اپوئتین آلفا
اپوئتین آلفا دارویی تزریقی و محرک ساخت گلبول قرمز است که اثر هورمون طبیعی اریتروپویتین را تقلید میکند. این دارو در گروه داروهای خون و خونسازی قرار دارد.
بیشتر برای کمخونی ناشی از بیماری مزمن کلیه، برخی شیمیدرمانیها و در شرایط مشخص پیش از بعضی جراحیها استفاده میشود. انتخاب آن به علت کمخونی و وضعیت بیمار بستگی دارد.
این دارو میتواند فشارخون و خطر لخته، سکته و حمله قلبی را افزایش دهد؛ هموگلوبین و فشارخون باید منظم پایش شوند. در برخی بیماران سرطانی، خطر پیشرفت یا عود تومور نیز مطرح است و مصرف باید با تصمیم متخصص انجام شود.
پیش از شروع، فشارخون کنترلنشده، سابقه لخته یا سکته، حساسیت به داروهای مشابه، بیماری کلیه یا سرطان را اطلاع دهید. تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه سینه، ضعف یکطرفه بدن یا تورم دردناک یک پا نیازمند مراجعه فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
اپوئتین آلفا یک داروی زیستی محرک ساخت گلبول قرمز در گروه داروهای خون و خونسازی است. این دارو شکل ساختهشدهٔ هورمون اریتروپویتین است و با تحریک مغز استخوان، تولید گلبول قرمز را افزایش میدهد. هدف درمان، کاهش کمخونی و در برخی شرایط کمکردن نیاز به تزریق خون است؛ پاسخ درمان با آزمایش خون، بررسی آهن و اندازهگیری فشارخون پیگیری میشود. فرآوردهٔ ۲۰۰۰۰ واحد در ۰٫۶ میلیلیتر بهصورت تزریقی و با نام تجاری سیناپویتین عرضه میشود.
موارد مصرف
- کمخونی ناشی از بیماری مزمن کلیه، در بیماران دیالیزی یا غیردیالیزی
- کمخونی ناشی از برخی شیمیدرمانیهای سرطانی، در شرایط انتخابشده
- کاهش نیاز به تزریق خون در بعضی جراحیهای انتخابی با احتمال خونریزی زیاد
روش مصرف
اپوئتین آلفا بهصورت تزریق زیرجلدی یا وریدی و طبق برنامهای که برای علت کمخونی تعیین شده مصرف میشود؛ مقدار، فاصلهٔ تزریقها و مدت درمان را خودسرانه تغییر ندهید. تزریق وریدی باید توسط کادر درمان انجام شود و تزریق زیرجلدی در خانه فقط پس از آموزش کامل بیمار یا مراقب مجاز است. این دارو به غذا وابسته نیست، اما نباید در یک سرنگ یا محلول با داروی دیگری مخلوط یا رقیق شود و نباید آن را تکان داد. در صورت فراموشی یک نوبت، دو نوبت را پشتسرهم تزریق نکنید و درباره زمان نوبت بعدی راهنمایی بگیرید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمخونی ناشی از بیماری مزمن کلیه، در بیماران دیالیزی یا غیردیالیزی
در بزرگسالان غیردیالیزی، آغاز درمان فقط زمانی مطرح است که هموگلوبین کمتر از ۱۰ گرم در دسیلیتر باشد و خطر نیاز به تزریق خون وجود داشته باشد. ذخایر آهن و سایر علل قابل اصلاح کمخونی باید پیش از آغاز و در طول درمان بررسی و اصلاح شوند؛ هموگلوبین و فشارخون منظم پایش شود و در صورت افزایش سریع هموگلوبین، دوز کاهش یابد یا موقتاً قطع شود.
کمخونی ناشی از برخی شیمیدرمانیهای سرطان، در شرایط انتخابشده
فقط برای کمخونی ناشی از شیمیدرمانی سرکوبکنندهٔ مغز استخوان در بدخیمیهای غیرمیلوئیدی؛ آغاز درمان فقط در صورت هموگلوبین کمتر از ۱۰ گرم در دسیلیتر و باقیماندن دستکم ۲ ماه شیمیدرمانیِ برنامهریزیشده. در درمان با هدف شفابخشی یا پس از پایان دورهٔ شیمیدرمانی استفاده نشود.
کاهش نیاز به تزریق خون در جراحی انتخابی غیرقلبی و غیرعروقی با خطر زیاد خونریزی
برای کاهش نیاز به تزریق گلبول قرمز در جراحی انتخابی غیرقلبی و غیرعروقی با خطر زیاد خونریزی، در بیمارانی با هموگلوبین پیرامون عمل بیش از ۱۰ و حداکثر ۱۳ گرم در دسیلیتر؛ برای اصلاح فوری کمخونی یا جایگزینی تزریق خون مناسب نیست. پیشگیری از ترومبوز ورید عمقی باید طبق پروتکل پزشک انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیت قبلی به اپوئتین آلفا، فرآوردههای مشابه یا هر یک از اجزای دارو، یا سابقه کاهش شدید ساخت گلبول قرمز پس از مصرف این داروها
- فشارخون بالا، بهویژه اگر کنترلنشده است
- سابقه لخته خون، سکته مغزی، حمله قلبی، نارسایی قلبی یا تشنج
- بیماری مزمن کلیه، دیالیز، سرطان، شیمیدرمانی یا جراحی پیشرو
- کمبود آهن، ویتامین ب۱۲ یا فولات، خونریزی، عفونت یا التهاب؛ چون این موارد میتوانند علت کمخونی یا دلیل پاسخ ناکافی به درمان باشند
- همه داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهی، و نیز بارداری، قصد بارداری یا شیردهی
عوارض احتمالی
- افزایش فشارخون
- سردرد
- تهوع، استفراغ یا اسهال
- تب، لرز یا علائم شبیه آنفلوآنزا
- درد مفاصل یا عضلات و گرفتگی عضلانی
- درد، قرمزی یا تحریک محل تزریق
- افزایش شدید فشارخون، سردرد شدید، گیجی، تاری دید یا تشنج؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- نشانههای لخته یا سکته مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس ناگهانی، سرفه خونی، ضعف یا بیحسی یکطرفه بدن، اختلال گفتار، یا درد و تورم یکطرفه پا؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- واکنش حساسیتی شدید مانند تورم صورت یا گلو، خسخس، دشواری تنفس، کهیر گسترده یا احساس غش؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضایعه پوستی گسترده، تاول، پوستهریزی یا زخم دهان و چشم؛ مصرف نوبت بعدی را بدون راهنمایی ادامه ندهید و فوراً ارزیابی پزشکی بگیرید.
- ضعف شدید و رنگپریدگی همراه با افت ناگهانی هموگلوبین یا بیاثرشدن غیرمنتظرهٔ درمان؛ سریعاً با پزشک تماس بگیرید، زیرا ممکن است اختلال جدی در ساخت گلبول قرمز رخ داده باشد.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
اپوئتین آلفا معمولاً متابولیسم داروهای دیگر را تغییر نمیدهد، اما اگر سیکلوسپورین مصرف میکنید ممکن است با افزایش گلبولهای قرمز، پایش سطح خونی و تنظیم آن لازم شود. در بیماران دیالیزی، داروهای ضدانعقاد مورد استفاده در دستگاه دیالیز نیز ممکن است نیاز به بازبینی داشته باشند. داروهای سرکوبکنندهٔ ساخت گلبول قرمز و کمبود آهن یا ویتامینها میتوانند پاسخ درمان را کاهش دهند. تداخل غذایی یا الکلی مستقیم شناختهشدهای ندارد، اما الکل میتواند کنترل فشارخون و وضعیت عمومی را بدتر کند. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید و اپوئتین آلفا را بدون هماهنگی با داروهای مشابه همزمان نکنید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مطالعات کافی درباره مصرف اپوئتین آلفا در بارداری وجود ندارد و در این دوره فقط زمانی استفاده میشود که پزشک سود درمان را بیشتر از خطر احتمالی بداند. مشخص نیست چه مقدار از دارو وارد شیر انسان میشود؛ در شیردهی نیز تصمیم درباره ادامه درمان و شیردهی باید با پزشک گرفته شود. نوع فرآورده و وجود مواد نگهدارنده اهمیت دارد، زیرا برخی شکلهای چنددوز حاوی بنزیل الکل برای بارداری و شیردهی مناسب نیستند.
نگهداری
فرآورده را در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد و داخل جعبهٔ اصلی، دور از نور نگه دارید. آن را منجمد نکنید و تکان ندهید؛ فرآوردهای را که یخ زده، بهشدت تکان خورده، کدر شده، تغییررنگ داده یا ذرات دارد مصرف نکنید. دارو را دور از دسترس کودکان بگذارید و تاریخ انقضا را پیش از مصرف بررسی کنید؛ اگر مدت نامعلومی بیرون از یخچال مانده است، پیش از تزریق درباره قابلاستفادهبودن آن سؤال کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 0.6mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا اپوئتین آلفا همان آهن است؟
۰۲آیا اپوئتین آلفا جایگزین تزریق خون است؟
۰۳آیا میتوانم اپوئتین آلفا را در خانه تزریق کنم؟
۰۴اگر یک نوبت تزریق را فراموش کردم چه کنم؟
۰۵چرا هنگام مصرف اپوئتین آلفا آزمایش خون و فشارخون لازم است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه B03XA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.