دولوکستین
دولوکستین دارویی از گروه مهارکنندههای بازجذب سروتونین-نوراپینفرین (SNRI) است که با تنظیم برخی پیامرسانهای عصبی مغز، هم بر خلق و هم بر نحوه درک درد در بدن اثر میگذارد.
بیشتر برای درمان افسردگی، اضطراب فراگیر، درد عصبی ناشی از دیابت، فیبرومیالژیا و برخی دردهای مزمن اسکلتی-عضلانی تجویز میشود.
قطع ناگهانی این دارو میتواند سرگیجه، تهوع یا بیقراری ایجاد کند؛ کاهش دوز و پایان درمان همیشه باید تدریجی و با هماهنگی پزشک باشد.
اگر افکار خودآسیبی، نشانههای آلرژی شدید، زردی پوست یا خونریزی غیرعادی رخ داد، بیدرنگ با پزشک تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دولوکستین دارویی از خانواده مهارکنندههای بازجذب سروتونین-نوراپینفرین (SNRI) است و در ایران با نامهای دلوکستین و سیمبالتا نیز شناخته میشود. این دارو با بالا بردن میزان در دسترس دو انتقالدهنده عصبی سروتونین و نوراپینفرین در مغز و نخاع عمل میکند؛ از یکسو بر خلق اثر میگذارد و از سوی دیگر مسیرهای طبیعی بازدارنده درد در بدن را تقویت میکند. به همین دلیل هم در اختلالهای خلقی و اضطرابی و هم در برخی دردهای مزمن عصبی و اسکلتی-عضلانی کاربرد دارد. شکل دارویی آن کپسولی با پوشش ویژه است که باید کامل بلعیده شود، و شروع اثر آن معمولاً تدریجی است و به چند هفته مصرف منظم نیاز دارد.
موارد مصرف
- افسردگی اساسی
- اختلال اضطراب فراگیر
- درد عصبی ناشی از نوروپاتی دیابتی
- فیبرومیالژیا
- دردهای مزمن اسکلتی-عضلانی (مانند کمردرد مزمن یا آرتروز زانو)
روش مصرف
دولوکستین را طبق برنامهای که پزشک تعیین کرده مصرف کنید؛ این دارو معمولاً یکبار در روز و ترجیحاً در ساعتی مشخص خورده میشود تا سطح آن در بدن یکنواخت بماند. کپسول باید کامل و همراه کمی آب بلعیده شود؛ آن را نجوید، خرد نکنید یا باز نکنید، چون پوشش ویژه آن از تخریب دارو در معده اسیدی جلوگیری میکند و شکستنش هم اثر درمانی را کم میکند و هم احتمال ناراحتی معده را بالا میبرد. مصرف همراه غذا در برخی افراد از بروز تهوع میکاهد. اثر این دارو بر خلق و اضطراب معمولاً تدریجی است و ممکن است چند هفته طول بکشد تا کاملاً حس شود؛ پس حتی اگر در روزهای نخست بهبودی محسوسی نبود، مصرف را خودسرانه قطع نکنید. کاهش دوز یا پایان درمان، بهویژه پس از مدتی مصرف منظم، باید همیشه بهتدریج و با هماهنگی پزشک انجام شود تا از علائم ناخوشایند قطع دارو پیشگیری شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
افسردگی اساسی
برای درمان نگهدارنده معمولاً ۶۰ میلیگرم در روز و بازبینی دورهای لازم است؛ حداکثر ۱۲۰ میلیگرم در روز است، اما بیش از ۶۰ میلیگرم معمولاً سود اضافی ندارد.
اختلال اضطراب فراگیر
افزایش بیش از ۶۰ میلیگرم فقط با نظر پزشک و بهصورت پلکانی انجام شود؛ حداکثر مورد مطالعه ۱۲۰ میلیگرم در روز است. در کودکان و نوجوانان، پایش تغییرات خلق و افکار خودآسیبرسان ضروری است.
درد عصبی ناشی از نوروپاتی دیابتی
بیش از ۶۰ میلیگرم در روز معمولاً سود بیشتری ندارد و با عوارض بیشتری همراه است.
فیبرومیالژیا
حداکثر معمول ۶۰ میلیگرم در روز است؛ دوزهای بالاتر سود اضافی ندارند و عوارض را بیشتر میکنند.
دردهای مزمن اسکلتیـعضلانی، مانند کمردرد مزمن یا آرتروز زانو
حداکثر معمول ۶۰ میلیگرم در روز است؛ افزایش بیشتر معمولاً سود اضافی ندارد و تحمل دارو را کاهش میدهد.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت شناختهشده به دولوکستین یا داروهای مشابه
- بیماری کبدی یا مصرف زیاد و منظم الکل
- بیماری کلیوی، بهویژه نارسایی شدید کلیه
- سابقه گلوکوم زاویهبسته، تشنج، یا اختلال دوقطبی
- سالمند بودن، یا هر مشکل خونریزیدهنده و مصرف داروهای رقیقکننده خون
- مصرف هر داروی یا مکمل دیگر -بهویژه داروهای ضدافسردگی و مسکنها- و همچنین بارداری یا شیردهی
عوارض احتمالی
- تهوع، بهویژه در روزهای نخست مصرف
- خشکی دهان
- یبوست
- سرگیجه یا خوابآلودگی
- کاهش اشتها
- تعریق بیش از حد
- بدتر شدن ناگهانی خلق یا بروز افکار خودآسیبی، بهخصوص در هفتههای نخست درمان یا پس از تغییر دوز — در این حالت بیدرنگ با پزشک تماس بگیرید یا با اورژانس تماس بگیرید.
- نشانههای سندرم سروتونین مانند تب، تعریق شدید، لرزش، بیقراری و ضربان قلب تندتر از حد معمول — نیازمند مراجعه فوری پزشکی است.
- علائم احتمالی آسیب کبدی مانند زردی پوست و سفیدی چشم، ادرار تیره یا خستگی شدید و ناگهانی — باید هرچه زودتر به پزشک اطلاع داده شود.
- کبودی یا خونریزی غیرعادی، مانند خونریزی لثه یا دیدن خون در ادرار یا مدفوع — نیازمند بررسی پزشک است.
- واکنش آلرژیک شدید مانند ورم صورت، لب، زبان یا گلو و دشواری در تنفس — این وضعیت اورژانسی است و باید بیدرنگ بهزنگ زد یا به نزدیکترین مرکز درمانی رفت.
- درد یا قرمزی چشم، یا تاری ناگهانی دید — میتواند نشانه افزایش فشار داخل چشم باشد و نیاز به معاینه فوری چشمپزشک دارد.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
دولوکستین با چند گروه دارویی تداخل مهمی دارد. مصرف همزمان با داروهای مهارکننده مونوآمیناکسیداز (MAOI) قطعاً ممنوع است و باید فاصله زمانی کافی میان قطع یکی و آغاز دیگری رعایت شود، زیرا خطر سندرم سروتونین -وضعیتی جدی همراه با تب، تپش قلب، لرزش و بیقراری شدید- وجود دارد. ترکیب با سایر داروهای سروتونرژیک مانند سایر ضدافسردگیها، تریپتانهای میگرن، ترامادول یا لیتیوم نیز همین خطر را بالا میبرد. مصرف همزمان با آسپرین، دیگر ضدالتهابهای غیراستروئیدی (NSAID) یا رقیقکنندههای خون مانند وارفارین میتواند احتمال خونریزی را افزایش دهد. الکل هم خطر آسیب کبدی و خوابآلودگی ناشی از این دارو را بیشتر میکند. به همین دلیل، فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادههای مربوط به مصرف دولوکستین در بارداری محدود است؛ مصرف آن در ماههای پایانی بارداری با احتمال بروز علائم گذرا در نوزاد، مانند بیقراری، دشواری در تغذیه یا مشکلات تنفسی خفیف، همراه بوده است. از طرفی، قطع خودسرانه داروی ضدافسردگی در فردی که تحت درمان است هم میتواند خطرناک باشد؛ به همین دلیل تصمیم درباره ادامه، تغییر یا قطع درمان در دوران بارداری را باید پزشک و بیمار با هم و با سنجش دقیق فایده و خطر بگیرند. این دارو به مقدار کمی وارد شیر مادر میشود، بنابراین مصرف آن در دوران شیردهی نیز نیازمند بررسی و تأیید پزشک است.
نگهداری
دولوکستین را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نور مستقیم آفتاب و گرمای زیاد نگه دارید؛ از قرار دادن آن در یخچال یا حمام خودداری کنید. کپسولها را در بسته اصلی و دربسته و همیشه دور از دسترس و دید کودکان بگذارید. پیش از هر بار مصرف تاریخ انقضا را نگاه کنید و داروی تاریخگذشته یا آسیبدیده را بهجای دور ریختن در زباله خانگی یا سرویس بهداشتی، طبق راهنمای داروخانه دفع کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول طولانیرهش | 60 mg |
| کپسول طولانیرهش | 20 mg |
| کپسول طولانیرهش | 30 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳۸ برند از ۳۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا دولوکستین اعتیادآور است؟
۰۲اثر دولوکستین روی افسردگی و اضطراب چهقدر طول میکشد تا دیده شود؟
۰۳مصرف همزمان دولوکستین با الکل مشکلی دارد؟
۰۴میشود کپسول دولوکستین را باز یا خرد کرد تا راحتتر خورده شود؟
۰۵آیا دولوکستین باعث افزایش وزن میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۵۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳۸ برند از ۳۱ سازنده، در گروه N06AX21. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.