اپلرنون
اپلرنون دارویی از ردهٔ مسدودکنندههای گیرندهٔ آلدوسترون (Aldosterone Antagonist) است که با کاهش اثر هورمون آلدوسترون، از احتباس نمک و آب در بدن جلوگیری میکند.
این دارو بیشتر برای کنترل فشار خون بالا و نیز درمان نارسایی قلبی، بهویژه پس از سکتهٔ قلبی، تجویز میشود.
مهمترین نکتهٔ ایمنی این دارو، احتمال بالا رفتن پتاسیم خون است که باید با آزمایشهای دورهای پیگیری شود.
اگر ضربان قلب نامنظم، ضعف عضلانی شدید، تورم غیرعادی یا افت شدید فشار خون احساس کردید، حتماً با پزشک خود تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
اپلرنون داروی خوراکی از گروه داروهای قلبیعروقی و بهطور دقیقتر از دستهٔ مسدودکنندههای گزینشی گیرندهٔ آلدوسترون است. آلدوسترون هورمونی است که کلیهها را به نگهداشتن نمک و آب و دفع پتاسیم وامیدارد؛ اپلرنون با مسدود کردن گیرندهٔ این هورمون، از احتباس مایعات میکاهد و به کاهش فشار خون و کاهش فشار روی قلب کمک میکند. برخلاف اسپیرونولاکتون که داروی قدیمیتر همین رده است، اپلرنون گزینشپذیری بیشتری برای گیرندهٔ آلدوسترون دارد و عوارض هورمونی مانند بزرگشدن بافت پستان در مردان را کمتر ایجاد میکند. هدف اصلی درمان با این دارو، کنترل فشار خون و کاهش بار کاری قلب در نارسایی قلبی است.
موارد مصرف
- کنترل فشار خون بالا (پرفشاری خون)
- درمان نارسایی مزمن قلبی همراه با کاهش عملکرد بطن چپ
- کمک به درمان نارسایی قلبی که پس از سکتهٔ قلبی ایجاد شده است
- کاهش خطر بستریشدن و مرگومیر ناشی از نارسایی قلبی، در کنار سایر درمانها
روش مصرف
اپلرنون بهصورت قرص خوراکی مصرف میشود؛ میتوانید آن را همراه غذا یا با معدهٔ خالی میل کنید، اما بهتر است هر روز در ساعت مشخصی مصرف شود تا اثرش پایدار بماند. تعداد دفعات و مقدار دقیق مصرف را فقط پزشک، بر اساس نوع بیماری و پاسخ بدن شما، تعیین میکند و بهتر است دقیقاً همان برنامه رعایت شود. مصرف منظم و بدون فراموشی اهمیت زیادی دارد، بهویژه در نارسایی قلبی که این دارو تأثیر محافظتی خود را در طول زمان نشان میدهد؛ بنابراین بدون مشورت با پزشک، مصرف را قطع نکنید حتی اگر احساس بهبودی کردید. در طول درمان، پزشک بهطور دورهای سطح پتاسیم خون و عملکرد کلیه را بررسی میکند و ممکن است بر اساس نتیجه، برنامهٔ مصرف را تنظیم کند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کنترل فشار خون بالا (پرفشاری خون)
با غذا یا بدون غذا مصرف میشود؛ بیش از ۱۰۰ میلیگرم در شبانهروز توصیه نمیشود و پایش پتاسیم خون ضروری است.
نارسایی مزمن قلبی همراه با کاهش عملکرد سیستولی بطن چپ
بهعنوان بخشی از درمان استاندارد و معمولاً طولانیمدت مصرف میشود؛ حداکثر مقدار روزانه ۵۰ میلیگرم است.
کمک به درمان نارسایی قلبی پس از سکتهٔ قلبی
همراه درمان استاندارد مصرف میشود؛ افزایش دوز فقط با پایش پتاسیم خون و عملکرد کلیه انجام شود.
کاهش خطر بستریشدن و مرگومیر ناشی از نارسایی قلبی در کنار درمان استاندارد
در بیماران پایدار و واجد شرایط، در کنار درمان استاندارد و معمولاً بهصورت طولانیمدت مصرف میشود؛ حداکثر مقدار روزانه ۵۰ میلیگرم است.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به اپلرنون یا هر یک از اجزای دارو حساسیت داشتهاید
- اگر سابقهٔ بیماری کلیوی یا کبدی دارید یا عملکرد کلیهتان کاهش یافته است
- اگر پتاسیم خون بالا دارید یا داروهای نگهدارندهٔ پتاسیم مصرف میکنید
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید
- فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفیتان را به پزشک اطلاع دهید
- اگر دیابت دارید یا سابقهٔ بیماری غدهٔ فوق کلیه (مانند بیماری آدیسون) دارید
عوارض احتمالی
- سرگیجه
- سردرد
- اسهال یا ناراحتی گوارشی
- احساس خستگی زودرس
- سرفه
- ضعف عضلانی، گزگز دستوپا یا احساس ضربان نامنظم قلب که میتواند نشانهٔ بالا رفتن خطرناک پتاسیم خون باشد؛ همانروز با پزشک تماس بگیرید و در صورت شدت، به اورژانس مراجعه کنید.
- سرگیجهٔ شدید یا غشکردن ناشی از افت فشار خون؛ بنشینید یا دراز بکشید و موضوع را به پزشک اطلاع دهید.
- کاهش ناگهانی حجم ادرار یا تورم غیرعادی دست و پا که ممکن است نشانهٔ اختلال در عملکرد کلیه باشد؛ در اسرعوقت به پزشک اطلاع دهید.
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت و گلو، کهیر گسترده یا دشواری در تنفس؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
اپلرنون با چند دستهٔ دارویی تداخل مهم دارد. مصرف همزمان با مکملهای پتاسیم، جایگزینهای نمک حاوی پتاسیم، داروهای نگهدارندهٔ پتاسیم، یا داروهای کاهندهٔ فشار خون از خانوادهٔ مهارکنندههای آنزیم مبدل آنژیوتانسین و مسدودکنندههای گیرندهٔ آنژیوتانسین میتواند خطر بالا رفتن خطرناک پتاسیم خون را افزایش دهد. برخی داروهای ضدقارچ، برخی آنتیبیوتیکها و داروهای ضدویروسی خاص نیز میتوانند غلظت اپلرنون را در خون بالا ببرند، بنابراین مصرف همزمان آنها معمولاً توصیه نمیشود. داروهای ضدالتهابی غیراستروییدی (NSAID) ممکن است اثر کاهندهٔ فشار خون این دارو را کم کنند و فشار بر کلیه را بیشتر کنند؛ آبگریپفروت فراوان نیز میتواند بر متابولیسم دارو اثر بگذارد. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از بروز تداخلهای خطرناک جلوگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات کافی دربارهٔ ایمنی اپلرنون در بارداری انسانی در دست نیست، به همین دلیل مصرف آن در دوران بارداری تنها زمانی توصیه میشود که پزشک، پس از سنجش فایده و خطر، آن را ضروری بداند. مشخص نیست که این دارو در شیر مادر ترشح میشود یا نه؛ بنابراین مادران شیرده پیش از مصرف باید حتماً با پزشک مشورت کنند تا در صورت نیاز، جایگزین مناسبتری در نظر گرفته شود.
نگهداری
قرصهای اپلرنون را در دمای اتاق و دور از رطوبت، گرما و نور مستقیم آفتاب نگه دارید، ترجیحاً در همان بستهٔ اصلی خود. دارو را دور از دسترس و دید کودکان قرار دهید و پیش از مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید؛ داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 50 mg |
| قرص | 25 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۰ برند از ۱۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱تفاوت اپلرنون با اسپیرونولاکتون چیست؟
۰۲چرا باید هنگام مصرف این دارو مرتب آزمایش خون بدهم؟
۰۳آیا مصرف جایگزینهای نمک حاوی پتاسیم هنگام مصرف این دارو بیخطر است؟
۰۴اگر یک نوبت مصرف اپلرنون را فراموش کنم چه باید بکنم؟
۰۵آیا مصرف این دارو همراه با آبگریپفروت مشکلی ایجاد میکند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۰ برند از ۱۳ سازنده، در گروه C03DA04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.