دومپریدون
دومپریدون دارویی ضدتهوع و تنظیمکنندهٔ حرکت دستگاه گوارش است که با مسدود کردن گیرندهٔ دوپامین، خالیشدن معده را تسریع میکند.
بیشتر برای کنترل تهوع و استفراغ و نیز نفخ، سنگینی و پری زودرس معده پس از غذا تجویز میشود.
مهمترین نکته دربارهٔ دومپریدون، اثر احتمالی آن بر ریتم قلب است، بهویژه در دوز بالا، مصرف طولانیمدت یا همراهی با برخی داروهای دیگر.
اگر ضربان قلب نامنظم، غش، بیماری قلبی یا مصرف همزمان داروهای دیگر دارید، پیش از شروع و در طول درمان حتماً با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دومپریدون دارویی از ردهٔ ضدتهوعها و محرکهای حرکت گوارشی (پروکینتیک) است و از نظر مکانیسم اثر، مسدودکنندهٔ گیرندهٔ دوپامین (Dopamine Antagonist) بهشمار میرود. این دارو با مسدود کردن همین گیرنده در دیوارهٔ معده و روده و نیز در مرکز کنترل تهوع مغز، اثر میگذارد. برخلاف برخی داروهای مشابه، دومپریدون بهسختی وارد بافت اصلی مغز میشود و همین ویژگی، عوارض عصبی آن را کمتر میکند. این دارو با تسریع خالیشدن معده و افزایش فشار اسفنکتر پایینی مری، تهوع، نفخ و برگشت محتویات معده را کاهش میدهد. هدف اصلی آن، کنترل علائم آزاردهندهٔ گوارشی است، نه درمان ریشهای بیماری زمینهای.
موارد مصرف
- تهوع و استفراغ با علل گوناگون
- نفخ، سنگینی و پری زودرس معده پس از غذا (سوءهاضمهٔ عملکردی)
- کندی حرکت معده و تأخیر در خالیشدن آن (گاستروپارزی)
- کمک به کنترل برگشت محتویات معده به مری در برخی بیماران
- کاهش تهوع ناشی از داروهای خاص بیماری پارکینسون، طبق تشخیص پزشک
روش مصرف
دومپریدون معمولاً پیش از وعدههای غذایی مصرف میشود تا اثرش بر حرکت معده با غذا خوردن همزمان باشد؛ دربارهٔ فاصلهٔ دقیق با غذا از داروساز یا پزشک بپرسید. شکل دارویی (قرص یا سوسپانسیون)، مقدار مصرف و طول دورهٔ درمان را فقط پزشک، متناسب با سن، وزن و وضعیت سلامت شما بهویژه سلامت قلب و کبد، تعیین میکند؛ این دارو معمولاً برای دورهٔ کوتاهی تجویز میشود و ادامهٔ آن بدون بازبینی پزشک توصیه نمیشود. اگر از سوسپانسیون استفاده میکنید، پیش از هر بار مصرف آن را خوب تکان دهید و برای اندازهگیری دقیق از پیمانهٔ همراه دارو کمک بگیرید. اگر پس از چند روز بهبودی حس نکردید یا علائم بدتر شد، بهجای افزایش خودسرانهٔ مقدار مصرف، موضوع را با پزشک خود در میان بگذارید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
تهوع و استفراغ با علل گوناگون
سوسپانسیون را با سرنگ مدرج اندازهگیری کنید و محدودیت سنی و وزنی درجشده در بروشور همان فرآورده را رعایت کنید.
سوءهاضمهٔ عملکردی همراه با نفخ، سنگینی یا پری زودرس معده
درمان باید کوتاهمدت باشد؛ تداوم علائم یا نیاز به ادامهٔ درمان، ارزیابی دوبارهٔ علت زمینهای را لازم میکند.
کندی حرکت معده و تأخیر در تخلیهٔ آن (گاستروپارزی)
ادامهٔ درمان فقط با پایش پاسخ و خطرهای قلبی و در کوتاهترین مدت لازم انجام شود.
برگشت محتویات معده به مری
فقط بهعنوان درمان کمکی در بیماران منتخب و برای مدت کوتاه مصرف شود؛ در صورت بیاثری، مقدار دارو افزایش نیابد.
تهوع ناشی از داروهای خاص بیماری پارکینسون
فقط برای تهوع ناشی از داروی مشخص و با نظر متخصص مصرف شود؛ در صورت تپش قلب، سرگیجه یا غش، مصرف قطع و پیگیری فوری انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- هر بیماری قلبی، ضربان نامنظم یا سابقهٔ غش (سنکوپ) را به پزشک بگویید.
- اگر داروهای دیگری مصرف میکنید، بهویژه داروهای ضدقارچ، برخی آنتیبیوتیکها یا داروهای مؤثر بر ریتم قلب، حتماً اطلاع دهید.
- بیماری کبدی یا کلیوی را پیش از مصرف با پزشک در میان بگذارید.
- اگر باردار هستید، شیر میدهید یا قصد بارداری دارید، به پزشک بگویید.
- سابقهٔ حساسیت به دومپریدون یا هر داروی دیگر را اطلاع دهید.
- اگر دچار اختلال الکترولیت (مانند پتاسیم یا منیزیم پایین) هستید یا اخیراً بودهاید، به پزشک بگویید.
عوارض احتمالی
- سردرد
- خشکی دهان
- اسهال یا دلپیچه
- حساسیت یا تورم پستان و گاهی ترشح شیر، بهدلیل افزایش هورمون پرولاکتین
- بینظمی سیکل قاعدگی
- تپش قلب، ضربان نامنظم، سرگیجهٔ شدید یا غش ناگهانی: این نشانهها میتوانند به اختلال در ریتم قلب مربوط باشند؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم صورت، لبها یا زبان، تنگی نفس یا کهیر گسترده: نشانهٔ واکنش آلرژیک شدید است؛ بیدرنگ با اورژانس تماس بگیرید.
- حرکات غیرارادی، لرزش یا سفتی غیرعادی عضلانی: در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید و بدون نظر او دارو را ادامه ندهید.
- زردی پوست یا سفیدی چشم، ادرار تیره یا درد شدید شکم: میتواند نشانهٔ درگیری کبد باشد؛ در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
دومپریدون با داروهایی که غلظت آن را در خون بالا میبرند یا خود بر ریتم قلب اثر میگذارند، تداخل مهم دارد؛ نمونههای شناختهشده شامل برخی داروهای ضدقارچ خوراکی (مانند کتوکونازول)، برخی آنتیبیوتیکهای ماکرولیدی (مانند اریترومایسین) و برخی داروهای ضدویروسی میشوند که با بالا بردن غلظت دومپریدون، خطر اختلال ریتم قلب را افزایش میدهند؛ مصرف همزمان با سایر داروهای اثرگذار بر ریتم قلب هم باید با احتیاط ویژه و زیر نظر پزشک باشد. برخی داروهای کاهشدهندهٔ اسید معده ممکن است جذب دومپریدون را کم کنند و داروهایی با اثر آنتیکولینرژیک میتوانند اثر آن بر حرکت گوارش را خنثی کنند. فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفیتان را به پزشک و داروساز بگویید تا خطر تداخل بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دربارهٔ مصرف دومپریدون در بارداری اطلاعات محدودی وجود دارد؛ بهتر است این دارو در بارداری فقط در صورت ضرورت و با تجویز پزشک مصرف شود. دومپریدون به مقدار کمی در شیر مادر ترشح میشود و چون سطح هورمون پرولاکتین و در پی آن حجم شیر را افزایش میدهد، گاهی خارج از مورد رسمی تأییدشده برای همین هدف به کار میرود؛ اما بهدلیل نگرانی شناختهشده دربارهٔ اثرش بر قلب، این کاربرد باید فقط با تشخیص و پیگیری پزشک انجام شود.
نگهداری
دومپریدون را در دمای اتاق و دور از نور، رطوبت و گرمای مستقیم نگهداری کنید و از یخزدگی دور نگه دارید. قرص و سوسپانسیون را همیشه دور از دید و دسترس کودکان نگهداری کنید و پیش از هر بار مصرف تاریخ انقضا را بررسی کنید. داروهای تاریخگذشته یا اضافه را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه در فاضلاب خانگی.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 10 mg |
| سوسپانسیون | 1 mg / 1 mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲۴ برند از ۳۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا دومپریدون شیر مادر را زیاد میکند؟
۰۲دومپریدون را پیش از غذا بخورم یا بعد از آن؟
۰۳آیا دومپریدون برای قلب خطرناک است؟
۰۴آیا دومپریدون برای نوزادان و کودکان بیخطر است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۶۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲۴ برند از ۳۸ سازنده، در گروه A03FA03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.