دوبوتامین
دوبوتامین دارویی تزریقی از خانوادهٔ محرکهایِ قلبی (کاتکولآمین) است که با تحریکِ گیرندههایِ بتا در قلب، نیرویِ انقباضِ عضلهٔ قلب را برایِ مدتی کوتاه افزایش میدهد.
این دارو بیشتر در بیمارستان و بخشِ مراقبتهایِ ویژه برایِ حمایت از قلبی که موقتاً بهخوبی خون پمپاژ نمیکند (مانندِ نارساییِ حادِ قلبی یا پس از جراحیِ قلب) و همچنین در تستهایِ تشخیصیِ قلب مانندِ اکوکاردیوگرافیِ استرسِ دارویی بهکار میرود.
دوبوتامین فقط به شکلِ تزریقِ وریدی و زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشک، همراه با پایشِ پیوستهٔ ضربانِ قلب و فشارِ خون تجویز میشود و هیچگاه دارویی برایِ مصرفِ خانگی یا خودسرانه نیست.
اگر در طول یا پس از تزریقِ دوبوتامین احساسِ تپشِ شدیدِ قلب، دردِ قفسهٔ سینه، تنگیِ نفسِ ناگهانی یا سرگیجهٔ شدید کردید، بلافاصله تیمِ درمانی را در جریان بگذارید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دوبوتامین یک محرکِ قلبیِ مصنوعی از خانوادهٔ کاتکولآمینها و بهطور مشخص یک آگونیستِ گیرندهٔ بتا-یک (Beta-1 Agonist) است. این دارو با تحریکِ گیرندههایِ بتا-یکِ عضلهٔ قلب، نیرویِ انقباض و تا حدی ضربانِ قلب را بالا میبرد و در نتیجه بروندهِ قلبی را در کوتاهمدت افزایش میدهد. کاربردِ اصلیِ آن حمایت از قلبی است که بهطور موقت و در شرایطِ حاد—مانندِ نارساییِ قلبی، شوک یا پس از جراحیِ قلب—توانِ پمپاژِ کافی ندارد. از آنجا که اثرِ آن سریع و کوتاه است و نیاز به پایشِ دقیقِ قلبیعروقی دارد، تزریقِ آن منحصراً در محیطِ بیمارستانی و توسطِ تیمِ درمانی انجام میشود.
موارد مصرف
- حمایتِ کوتاهمدت از قلب در نارساییِ حادِ قلبی همراه با کاهشِ توانِ پمپاژ
- بهبودِ موقتِ بروندهِ قلبی در شوکِ قلبی
- پشتیبانی از عملکردِ قلب در دورهٔ کوتاهِ پس از جراحیِ قلب، هنگامی که عضلهٔ قلب موقتاً ضعیف عمل میکند
- ایجادِ استرسِ داروییِ کنترلشده برایِ اکوکاردیوگرافیِ استرس در بیمارانی که قادر به تستِ ورزش نیستند
- کمک به بهبودِ عملکردِ قلب در برخی مواردِ شوکِ سپتیک همراه با ضعفِ عضلهٔ قلب، در کنارِ سایرِ درمانها
روش مصرف
دوبوتامین را خودِ بیمار مصرف نمیکند؛ این دارو تنها بهصورتِ تزریقِ وریدیِ پیوسته و در بیمارستان یا بخشِ مراقبتِ ویژه، توسطِ پزشک یا پرستار تجویز و تنظیم میشود. سرعتِ تزریق را پزشک بر اساسِ پاسخِ قلب و فشارِ خونِ بیمار، لحظهبهلحظه تعیین و در صورتِ نیاز تغییر میدهد؛ به همین دلیل در سراسرِ مدتِ تزریق، ضربانِ قلب، فشارِ خون و گاهی نوارِ قلب پیوسته پایش میشوند. قطعِ تزریق نیز تنها به تشخیصِ تیمِ درمانی و معمولاً بهتدریج انجام میشود تا فشارِ خون و ضربانِ قلب ناگهان افت نکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
نارسایی حاد قلبی همراه با کاهش توان پمپاژ
فقط وریدی و با پایش مداوم نوار قلب و فشار خون؛ کمبود حجم باید پیش از شروع اصلاح شود.
شوک قلبی
در افت فشار ناشی از گشادشدن عروق، دوبوتامین بهتنهایی کافی نیست و ممکن است وازوپرسور لازم باشد؛ خطر آریتمی و ایسکمی باید پایش شود.
کاهش موقت عملکرد قلب پس از جراحی قلب
در بیمارستان و با پایش مداوم نوار قلب، فشار خون و در صورت امکان برونده قلبی؛ برای درمان نگهدارنده طولانیمدت مناسب نیست.
ایجاد استرس دارویی کنترلشده برای اکوکاردیوگرافی استرس
فقط در واحد مجهز به احیا و با پایش مداوم؛ در درد قفسه سینه، آریتمی، نوسان شدید فشار خون یا تغییرات ایسکمیک آزمون متوقف میشود.
شوک سپتیک همراه با ضعف عضله قلب
برای شوک ناشی از گشادشدن عروق بدون اختلال قلبی، جایگزین درمان وازوپرسوری نیست؛ پایش مداوم نوار قلب، فشار خون و پرفیوژن ضروری است.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ شناختهشده به دوبوتامین یا داروهایِ مشابهِ آن
- ابتلا به تنگیِ شدیدِ دریچهٔ آئورت یا کاردیومیوپاتیِ هایپرتروفیکِ انسدادی
- سابقهٔ آریتمیِ قلبی، حملهٔ اخیرِ قلبی یا فشارِ خونِ بالایِ کنترلنشده
- حساسیت به سولفیتها، بهویژه در افرادِ مبتلا به آسم، چرا که برخی فرآوردههایِ تزریقیِ دوبوتامین حاویِ نگهدارندهٔ سولفیتی هستند
- مصرفِ سایر داروهایِ قلبی، فشارِخون یا هر داروی محرکِ سیستمِ عصبی
- بارداری، احتمالِ بارداری یا شیردهی
عوارض احتمالی
- تپشِ قلب یا احساسِ تندتر زدنِ قلب
- سردرد
- حالتِ تهوع
- لرزشِ خفیفِ دستها یا احساسِ اضطراب
- قرمزی یا حساسیتِ خفیف در محلِ تزریق
- دردِ قفسهٔ سینه یا نشانههایِ کمبودِ خونرسانی به قلب — فوراً به تیمِ درمانی اطلاع دهید.
- ضربانِ نامنظم و شدیدِ قلب (آریتمی) — نیازمندِ بررسیِ فوریِ پزشک است.
- افتِ ناگهانیِ فشارِ خون، سرگیجهٔ شدید یا غش — باید بلافاصله گزارش شود.
- نشانههایِ واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ ورمِ صورت و گلو، کهیرِ گسترده یا دشواری در تنفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگیِ نفسِ ناگهانی یا احساسِ فشارِ شدید در قفسهٔ سینه
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
دوبوتامین با برخی داروهایِ قلبی و بیهوشی تداخل دارد؛ برایِ نمونه، مصرفِ همزمان با بتابلوکرها میتواند اثرِ تقویتکنندهٔ دوبوتامین بر قلب را کم کند یا اثرهایِ ناخواستهٔ آن بر عروق را برجستهتر کند، و برخی داروهایِ بیهوشیِ استنشاقی ممکن است حساسیتِ قلب به دوبوتامین و خطرِ آریتمی را بالا ببرند. ترکیب با سایرِ داروهایِ محرکِ قلبیعروقی نیز میتواند فشارِ خون و ضربانِ قلب را بیشازحد افزایش دهد. چون این دارو همواره در بیمارستان و همراه با درمانهایِ دیگر تزریق میشود، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایی را که مصرف میکنید، پیش از شروعِ این درمان به پزشک و داروسازِ خود بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ محدودی دربارهٔ اثرِ دوبوتامین بر بارداری و شیردهی در دست است و این دارو معمولاً تنها در شرایطِ حاد و جدیِ قلبیِ مادر، آنهم با تصمیمِ مستقیمِ پزشکِ متخصص، تزریق میشود. اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، حتماً پزشک را در جریان بگذارید تا سودمندی و خطرِ درمان برایِ شما و جنین یا نوزاد بهدقت سنجیده شود.
نگهداری
دوبوتامین معمولاً در بخشِ داروییِ بیمارستان و توسطِ کادرِ درمانی نگهداری و آمادهسازی میشود؛ این دارو باید دور از نورِ مستقیم و در دمایِ توصیهشده روی برچسبِ بسته نگهداری شود و پیش از تزریق، تاریخِ انقضا و ظاهرِ محلول (کدر یا تغییررنگنیافتن) بررسی گردد. این دارو هرگز نباید در منزل نگهداری یا بدونِ نظارتِ پزشکی مصرف شود و باید همواره دور از دسترسِ کودکان بماند.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 12.5 mg / 1mL |
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | 250 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۴ برند از ۹ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا دوبوتامین فقط در بیمارستان تزریق میشود؟
۰۲دوبوتامین با دوپامین چه فرقی دارد؟
۰۳آیا تزریقِ دوبوتامین برایِ تستِ قلب خطرناک است؟
۰۴پس از قطعِ تزریقِ دوبوتامین چه اتفاقی میافتد؟
۰۵آیا دوبوتامین میتواند باعثِ آریتمیِ قلبی شود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۴ برند از ۹ سازنده، در گروه C01CA07. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.