دیفنهیدرامین
دیفنهیدرامین یک آنتیهیستامین نسل اول است که با مسدود کردنِ گیرندهٔ هیستامین نوع یک (H1)، علائم آلرژی را کاهش میدهد و چون از سدِ خونی-مغزی عبور میکند، اثر خوابآور نیز دارد.
بیشتر برای تسکین علائم آلرژی مثل عطسه، آبریزش بینی و کهیر، و همچنین بهعنوان کمکخواب موقت یا پیشگیری از تهوعِ ناشی از حرکت (سفر) استفاده میشود.
این دارو خوابآلودگیِ قابلتوجهی ایجاد میکند؛ پس از مصرف آن رانندگی نکنید و آن را با الکل یا سایر داروهای آرامبخش همراه نکنید.
اگر سابقهٔ گلوکوم، بزرگیِ پروستات، آسم یا بیماریِ قلبی دارید، یا قرار است بیش از چند شبِ پیاپی برای خواب از آن استفاده کنید، پیش از مصرف با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دیفنهیدرامین یک آنتیهیستامینِ نسل اول از گروه آنتاگونیستهای گیرندهٔ H1 است که سالهاست در درمانِ آلرژی و علائم سرماخوردگی به کار میرود. این دارو با مسدود کردنِ اثر هیستامین، عطسه، خارش، کهیر و آبریزش بینی را کاهش میدهد. چون از سدِ خونی-مغزی عبور میکند، اثر آرامبخش و خوابآورِ نسبتاً قویای دارد؛ به همین دلیل در کمکخوابهای بدوننسخه و کنترل تهوعِ حرکتی نیز کاربرد دارد. شکل تزریقیِ آن معمولاً در محیطهای درمانی، برای واکنشهای آلرژیکِ شدیدتر یا کنترل برخی واکنشهای حرکتیِ ناشی از داروهای دیگر استفاده میشود.
موارد مصرف
- تسکینِ علائم آلرژیِ فصلی مثل عطسه و آبریزشِ بینی
- کاهشِ خارش و کهیرِ ناشی از واکنشهای آلرژیکِ پوستی
- کمکخواب موقت در بیخوابیِ گاهبهگاه
- پیشگیری و کنترلِ تهوعِ ناشی از حرکت (سفر)
- کنترلِ برخی واکنشهای حرکتیِ ناخواسته که با داروهای دیگر ایجاد شدهاند
- کمکدرمانی در واکنشهای آلرژیکِ حاد، در کنارِ سایر اقداماتِ پزشکی
روش مصرف
دیفنهیدرامین را میتوان با یا بدون غذا مصرف کرد؛ اگر معدهدرد یا ناراحتیِ گوارشی ایجاد کند، همراه با غذا مصرف آن راحتتر است. شکلِ خوراکی (کپسول یا شربت) معمولاً طبق دستور پزشک در زمانِ مشخصی از روز مصرف میشود و اگر هدف کمک به خواب باشد، کمی پیش از زمانِ خواب استفاده میشود. فرمِ تزریقی فقط توسط کادرِ درمان و در محیط بالینی تجویز و استفاده میشود. مقدار و مدتِ دقیقِ مصرف را پزشک بر اساس نسخه تعیین میکند؛ خودسرانه دوز را افزایش ندهید و اگر دارو را برای خواب مصرف میکنید، آن را به یک عادتِ طولانیمدت تبدیل نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
تسکین علائم آلرژی فصلی، مانند عطسه و آبریزش بینی
با یا بدون غذا مصرف میشود؛ خوابآلودگی شایع است، بنابراین از الکل و رانندگی پرهیز شود.
خارش و کهیر ناشی از واکنشهای آلرژیک پوستی
در تورم زبان یا گلو، تنگی نفس یا افت فشار، این دارو کافی نیست و اقدام اورژانسی لازم است.
کمکخواب موقت در بیخوابی گاهبهگاه
حدود ۳۰ دقیقه پیش از خواب مصرف شود؛ بیش از ۲ هفتهٔ پیوسته استفاده نشود و از الکل و رانندگی پرهیز شود.
پیشگیری و کنترل تهوع ناشی از حرکت و سفر
میتواند خوابآلودگی و کاهش تمرکز ایجاد کند؛ همراه الکل، داروهای آرامبخش یا رانندگی مصرف نشود.
واکنشهای خارجهرمی حاد ناشی از داروها، مانند دیستونی
تزریق وریدی باید آهسته و در محیط درمانی انجام شود؛ داروی مسبب نیز باید توسط پزشک بازبینی شود.
کمکدرمانی در واکنشهای آلرژیک حاد، از جمله آنافیلاکسی
در آنافیلاکسی فقط همراه آدرنالین و اقدامات اورژانسی استفاده میشود و هرگز جایگزین آدرنالین نیست.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ شناختهشده به دیفنهیدرامین یا سایر آنتیهیستامینها را به پزشک بگویید
- اگر گلوکومِ زاویهبسته یا بزرگیِ پروستات (اختلال در دفعِ ادرار) دارید، حتماً اطلاع دهید
- سابقهٔ آسم، برونشیتِ مزمن یا سایر بیماریهای تنفسی را با پزشک در میان بگذارید
- بیماریِ قلبی، فشارِ خونِ بالا یا مشکلاتِ تیروئید را مطرح کنید
- در صورتِ بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید
- فهرستِ همهٔ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیِ خود را به پزشک یا داروساز نشان دهید
عوارض احتمالی
- خوابآلودگی و کاهشِ هوشیاری
- خشکیِ دهان، بینی یا گلو
- سرگیجهٔ خفیف
- یبوست
- تاریِ دیدِ موقت
- غلیظشدنِ ترشحاتِ تنفسی
- مشکل در دفعِ ادرار یا احتباسِ ادراری، بهویژه در مردانِ مسن؛ در صورتِ بروز به پزشک اطلاع دهید
- تپشِ قلب یا ضربانِ نامنظم؛ در صورتِ بروز مصرف را متوقف کرده و با پزشک تماس بگیرید
- گیجی، بیقراری یا هذیان، بهویژه در سالمندان و کودکان؛ در صورتِ مشاهده، موضوع را سریع با پزشک در میان بگذارید
- علائمِ واکنشِ آلرژیکِ شدید مثلِ تورمِ صورت و گلو، کهیرِ گسترده یا مشکلِ تنفسی؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- تشنج، بهویژه در مصرفِ بیش از حد؛ نیازمندِ مراقبتِ فوریِ پزشکی است
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
دیفنهیدرامین در کنارِ الکل یا سایر داروهای آرامبخش و خوابآور (مانند بنزودیازپینها و برخی مسکنهای اپیوئیدی)، اثر خوابآلودگی را تشدید میکند. مصرفِ همزمان با داروهای دیگری که اثر آنتیکولینرژیک دارند (مانند برخی داروهای ضدافسردگی یا داروهای کنترلِ مثانه) میتواند خشکیِ دهان، یبوست و اختلال در دفعِ ادرار را بیشتر کند. مصرفِ همزمان با مهارکنندههای مونوآمیناکسیداز (MAOI) نیز نیازمندِ احتیاطِ ویژه است. فهرست کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا خطرِ تداخل بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
تجربهٔ بالینیِ نسبتاً طولانی با دیفنهیدرامین در بارداری وجود دارد و در بسیاری موارد کمخطر در نظر گرفته میشود، اما مصرفِ آن باید با نظرِ پزشک و فقط در صورتِ نیازِ واقعی باشد، بهویژه در هفتههای پایانیِ بارداری. این دارو به میزانِ کمی در شیرِ مادر ترشح میشود، ممکن است باعثِ خوابآلودگی یا بیقراریِ نوزاد شود و در برخی افراد کمی از حجمِ شیر نیز بکاهد؛ پیش از مصرف در دورانِ شیردهی حتماً با پزشک مشورت کنید.
نگهداری
دیفنهیدرامین را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نورِ مستقیم و گرمای زیاد نگهداری کنید. شربت و کپسول را دور از دسترس و دیدِ کودکان قرار دهید، چون مصرفِ تصادفیِ مقادیرِ زیاد در کودکان میتواند خطرناک باشد. پیش از مصرف همیشه تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا شربتِ تغییررنگداده را دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| محلول | 12.5 mg / 5mL |
| تزریقی | 50 mg / 1mL |
| کپسول نرم | 25 mg |
| قرص | 25 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲۴ برند از ۲۶ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا دیفنهیدرامین اعتیادآور است؟
۰۲چرا دیفنهیدرامین بیشتر از آنتیهیستامینهای جدیدتر خوابآور است؟
۰۳آیا مصرفِ دیفنهیدرامین همراه با الکل خطرناک است؟
۰۴آیا مصرفِ دیفنهیدرامین برای کودکان بیخطر است؟
۰۵بعد از مصرفِ دیفنهیدرامین چه مدت نباید رانندگی کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۷۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲۴ برند از ۲۶ سازنده، در گروه R06AA02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.