دوکساپرام هیدروکلراید
دوکساپرام محرکِ تنفسیِ تزریقی است که فقط در بیمارستان و برای کمکِ کوتاهمدت به تنفسِ ضعیفشده به کار میرود.
بیشترین کاربردِ آن کمک به بازگشتِ تنفسِ کافی پس از بیهوشیِ عمومی، برخی مسمومیتهای دارویی و تشدیدِ حادِ بیماریهای مزمنِ ریوی است.
این دارو را فقط پزشک یا کادرِ درمان، با پایشِ پیوستهٔ تنفس، فشار خون و ضربانِ قلب، تزریق میکند و در بیمارانِ دارای صرع یا فشار خونِ کنترلنشده معمولاً به کار نمیرود.
اگر در حینِ یا پس از تزریق، تنگیِ نفسِ شدید، تشنج، بیقراریِ غیرعادی یا هر نشانهٔ نگرانکنندهای دیده شود، باید بیدرنگ به پزشک یا پرستارِ بالای سر اطلاع داد.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دوکساپرام هیدروکلراید (که در ایران با نامِ تجاریِ دوپرام نیز شناخته میشود) دارویی تزریقی از ردهٔ محرکِ تنفسی (Respiratory Stimulant) است که فقط در بیمارستان و زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشک به کار میرود. این دارو عمدتاً با تحریکِ گیرندههای شیمیاییِ گردنی و در دوزهای بالاتر با اثرِ مستقیم بر مرکزِ تنفسِ ساقهٔ مغز، عمق و در پیِ آن سرعتِ تنفس را افزایش میدهد. هدفِ اصلیِ مصرفِ آن، بازگرداندنِ موقتِ تنفسِ کافی در بیمارانی است که بهدلایلِ مختلف دچارِ افتِ تنفس شدهاند، تا زمانی که علتِ اصلی درمان شود یا در صورتِ لزوم اقداماتِ تنفسیِ دیگر مانندِ تهویهٔ مکانیکی آغاز گردد. دوکساپرام جایگزینِ درمانهای اختصاصیتر مانندِ نالوکسون در مسمومیتِ اُپیوییدی نیست، بلکه معمولاً بهعنوانِ یک اقدامِ کمکی و کوتاهمدت به کار میرود.
موارد مصرف
- کمکِ کوتاهمدت به بهبودِ تنفسِ کاهشیافته پس از بیهوشیِ عمومی، یعنی افتِ تنفس بعد از جراحی
- کمک به تحریکِ تنفس در افتِ تنفسِ ناشی از برخی داروهای آرامبخش یا مسکن، بهعنوانِ اقدامِ کمکی و در کنارِ سایرِ درمانها
- تشدیدِ حادِ نارساییِ تنفسی در بیمارانِ مبتلا به بیماریِ مزمنِ انسدادیِ ریه که با افزایشِ دیاکسیدِکربنِ خون همراه است
- بهتعویقانداختنِ موقتِ نیاز به لولهگذاری یا تهویهٔ مکانیکی در برخی بیمارانِ منتخب، تا اثرگذاریِ سایرِ درمانها
روش مصرف
دوکساپرام را فقط پزشک یا کادرِ درمان، بهصورتِ تزریقِ وریدی یا انفوزیونِ آهسته و کنترلشده، در بیمارستان یا بخشِ مراقبتِ ویژه تجویز میکند؛ این دارو از دستهای نیست که بیمار خودش یا در منزل مصرف کند. در سرتاسرِ مدتِ تزریق، تنفس، فشار خون، ضربانِ قلب و در صورتِ لزوم گازهای خونِ شریانی بهطورِ پیوسته پایش میشوند تا سرعت و مدتِ تزریق متناسب با پاسخِ بدنِ همان فرد تنظیم شود. تصمیم دربارهٔ شروع، ادامه یا قطعِ مصرف، و هرگونه تغییرِ آن، کاملاً بر عهدهٔ تیمِ درمانی است؛ بنابراین هیچ برنامه یا مقدارِ از پیشتعیینشدهای برای مصرفِ خانگی وجود ندارد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
افت تنفس پس از بیهوشی عمومی
پس از رفع انسداد راه هوایی و کمبود اکسیژن تجویز شود؛ بازگشت افت تنفس ممکن است و پایش نزدیک تا هوشیاری کامل ضروری است.
افت تنفس و کاهش سطح هوشیاری ناشی از داروها
فقط بهعنوان درمان کمکی همراه با حفظ راه هوایی، اکسیژن و درمان اختصاصی مسمومیت استفاده شود؛ در افت شدید جایگزین اقدامات احیا یا پادزهر اختصاصی نیست.
تشدید حاد نارسایی تنفسی در بیماری مزمن انسدادی ریه همراه با افزایش دیاکسیدکربن خون
در بیمار بستری و همراه اکسیژن و درمان استاندارد انجام شود؛ گاز خون شریانی پیش از شروع و هر نیمساعت پایش شود و با بدترشدن آن، دارو قطع و تهویه مکانیکی آغاز شود.
بهتعویقانداختن موقت لولهگذاری تراشه یا تهویه مکانیکی در بیمار منتخب
این اقدام فقط یک پل کوتاهمدت است؛ وخامت بالینی یا بدترشدن گاز خون نباید لولهگذاری را به تأخیر بیندازد و دارو نباید همزمان با تهویه مکانیکی استفاده شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیش از این به دوکساپرام حساسیت نشان دادهاید، حتماً به تیمِ درمانی بگویید
- سابقهٔ تشنج یا هر بیماریِ تشنجآور را پیش از تزریق با پزشک در میان بگذارید
- فشار خونِ بالا، بیماریِ عروقِ کرونر یا هرگونه اختلالِ ضربانِ قلب را اطلاع دهید
- آسمِ شدید، پنوموتوراکس یا هر مشکلِ دیگری که تنفسِ عمیق را از نظرِ مکانیکی دشوار میکند باید گفته شود
- پرکاریِ تیروئید یا تومورهای نادرِ غدهٔ فوقِ کلیه، یعنی فئوکروموسیتوم، را در صورتِ وجود مطرح کنید
- بارداری، شیردهی و فهرستِ کاملِ داروهای مصرفی، بهویژه هر بیهوشیِ اخیر یا داروهای ضدافسردگیِ خاص، را حتماً بگویید
عوارض احتمالی
- سرگیجه و سردرد
- تهوع یا استفراغ
- تعریق و برافروختگیِ پوست
- بیقراری یا اضطرابِ خفیف
- پرشهای خفیفِ عضلانی
- تشنج یا پرشهای شدید و غیرقابلکنترلِ عضلانی — بلافاصله پرستار یا پزشکِ بالین را خبر کنید تا تزریق متوقف و رسیدگیِ لازم انجام شود
- افزایشِ ناگهانی و شدیدِ فشار خون، دردِ قفسهٔ سینه یا ضربانِ قلبِ نامنظم — فوراً کادرِ درمان را مطلع کنید؛ در صورتِ تشدید یا غش، فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- تشدیدِ ناگهانیِ تنگیِ نفس یا خسخسِ سینه بهجای بهبود — بلافاصله به پزشک یا پرستارِ بالین اطلاع دهید
- گیجی، توهم یا بیقراریِ شدید و غیرعادی — همین لحظه کادرِ درمان را در جریان بگذارید
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ ورمِ صورت و گلو، کهیرِ گسترده یا دشواریِ شدید در تنفس — با اورژانس تماس بگیرید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
دوکساپرام میتواند با برخی داروهای بیهوشیِ استنشاقیِ هالوژنه تداخل داشته باشد و خطرِ آریتمیِ قلبی را افزایش دهد، به همین دلیل پزشک معمولاً تزریقِ آن را تا حذفِ کافیِ داروی بیهوشی از بدن به تعویق میاندازد. مصرفِ همزمان با داروهای ضدافسردگیِ مهارکنندهٔ مونوآمیناکسیداز یا سایرِ داروها و موادِ محرکِ سیستمِ عصبی نیز میتواند فشار خون را بیشازحد بالا ببرد یا خطرِ تشنج را افزایش دهد. از آنجا که دوکساپرام میتواند علائمِ باقیماندهٔ داروهای شلکنندهٔ عضلانی را بپوشاند، تیمِ درمانی این نکته را هم در ارزیابیِ بهبودِ تنفسی در نظر میگیرد. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت، از جمله هر بیهوشیِ اخیر، را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ محدودی دربارهٔ بیخطر بودنِ کاملِ دوکساپرام در بارداری و شیردهی در دست است. اگر بیمارِ بارداری یا شیرده به دلایلِ پزشکی به این دارو نیاز پیدا کند، تصمیمِ مصرف را پزشک، معمولاً در محیطِ بیمارستانی و با سنجشِ دقیقِ سود در برابرِ خطر برای مادر و جنین یا نوزاد، میگیرد و در طولِ درمان وضعیتِ هر دو را با دقت پایش میکند.
نگهداری
دوکساپرام معمولاً در داروخانهٔ بیمارستان و توسط کادرِ درمان نگهداری میشود؛ ویالهای آن باید دور از نورِ مستقیم، دور از یخزدگی و طبقِ دستورِ درجشده روی بستهبندی نگهداری شوند و پیش از هر تزریق، تاریخِ انقضا و سلامتِ ظاهریِ محلول بررسی گردد. اگر به هر دلیل نسخهای از این دارو در اختیارِ خانواده باشد، باید در بستهبندیِ اصلی و کاملاً دور از دسترسِ کودکان نگهداری و طبقِ راهنماییِ داروساز جابهجا شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 20 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا دوکساپرام باید در بیمارستان تزریق شود، نه در خانه؟
۰۲آیا دوکساپرام جایگزینِ نالوکسون در مسمومیت با مخدرهاست؟
۰۳بعد از قطعِ تزریقِ دوکساپرام، ممکن است تنفس دوباره ضعیف شود؟
۰۴آیا دوکساپرام میتواند باعثِ تشنج شود؟
۰۵با تزریقِ دوکساپرام دیگر نیازی به دستگاهِ تنفسِ مصنوعی نیست؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۲ سازنده، در گروه R07AB01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.