دورناز آلفا
دورناز آلفا نسخهٔ نوترکیبِ آنزیمِ انسانیِ دیاناز است که با شکستنِ رشتههایِ دیانایِ آزادشده در خلطِ بیمارانِ فیبروزِ کیستیک، آن را رقیقتر و دفعش را آسانتر میکند.
این دارو بهصورتِ استنشاقی و در کنارِ سایرِ درمانهایِ فیبروزِ کیستیک، برایِ رقیقکردنِ خلطِ چسبنده، تسهیلِ دفعِ آن و کاهشِ دفعاتِ عفونتهایِ تنفسی به کار میرود.
مهمترین نکته این است که این دارو باید تنها با دستگاهِ نبولایزرِ توصیهشده و بدونِ ترکیب با دارویِ دیگری در همان محفظه استنشاق شود، وگرنه ممکن است اثرش کم شود.
اگر پس از استنشاقِ دارو تنگیِ نفس یا خسخسِ سینهتان بدتر شد، یا نشانههایی مانندِ تبِ جدید، افزایشِ خلط یا خلطِ خونی دیدید، در اسرعوقت با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دورناز آلفا نسخهٔ نوترکیبِ آنزیمِ انسانیِ دیانازِ نوعِ یک (Deoxyribonuclease I) است که در ردهٔ داروهایِ رقیقکنندهٔ خلط (موکولیتیک) و مخصوصِ درمانِ فیبروزِ کیستیک قرار میگیرد. در ریههایِ بیمارانِ مبتلا به این بیماری، عفونت و التهابِ مزمن باعث میشود مقدارِ زیادی دیانای — که از سلولهایِ ایمنیِ از بین رفته آزاد میشود — در خلط جمع شود و همین ماده، خلط را غلیظ و چسبناک میکند. دورناز آلفا با شکستنِ این رشتههایِ دیانای، غلظتِ خلط را کاهش میدهد و دفعِ آن را از راهِ سرفه یا دستگاههایِ کمکِ تنفسی آسانتر میکند. این دارو بهصورتِ محلولِ استنشاقی و از طریقِ دستگاهِ نبولایزرِ مخصوص مصرف میشود، نه قرص یا کپسول. هدفِ اصلیِ آن بهبودِ عملکردِ ریه و کاهشِ دفعاتِ عودِ عفونتهایِ تنفسی در درازمدت است، نه رفعِ فوریِ یک حملهٔ ناگهانیِ تنگیِ نفس.
موارد مصرف
- بهبودِ عملکردِ ریه (تنفسِ بهتر) در بیمارانِ مبتلا به فیبروزِ کیستیک
- رقیقکردنِ خلطِ غلیظ و چسبنده و تسهیلِ دفعِ آن از راههایِ هوایی
- کاهشِ دفعات و شدتِ عفونتها و عودهایِ تنفسیِ نیازمندِ آنتیبیوتیک در فیبروزِ کیستیک
- استفاده بهعنوانِ بخشِ ثابتی از برنامهٔ روزانهٔ مدیریتِ فیبروزِ کیستیک، معمولاً در کنارِ فیزیوتراپیِ تنفسی
روش مصرف
دورناز آلفا هرگز بهصورتِ خوراکی مصرف نمیشود؛ این دارو باید فقط از طریقِ دستگاهِ نبولایزرِ توصیهشدهٔ پزشک یا داروساز استنشاق شود، زیرا برخی دستگاههایِ نبولایزر — بهویژه انواعِ التراسونیک — میتوانند ساختارِ این آنزیم را از بین ببرند و اثرش را کم کنند. محلولِ این دارو را با هیچ دارو یا محلولِ رقیقکنندهٔ دیگری در همان محفظهٔ نبولایزر مخلوط نکنید، مگر اینکه پزشک یا داروساز صراحتاً این کار را تأیید کرده باشد. بهترین نتیجه زمانی بهدست میآید که این دارو هر روز و در ساعتِ نسبتاً ثابتی، طبقِ برنامهای که پزشک تعیین میکند، استنشاق شود، حتی در روزهایی که احساسِ خوبی دارید، چون هدفِ آن کنترلِ بلندمدتِ خلط است، نه تسکینِ یک حملهٔ ناگهانی. قطعِ خودسرانهٔ این دارو یا کمکردنِ دفعاتِ آن بدونِ مشورت با پزشک میتواند بر کنترلِ خلط و عملکردِ ریه در بلندمدت اثر بگذارد. تعدادِ دفعاتِ استنشاق در روز و نحوهٔ دقیقِ ترکیب با سایرِ درمانهایِ تنفسی (مانندِ فیزیوتراپیِ قفسهٔ سینه) را فقط پزشک یا داروسازِ معالج بر اساسِ شرایطِ فرد تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
فیبروز کیستیک (بهبود عملکرد ریه، رقیقکردن خلط و کاهش عودهای تنفسی)
هر دوز معادل ۲٫۵ میلیلیتر از محلول ۱ میلیگرم در میلیلیتر است؛ محلول را بدون رقیقکردن و هر روز، معمولاً همراه فیزیوتراپی تنفسی، مصرف کنید و آن را با داروهای دیگر در مخزن نبولایزر مخلوط نکنید.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ حساسیت به دورناز آلفا یا سایرِ فرآوردههایِ پروتئینیِ نوترکیب را به پزشک یا داروساز اطلاع دهید.
- اگر غیر از فیبروزِ کیستیک، بیماریِ ریویِ دیگری هم دارید یا بهتازگی دچارِ عفونتِ شدیدِ تنفسی شدهاید، آن را با پزشک در میان بگذارید.
- نوع و مدلِ دستگاهِ نبولایزر و کمپرسورِ موردِ استفاده را با پزشک یا داروساز هماهنگ کنید، چون هر دستگاهی برایِ این دارو مناسب نیست.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و بهویژه سایرِ داروهایِ استنشاقیِ مصرفیتان را به پزشک یا داروساز نشان دهید.
- اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
- برایِ کودکان، سنِ مناسبِ شروعِ این دارو و نحوهٔ همکاریِ کودک با دستگاهِ نبولایزر را با پزشک بررسی کنید.
عوارض احتمالی
- تغییرِ صدا یا خشونتِ صدا
- گلودرد یا التهابِ حلق
- التهابِ حنجره
- بثوراتِ خفیفِ پوستی
- قرمزی یا التهابِ خفیفِ ملتحمهٔ چشم
- سوءهاضمه یا ناراحتیِ خفیفِ گوارشی
- علائمِ آلرژیِ شدید مانندِ تورمِ صورت، لب، زبان یا گلو، کهیرِ گسترده یا دشواریِ شدید در تنفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگیِ نفسِ ناگهانی یا بدترشدنِ خسخسِ سینه بلافاصله پس از استنشاقِ دارو — استنشاق را متوقف کنید و فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- دردِ قفسهٔ سینه یا سختیِ تنفسی که در طولِ دورهٔ درمان بدتر میشود — این تغییر را حتماً و بدونِ تأخیر به پزشک اطلاع دهید.
- خلطِ خونی یا افزایشِ ناگهانیِ حجم و تغییرِ رنگِ خلط — نشانهٔ احتمالیِ عفونتِ تنفسی — به پزشک اطلاع دهید.
- تبِ جدید یا نشانههایِ تازهٔ عفونتِ تنفسی همراه با ضعف یا کاهشِ اشتها — در اسرعوقت به پزشک مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
از آنجا که دورناز آلفا بهصورتِ استنشاقی و موضعی در ریه اثر میکند و جذبِ سیستمیکِ قابلِتوجهی ندارد، تداخلِ داروییِ شناختهشدهٔ مهمی با داروهایِ خوراکی یا تزریقی برایِ آن گزارش نشده است. نکتهٔ اصلیِ موردِ توجه، تداخل درونِ دستگاهِ نبولایزر است: مخلوطکردنِ این دارو با سایرِ داروها یا محلولها در یک محفظه میتواند ساختارِ آنزیم را مختل کند و اثرِ درمانی را کاهش دهد، پس این کار بدونِ تأییدِ صریحِ پزشک یا داروساز توصیه نمیشود. با این حال، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا خطرِ تداخل بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ بالینیِ محدودی دربارهٔ مصرفِ دورناز آلفا در بارداری و شیردهیِ انسان در دسترس است؛ با این حال، از آنجا که این دارو بهصورتِ استنشاقی و موضعی اثر میکند و جذبِ سیستمیکِ آن بسیار اندک است، انتظار میرود مواجههٔ جنین یا شیرخوار با آن محدود باشد. با وجودِ این، تصمیمِ نهایی دربارهٔ شروع یا ادامهٔ این دارو در دورانِ بارداری یا شیردهی را باید پزشکِ معالج، با توجه به اهمیتِ کنترلِ فیبروزِ کیستیک برایِ سلامتِ مادر، بگیرد. اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، این موضوع را حتماً با پزشکِ خود در میان بگذارید.
نگهداری
دورناز آلفا را طبقِ راهنماییِ رویِ بسته، معمولاً در یخچال و دور از نورِ مستقیم نگهداری کنید و پیش از استفاده آن را فریز نکنید. آمپولهایِ بازنشده را در جعبهٔ اصلی نگه دارید تا از نور محافظت شوند؛ این دارو معمولاً در آمپولهایِ یکبارمصرف عرضه میشود، بنابراین اگر پس از باز کردنِ آمپول مقداری از محلول باقی ماند، آن را دور بریزید و دوباره استفاده نکنید. پیش از هر استنشاق، به محلولِ داخلِ آمپول نگاه کنید و اگر کدر شده، رنگش بهطورِ غیرعادی تغییر کرده یا ذراتِ معلق داشت، از آن استفاده نکنید. دارو را دور از دسترسِ کودکان نگه دارید و تاریخِ انقضایِ آن را نیز پیش از مصرف بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| محلول | 1 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا باید دورناز آلفا را حتماً با نبولایزرِ توصیهشده استفاده کنم؟
۰۲آیا مصرفِ این دارو باعثِ رفعِ کاملِ فیبروزِ کیستیک میشود؟
۰۳اگر یک نوبتِ استنشاقِ دارو را فراموش کنم، چه باید کرد؟
۰۴آیا میتوانم دورناز آلفا را با سایرِ داروهایِ استنشاقیام در یک نبولایزر مخلوط کنم؟
۰۵چرا صدایم بعد از استنشاقِ این دارو کمی تغییر میکند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۳ سازنده، در گروه R05CB13. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.