دینوپروستون
دینوپروستون شکلِ ساختگیِ پروستاگلاندینِ E2 است، هورمونی که بدن بهطورِ طبیعی در فرایندِ زایمان میسازد و باعثِ نرمشدنِ دهانهٔ رحم و شروعِ انقباضهایِ رحمی میشود.
پرکاربردترین موردِ آن، آمادهسازی و نرمکردنِ دهانهٔ رحم پیش از القایِ پزشکیِ زایمان است؛ در مواردِ خاصِ دیگر، مانندِ ختمِ بارداری یا مرگِ جنین در رحم، نیز به کار میرود.
این دارو هرگز در منزل مصرف نمیشود و فقط در بیمارستان و زیرِ پایشِ مداومِ ضربانِ قلبِ جنین و انقباضهایِ رحمی، توسطِ پزشک یا ماما تجویز و استفاده میشود.
اگر پیشتر سزارین یا جراحیِ رحم داشتهاید، آسم دارید یا نگرانِ خونریزیِ واژینال یا حساسیتِ داروییِ خود هستید، حتماً پیش از مصرف با پزشک در میان بگذارید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دینوپروستون (Dinoprostone)، که در ایران با نامهایِ تجاریِ گوناگونی مانندِ پروپس و پروستین شناخته میشود، نسخهٔ ساختگیِ پروستاگلاندینِ E2 است؛ هورمونی که بدن در فرایندِ طبیعیِ زایمان میسازد. این دارو از ردهٔ پروستاگلاندینها و داروهای محرکِ رحم (Oxytocics) بهشمار میرود و با اثر بر بافتِ دهانهٔ رحم، آن را نرم، نازک و کمی باز میکند و همزمان انقباضهایِ عضلهٔ رحم را تحریک میکند. هدفِ اصلیِ آن، آمادهسازیِ دهانهٔ رحم پیش از القایِ پزشکیِ زایمان در بارداریِ ترم یا نزدیک به ترم است، هرچند در شرایطِ خاصِ دیگری هم برای کمک به تخلیهٔ رحم به کار میرود. این دارو بهشکلِ اینسرتِ واژینال یا قرصِ واژینال در دسترس است و مصرفِ آن همیشه در محیطِ بیمارستانی و زیرِ نظرِ مستقیمِ تیمِ درمان انجام میشود، نه در منزل.
موارد مصرف
- نرمکردن و آمادهسازیِ دهانهٔ رحم پیش از القایِ پزشکیِ زایمان در بارداریِ ترم یا نزدیک به ترم
- کمک به القایِ زایمان در مواردِ مرگِ جنین در رحم
- ختمِ پزشکیِ بارداری در سهماههٔ دوم، طبقِ تشخیص و زیرِ نظرِ پزشکِ متخصص
- کمک به تخلیهٔ رحم در سقطِ ناقص یا سقطِ فراموششده
- کمک به تخلیهٔ رحم در بارداریِ مولار (کیستِ خوشهایِ رحم)
روش مصرف
دینوپروستون داروی خودمصرف نیست و هرگز در منزل استفاده نمیشود. پزشک یا ماما، پس از بررسیِ وضعیتِ دهانهٔ رحم و سلامتِ جنین، فرمِ مناسب—مانندِ اینسرتِ واژینال یا قرصِ واژینال—را در محیطِ بیمارستان قرار میدهد یا تجویز میکند. از همان لحظهٔ تجویز، ضربانِ قلبِ جنین و انقباضهایِ رحمی بهطورِ مداوم پایش میشود و در صورتِ شروعِ زایمانِ فعال یا بروزِ انقباضِ بیشازحد، دارو طبقِ تشخیصِ پزشک خارج یا قطع میشود. نوع، زمانبندی و مدتِ استفاده را تنها تیمِ درمان بر اساسِ شرایطِ هر بیمار تعیین میکند و این تصمیم هرگز نباید خودسرانه گرفته شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
نرمکردن و آمادهسازی دهانهٔ رحم پیش از القای زایمان در بارداری ترم یا نزدیک به ترم
فقط در بیمارستان با پایش مداوم انقباضهای رحم و ضربان قلب جنین؛ با شروع زایمان فعال، انقباض بیشازحد یا ناراحتی جنین باید خارج شود.
القای زایمان در موارد مرگ جنین در رحم
در صورت انقباض بیشازحد یا عوارض مهم، سرعت انفوزیون کاهش یابد یا قطع شود؛ پایش دقیق در مرکز مجهز ضروری است.
ختم پزشکی بارداری در سهماههٔ دوم
فقط در مرکز تخصصی انجام شود؛ در صورت تخلیهٔ ناقص، اقدام تکمیلی برای تخلیهٔ رحم لازم است. انفوزیون پیوسته بیش از ۲ روز توصیه نمیشود.
تخلیهٔ رحم در سقط ناقص یا سقط فراموششده
در سقط فراموششده، مرگ داخلرحمی باید پیش از درمان تأیید شود؛ تخلیهٔ کامل و میزان خونریزی باید بررسی شود.
تخلیهٔ رحم در بارداری مولار (مول هیداتیفرم)
در مول غیرمتاستاتیک و فقط تحت نظر متخصص انجام شود؛ پایش خونریزی و تأیید تخلیهٔ کامل ضروری است. انفوزیون پیوسته بیش از ۲ روز توصیه نمیشود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ سزارین یا جراحیِ قبلیِ رحم را حتماً به پزشک بگویید، چون خطرِ پارگیِ رحم را افزایش میدهد.
- ابتلا به آسم، بیماریِ قلبیعروقی، مشکلاتِ کبدی یا کلیوی، یا افزایشِ فشارِ چشم (گلوکوم) را با پزشک در میان بگذارید.
- حساسیتِ شناختهشده به پروستاگلاندینها یا داروهای مشابه را پیش از مصرف اطلاع دهید.
- هرگونه خونریزیِ واژینالِ بدونِ علتِ مشخص، جفتِ سرراهی یا نگرانی دربارهٔ وضعیتِ جنین را حتماً مطرح کنید.
- وضعیتِ کیسهٔ آب، تعدادِ بارداریها و زایمانهایِ پیشین را با پزشک در میان بگذارید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و داروهایِ گیاهیِ مصرفیتان را به پزشک یا داروساز بگویید.
عوارض احتمالی
- احساسِ گرما یا گرگرفتگی
- حالتِ تهوع، استفراغ یا اسهال
- تبِ خفیف یا لرز
- سردرد یا کمردرد
- افزایشِ خفیفِ انقباضهایِ رحمی
- انقباضهایِ بسیار شدید، پیاپی یا طولانیِ رحم (تحریکِ بیشازحدِ رحم)؛ تیمِ درمان در این حالت فوراً مداخله میکند و دارو را قطع یا خارج میکند.
- خونریزیِ شدیدِ واژینال یا دردِ ناگهانی و شدیدِ شکم که میتواند نشانهٔ پارگیِ رحم باشد؛ نیازمندِ مراقبتِ فوریِ پزشکی است.
- نشانههایِ واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ صورت و گلو، کهیرِ گسترده یا تنگیِ نفس؛ در این حالت با اورژانس تماس بگیرید.
- تغییرِ نگرانکننده در وضعیتِ جنین که تیمِ پایش گزارش میکند؛ نیازمندِ بررسیِ فوریِ پزشک است.
- دردِ قفسهٔ سینه، ضربانِ نامنظمِ قلب یا افتِ شدیدِ فشارِ خون؛ باید بلافاصله به تیمِ درمان اطلاع داده شود.
- تنگیِ نفس یا خسخسِ سینه، بهویژه در فردِ مبتلا به آسم؛ در صورتِ بروز فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
دینوپروستون معمولاً همزمان با سایرِ داروهای محرکِ رحم مانندِ اکسیتوسین تجویز نمیشود، مگر با فاصلهٔ زمانیِ مشخص و زیرِ نظرِ دقیقِ پزشک، چون همزمانیِ آنها میتواند انقباضهایِ رحمی را بیشازحد تشدید کند. مصرفِ همزمانِ سایرِ داروهایِ اثرگذار بر رحم یا فشارِ خون نیز باید پیش از تجویز به تیمِ درمان اطلاع داده شود. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخلِ احتمالی پیش از مصرف بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دینوپروستون داروی اختصاصیِ بارداری است و برایِ شروع یا کمک به فرایندِ زایمان، همیشه زیرِ نظرِ کاملِ پزشکِ زنان و در محیطِ بیمارستان تجویز میشود، نه بهعنوانِ دارویی که فردِ باردار بهدلخواه انتخاب کند. دربارهٔ شیردهی پس از این مداخله، نگرانیِ خاصی گزارش نشده و شیردهی معمولاً پس از پایدار شدنِ وضعیتِ مادر و نوزاد و طبقِ نظرِ پزشک از سر گرفته میشود.
نگهداری
از آنجا که این دارو تقریباً همیشه در بیمارستان و توسطِ کادرِ درمانی نگهداری و آمادهسازی میشود، مسئولیتِ نگهداریِ صحیحِ آن—بسته به نوعِ فرآورده، در دمای یخچال یا فریزر—بر عهدهٔ داروخانه و کادرِ درمان است. پیش از هر استفاده، سالمبودنِ بستهبندی و تاریخِ انقضا بررسی میشود و در هر شرایطی، این دارو باید دور از دسترسِ کودکان و افرادِ غیرمتخصص نگهداری شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 10 mg / 1mL |
| Insert, Extended Release | 10 mg |
| قرص | 3 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا دینوپروستون همان دارویِ تقویتِ زایمان (اکسیتوسین) است؟
۰۲آیا مصرفِ این دارو برایِ جنین خطرناک است؟
۰۳بعد از قرار گرفتنِ اینسرت یا قرصِ واژینال، چه احساسی طبیعی است؟
۰۴آیا کسی که پیشتر سزارین داشته میتواند این دارو را دریافت کند؟
۰۵آیا این دارو را میتوان در منزل مصرف کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۴ سازنده، در گروه G02AB02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.