اکوتیوفات یدید
اکوتیوفات یدید قطرهٔ چشمیِ بسیار قوی از گروهِ داروهای مهارکنندهٔ کولیناستراز (Cholinesterase Inhibitor) است که با افزایشِ استیلکولین در چشم، مردمک را تنگ و فشارِ داخلِ چشم را کم میکند.
بیشتر برای کاهشِ فشارِ بالای داخلِ چشم در گلوکومِ مزمن و نیز درمانِ نوعی انحرافِ همگرای چشم در کودکان به نامِ ازوتروپیای تطابقی بهکار میرود.
این دارو بسیار قوی و طولانیاثر است و بخشی از آن میتواند وارد گردشِ خون شود؛ به همین دلیل باید دقیقاً طبقِ دستورِ چشمپزشک و با پیگیریِ منظم مصرف شود.
اگر بعد از قطره دردِ شدیدِ چشم، کاهشِ ناگهانیِ بینایی یا دیدنِ برقزدگی و لکههای پرنده داشتید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید؛ برای نشانههای خفیفتر مانندِ تاریِ دیدِ اولیه یا سوزشِ خفیف هم بهتر است با چشمپزشکِ خودتان مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
اکوتیوفات یدید یک ترکیبِ ارگانوفسفره و از قدیمیترین و قویترینِ داروهای مهارکنندهٔ کولیناستراز در چشمپزشکی است. این دارو بهطورِ برگشتناپذیر، آنزیمِ تجزیهکنندهٔ استیلکولین را در چشم مهار میکند و باعثِ تجمعِ استیلکولین، تنگشدنِ شدید و طولانیِ مردمک و انقباضِ عضلهٔ مژگانی میشود. نتیجهٔ این فرایند، بازترشدنِ مسیرِ خروجِ مایعِ داخلِ چشم و کاهشِ فشارِ داخلچشمی است. بهدلیلِ قدرت و ماندگاریِ زیاد و احتمالِ عوارض، امروزه بیشتر در مواردِ خاص تجویز میشود؛ برای نمونه وقتی داروهای ایمنتر پاسخِ کافی ندادهاند، یا برای درمانِ انحرافِ چشمِ وابسته به تطابق در کودکان.
موارد مصرف
- کاهشِ فشارِ داخلِ چشم در گلوکومِ مزمنِ زاویهباز، معمولاً وقتی داروهای دیگر پاسخِ کافی ندادهاند
- درمانِ ازوتروپیای تطابقی؛ نوعی انحرافِ همگرای چشم در کودکان که با عیبِ انکساری مرتبط است
- کمک به تشخیصِ ازوتروپیای تطابقی در معاینههای چشمپزشکیِ کودکان
- کنترلِ فشارِ چشم در برخی بیمارانِ گلوکومِ آفاکیک (پس از خارجشدنِ عدسیِ طبیعیِ چشم)
روش مصرف
این دارو معمولاً بهصورتِ پودر عرضه میشود و باید پیش از مصرف با حلالِ مخصوصِ همراهش مخلوط و به محلولِ چشمی تبدیل شود؛ این کار را داروساز یا خودِ شما طبقِ راهنمای رویِ بسته انجام میدهید. قطره را طبقِ برنامهای که چشمپزشک تعیین کرده در چشم بچکانید و بلافاصله بعد، پلکها را چند لحظه ببندید و با انگشت روی گوشهٔ داخلیِ چشم (کنارِ بینی) فشارِ ملایمی وارد کنید تا از ورودِ دارو به گردشِ خون کاسته شود. اگر همزمان از قطرهٔ چشمیِ دیگری استفاده میکنید، بینِ دو قطره چند دقیقه فاصله بیندازید. مصرف را دقیقاً طبقِ زمانبندیِ پزشک ادامه دهید و بدونِ مشورت، آن را ناگهان قطع نکنید، چون این کار میتواند فشارِ چشم را دوباره بالا ببرد؛ همچنین نوبتهای پیگیریِ چشمپزشکی را از دست ندهید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
گلوکوم مزمن زاویهباز
غلظت باید کمترین غلظت مؤثر باشد؛ پس از چکاندن، گوشهٔ داخلی چشم یا مجرای اشکی را ۱ تا ۲ دقیقه فشار دهید.
گلوکوم آفاکیک (پس از خارج شدن عدسی طبیعی چشم)
فشار داخل چشم باید منظم پایش شود و غلظت، کمترین غلظت مؤثر باشد؛ در سابقهٔ جداشدگی شبکیه، مصرف فقط با احتیاط ویژه و تحت نظر چشمپزشک انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به اکوتیوفات یدید یا هر یک از موادِ موجود در این قطره حساسیت دارید، پیش از مصرف به چشمپزشک بگویید.
- سابقهٔ التهابِ داخلِ چشم (اووئیت یا ایریت)، گلوکومِ زاویهبسته یا جداشدگیِ شبکیه را حتماً بازگو کنید.
- فهرستِ همهٔ داروها، قطرههای چشمیِ دیگر و مکملهایی را که مصرف میکنید به پزشک بگویید، بهخصوص اگر داروی میاستنی گراویس یا داروی قلبی مصرف میکنید.
- هر جراحی، دندانپزشکی یا بیهوشیِ برنامهریزیشده را از پیش به پزشک و متخصصِ بیهوشی بگویید.
- بیماریهایی مانندِ آسم، ضربانِ آهستهٔ قلب یا زخمِ گوارشی، و نیز تماسِ شغلی با حشرهکشهای ارگانوفسفره را با پزشک در میان بگذارید.
- بارداری، شیردهی یا برنامهٔ بارداری را حتماً به پزشک اطلاع دهید.
عوارض احتمالی
- تاریِ موقتِ دید، بهخصوص در دیدِ نزدیک، در روزهای نخستِ مصرف
- سردردِ خفیف یا احساسِ کشیدگی و درد بالای ابرو
- سوزش یا قرمزیِ خفیفِ چشم هنگامِ چکاندنِ قطره
- افزایشِ اشکریزش
- پرش یا لرزشِ خفیفِ پلک
- کاهشِ ناگهانیِ بینایی یا دیدنِ برقزدگیِ نورانی و لکهها یا سایههای پرندهٔ تازه: میتواند نشانهٔ جداشدگیِ شبکیه باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- دردِ شدید و قرمزیِ ناگهانیِ چشم همراه با کاهشِ دید: ممکن است نشانهٔ بالارفتنِ فشارِ چشم یا التهابِ داخلِ چشم باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- با مصرفِ طولانیمدت، امکانِ پیدایشِ کیستِ کوچک روی مردمک (بهویژه در کودکان) یا کدورتِ عدسیِ چشم وجود دارد؛ این موارد باید در معاینههای دورهٔ پیگیری با چشمپزشک بررسی شود.
- نشانههای مسمومیتِ سیستمیک مانندِ تهوعِ شدید، اسهال، دردِ شکم، تعریق و ترشحِ بزاقِ فراوان، ضعفِ عضلانی یا تنگیِ نفس: در این حالت با اورژانس تماس بگیرید.
- علائمِ آلرژیِ شدید مانندِ تورمِ صورت یا پلک، خسخسِ سینه یا کهیرِ گسترده: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
اکوتیوفات یدید با داروهای بیهوشیِ حاویِ سوکسینیلکولین (Succinylcholine) تداخلِ مهمی دارد و میتواند باعثِ ضعفِ عضلانی و طولانیشدنِ توقفِ تنفس پس از بیهوشی شود؛ این اثر گاهی حتی هفتهها پس از قطعِ قطره هم باقی میماند، پس پیش از هر جراحی یا بیهوشی باید پزشک و متخصصِ بیهوشی از مصرفِ آن باخبر باشند. مصرفِ همزمان با سایرِ داروهای مهارکنندهٔ کولیناستراز (چه قطرهٔ چشمیِ دیگر و چه داروهای خوراکیِ میاستنی گراویس) و نیز تماسِ شغلی با حشرهکشهای ارگانوفسفره یا کارباماته، خطرِ مسمومیتِ سیستمیک را بیشتر میکند. فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و قطرههای چشمیِ دیگرتان را به پزشک و داروساز بگویید تا از این تداخلها پیشگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دربارهٔ مصرفِ این قطره در بارداری و شیردهیِ انسانی، اطلاعاتِ کافی و قطعی در دست نیست. چون بخشی از دارو میتواند وارد گردشِ خون شود، باید با احتیاطِ زیاد و فقط با صلاحدیدِ چشمپزشک، و در صورتیکه گزینهٔ ایمنتری در دسترس نباشد، مصرف شود. اگر باردار هستید، شیر میدهید یا قصدِ بارداری دارید، پیش از شروع یا ادامهٔ مصرف حتماً با پزشک مشورت کنید.
نگهداری
پیش از آمادهسازی، پودرِ دارو را طبقِ راهنمای رویِ بسته نگهداری کنید. پس از مخلوطشدن با حلال، محلولِ آماده باید در یخچال (نه فریزر) نگهداری شود و پس از مدتی از تاریخِ آمادهسازی، حتی اگر ظاهرش تغییر نکرده باشد، باید دور ریخته شود؛ برای مدتِ دقیقِ نگهداری به برچسبِ رویِ بستهٔ خودتان یا داروسازتان مراجعه کنید. دارو را دور از دسترسِ کودکان و دور از نور و گرمای مستقیم نگهدارید و پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا و شفافیتِ محلول را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قطره | 0.25 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا بعد از مصرفِ این قطره چند روزِ اول دیدم تار میشود؟
۰۲چرا این دارو بهصورتِ پودر است و باید پیش از مصرف مخلوط شود؟
۰۳آیا مصرفِ این قطره برای انحرافِ چشمِ کودکان بیخطر است؟
۰۴چرا باید پیش از هر جراحی به پزشک بگویم که این قطره را مصرف میکنم؟
۰۵اگر یک نوبتِ قطره را فراموش کنم چه باید بکنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه S01EB03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.