اکولیزوماب
اکولیزوماب یک پادتن درمانی و مهارکنندهٔ سیستم مکمل است. با کاهش فعالیت بخشی از دفاع ایمنی، تخریب گلبولهای قرمز یا آسیب خودایمنی به کلیه و دستگاه عصبی را در بیماریهای مشخص کم میکند.
این دارو بیشتر برای هموگلوبینوری حملهای شبانه و سندرم همولیتیک اورمیکِ غیرمعمول استفاده میشود. در برخی بیماران واجد شرایط نیز برای میاستنی گراویس منتشر و اختلال طیف نورومیلیت اپتیکا بهکار میرود.
اکولیزوماب خطر عفونت شدید مننژوکوکی را بهطور قابلتوجهی بالا میبرد و واکسن این خطر را کاملاً از بین نمیبرد. تب، سردرد شدید، سفتی گردن، گیجی یا بثورات پوستی نیازمند مراجعهٔ فوری است.
پیش از شروع یا هر نوبت، تب یا عفونت، وضعیت واکسیناسیون، برداشتن طحال، بارداری یا شیردهی و همهٔ داروهای خود را اطلاع دهید. تنگی نفس، تورم صورت یا زبان، غش یا علائم عفونت شدید را فوراً پیگیری کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
اکولیزوماب یک داروی زیستی از گروه داروهای ضدسرطان و تعدیلکنندهٔ ایمنی و از مهارکنندههای سیستم مکمل است. این دارو به پروتئین مکمل شمارهٔ ۵ متصل میشود و فعالشدن مرحلهٔ پایانی این مسیر را مهار میکند؛ در نتیجه، تخریب گلبولهای قرمز، آسیب رگهای کوچک کلیه یا حملهٔ خودایمنی به محل ارتباط عصب و عضله کاهش مییابد. اکولیزوماب بهصورت تزریق وریدی و برای بیماریهای خاص، زیر نظر پزشک متخصص و در مرکز درمانی، تجویز میشود. در ایران با نامهای تجاری سولیریس و ابلایز نیز شناخته میشود.
موارد مصرف
- هموگلوبینوری حملهای شبانه برای کاهش تخریب گلبولهای قرمز
- سندرم همولیتیک اورمیکِ غیرمعمول، نه نوع مرتبط با سم شیگا
- میاستنی گراویس منتشرِ مقاوم به درمان، در بیماران مثبت از نظر پادتن گیرندهٔ استیلکولین
- اختلال طیف نورومیلیت اپتیکا با سیر عودکننده، در بیماران مثبت از نظر پادتن آکواپورین-۴
روش مصرف
اکولیزوماب فقط بهصورت تزریق وریدیِ رقیقشده و طبق برنامهای که متخصص بر اساس نوع بیماری، سن، وزن و وضعیت فرد تعیین میکند، در مرکز درمانی تجویز میشود؛ مقدار و فاصلهٔ نوبتها را خودسرانه تغییر ندهید. چون دارو وریدی است، وابستگی مستقیمی به غذا ندارد. در حین و پس از تزریق برای واکنشهای حساسیتی پایش میشوید. اگر نوبت تزریق جا افتاد، سریعاً با مرکز درمانی تماس بگیرید و برای جبران، نوبتها را خودسرانه نزدیک نکنید. قطع درمان بدون نظر متخصص میتواند باعث فعالشدن دوبارهٔ بیماری شود؛ کارت ایمنی دارو را در طول درمان و مدتی پس از آخرین نوبت همراه داشته باشید.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به اکولیزوماب، پادتنهای درمانی یا مواد تشکیلدهندهٔ فرآورده را اطلاع دهید.
- اگر تب، عفونت فعال یا درماننشده، بهویژه عفونت مننژوکوکی، دارید، پیش از شروع یا ادامهٔ درمان اطلاع دهید.
- وضعیت واکسنهای مننژوکوکی، پنوموکوکی و هموفیلوس نوع «ب» و نیز سابقهٔ برداشتن یا کاهش عملکرد طحال باید بررسی شود.
- اگر پلاسمافرز، تعویض پلاسما، تزریق پلاسمای تازه یا ایمونوگلوبولین وریدی دریافت میکنید، زمان آن را به پزشک و مرکز تزریق بگویید.
- فهرست کامل داروهای نسخهای و بدون نسخه، مکملها، فرآوردههای گیاهی و واکسنها، بهویژه درمانهای دیگرِ مهارکنندهٔ سیستم مکمل، باید در اختیار پزشک و داروساز باشد.
- بارداری، قصد بارداری، شیردهی، کودکی، سالمندی یا بیماریهای مهم کلیه و کبد را پیش از شروع درمان مطرح کنید.
عوارض احتمالی
- سردرد
- علائم سرماخوردگی یا التهاب بینی و گلو
- تهوع
- کمردرد
- خستگی یا درد عضلانی و مفصلی
- اسهال یا درد شکم
- تب ناگهانی، سردرد شدید، سفتی گردن یا کمر، تهوع یا استفراغ، حساسیت به نور، گیجی، درد عضلانی شبیه آنفلوآنزا یا تب همراه بثورات پوستی؛ ممکن است نشانهٔ عفونت مننژوکوکی باشد، بنابراین فوراً به اورژانس مراجعه کنید، حتی اگر واکسن زدهاید.
- تنگی نفس، درد قفسهٔ سینه، تورم صورت، لب، زبان یا گلو، کهیر گسترده، سرگیجهٔ شدید یا غش هنگام تزریق یا پس از آن؛ همان لحظه به کادر درمان اطلاع دهید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب و لرز پایدار، عفونت تنفسی شدید، سوزش ادرار، ترشح غیرمعمول یا بدترشدن حال عمومی؛ همان روز ارزیابی پزشکی لازم است.
- اگر دارو برای هموگلوبینوری حملهای شبانه تجویز شده، پس از تأخیر یا قطع درمان به ادرار تیره، زردی، درد شکم یا قفسهٔ سینه، تنگی نفس، گیجی، کاهش ادرار یا نشانههای لخته توجه کنید و فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- اگر دارو برای سندرم همولیتیک اورمیکِ غیرمعمول تجویز شده، کاهش ادرار، تورم پاها، افزایش فشار خون، گیجی، تشنج، درد قفسهٔ سینه یا تنگی نفس پس از تأخیر یا قطع درمان نیازمند مراجعهٔ فوری به اورژانس است.
- در میاستنی گراویس یا اختلال طیف نورومیلیت اپتیکا، بدترشدن ناگهانی ضعف، اختلال بلع یا تنفس، یا بازگشت علائم بینایی و عصبی پس از تأخیر در نوبت، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تعویض پلاسما، پلاسمافرز، تزریق پلاسمای تازه و در برخی بیماران دریافت ایمونوگلوبولین وریدی میتواند مقدار اکولیزوماب در خون را کم کند و به تنظیم برنامهٔ تزریق نیاز داشته باشد. غذا و الکل تداخل مستقیم شناختهشدهای با این داروی وریدی ندارند. اکولیزوماب جایگزین داروی ضدانعقاد نیست؛ اگر ضدانعقاد مصرف میکنید، آن را خودسرانه قطع یا تغییر ندهید. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات انسانی دربارهٔ بارداری محدود است، اما تاکنون نگرانی مشخصی دربارهٔ پیامدهای رشدی گزارش نشده است؛ بااینحال، بیماریهای زمینهای درماننشده، بهویژه هموگلوبینوری حملهای شبانه و سندرم همولیتیک اورمیکِ غیرمعمول، میتوانند برای مادر و جنین خطرناک باشند. اکولیزوماب ممکن است بهویژه در ماههای پایانی بارداری از جفت عبور کند، بنابراین قطع یا ادامهٔ آن باید با نظر متخصص انجام شود. در شیردهی، اطلاعات کافی دربارهٔ اثر دارو بر نوزاد وجود ندارد و فواید شیردهی باید در کنار نیاز مادر به درمان سنجیده شود.
نگهداری
ویال اکولیزوماب را معمولاً در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد، داخل جعبهٔ اصلی و دور از نور نگه دارید. دارو نباید یخ بزند یا تکان داده شود. آمادهسازی، رقیقسازی و نگهداری محلول تزریقی باید توسط کادر درمان و طبق بروشور همان فرآورده انجام شود. دارو را دور از دسترس کودکان نگه دارید و پیش از مصرف، سلامت بسته و تاریخ انقضا را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی غلیظ | 10 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا اکولیزوماب شیمیدرمانی است؟
۰۲چرا پیش از شروع اکولیزوماب واکسن مننژوکوکی مهم است؟
۰۳اگر نوبت تزریق اکولیزوماب را از دست بدهم چه کنم؟
۰۴آیا میتوانم اکولیزوماب را وقتی بهتر شدم قطع کنم؟
۰۵آیا اکولیزوماب با غذا یا داروهای دیگر تداخل دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۲ سازنده، در گروه L04AA25. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.