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
اریبولین با برخی داروهایی که میتوانند فاصلهٔ QT قلب را طولانی کنند (مانند برخی داروهای ضدآریتمی و برخی داروهای روانپزشکی) و نیز با هر شرایطی که سطحِ الکترولیتهای خون مانند پتاسیم و منیزیم را برهم بزند، نیازمندِ احتیاطِ بیشتر است. فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیات را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخلِ احتمالی پیش از شروع یا در طولِ درمان بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اریبولین میتواند به جنین آسیب برساند، بنابراین مصرفِ آن در بارداری توصیه نمیشود. زنانی که امکانِ بارداری دارند باید پیش، در طولِ درمان و مدتی پس از پایانِ آن از روشِ پیشگیریِ مطمئن استفاده کنند و اگر همسرِ مردی که این دارو را دریافت میکند امکانِ بارداری دارد، پیشگیری برای او نیز باید با پزشک هماهنگ شود. مشخص نیست که اریبولین از شیرِ مادر ترشح میشود یا نه، اما بهسببِ خطرِ احتمالی برای نوزاد، شیردهی در طولِ درمان و مدتی پس از آن معمولاً توصیه نمیشود. تصمیمِ نهایی دربارهٔ بارداری، پیشگیری و شیردهی را حتماً با پزشکِ متخصص در میان بگذارید.
نگهداری
اریبولین دارویی تزریقی است که تنها در بیمارستان یا کلینیکِ شیمیدرمانی و توسطِ کادرِ درمانی تهیه و تزریق میشود، بنابراین نگهداریِ آن بر عهدهٔ داروخانه و مرکزِ درمانی است و نیازی به نگهداری در منزل نیست. این دارو باید دور از دسترسِ کودکان و در دمای مناسبِ توصیهشده نگهداری شود، و پیش از هر تزریق، کادرِ درمانی تاریخِ انقضا و ظاهرِ محلول را از نظرِ کدورت یا رسوب بررسی میکند.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 0.44 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۶ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا اریبولین باعثِ ریزشِ مو میشود؟
۰۲چرا پیش از هر نوبتِ تزریق آزمایشِ خون لازم است؟
۰۳آیا بیحسی و گزگزِ دست و پا پس از قطعِ اریبولین از بین میرود؟
۰۴آیا اریبولین همراه با سایرِ داروهای شیمیدرمانی تزریق میشود؟
۰۵اگر نتوانم سرِ وقت برای تزریق مراجعه کنم چه باید کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۶ برند از ۵ سازنده، در گروه L01XX41. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.