گالیم سیترات
گالیم سیترات یک رادیوداروی تشخیصی (حاوی گالیم-۶۷) است که فقط در بخش پزشکی هستهای و بهصورت تزریق وریدی، برای تصویربرداری از بدن به کار میرود.
بیشتر برای یافتن کانونهای عفونت یا التهاب ناشناخته در بدن، بررسی عفونتِ استخوان و مفاصل و کمک به ارزیابی برخی لنفومها و تومورها استفاده میشود.
چون این دارو رادیواکتیو است، تزریق و مراحل بعدی آن باید فقط زیر نظر مستقیم پزشک و تکنسین متخصص پزشکی هستهای در مرکز مجهز انجام شود.
اگر باردار هستید، شیر میدهید یا اخیراً اسکن یا تزریق رادیواکتیو دیگری داشتهاید، پیش از انجام این آزمایش حتماً به پزشک اطلاع دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
گالیم سیترات یک رادیوداروی تشخیصی از ردهٔ رادیوداروهای پزشکی هستهای است که در آن ایزوتوپ رادیواکتیو گالیم-۶۷ بهکار رفته است. این ماده پس از تزریق وریدی، در بافتهایی که فعالیت التهابی، عفونی یا برخی رشدهای غیرطبیعیِ سلولی دارند بیشتر تجمع مییابد. با دستگاه ویژهٔ تصویربرداری پزشکی هستهای، پرتوی ضعیفی که از این ماده ساطع میشود ثبت و به تصویر تبدیل میشود تا محل کانون بیماری در بدن مشخص شود. این رادیودارو خودش اثر درمانی ندارد و صرفاً ابزاری تشخیصی است. مقدار تزریق و زمانبندی تصویربرداری را متخصص پزشکی هستهای بر اساس هدف آزمایش تعیین میکند.
موارد مصرف
- یافتن کانونهای عفونت یا آبسهٔ پنهان در بدن، بهویژه در تبهای با علت نامشخص
- بررسی عفونت و التهاب استخوان و مفاصل (استئومیلیت)
- کمک به ارزیابی و پیگیری درمان برخی لنفومها
- بررسی برخی بیماریهای التهابی مانند سارکوئیدوز
- کمک به تشخیص و پیگیری برخی تومورهای جامد در کنار سایر روشهای تصویربرداری
روش مصرف
این رادیودارو را خودتان تزریق نمیکنید؛ تزریق آن فقط توسط پزشک یا تکنسین پزشکی هستهای، در بیمارستان یا مرکز تصویربرداری و از راه وریدی انجام میشود. بسته به هدف آزمایش، تصویربرداری معمولاً با فاصلهٔ یک تا چند روز از زمان تزریق و گاهی در چند نوبت انجام میشود؛ زمان دقیق را مرکز پزشکی هستهای به شما اعلام میکند. پیش از برخی تصویربرداریها، بهویژه در بررسی شکم و لگن، ممکن است پزشک از شما بخواهد با مسهل یا تنقیه روده را خالی کنید تا دقت تصویر بیشتر شود؛ این دستورها را دقیقاً طبق راهنمایی مرکز دنبال کنید. زمانبندی نوبتهای تصویربرداری را بدون هماهنگی با پزشک تغییر ندهید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
تب با علت نامشخص و یافتن کانون عفونت یا آبسهٔ پنهان
آمادگی روده و زمان تصویربرداری طبق پروتکل مرکز انجام میشود؛ فعالیت روده ممکن است تفسیر ضایعات شکمی را دشوار کند.
عفونت و التهاب استخوان و مفاصل (استئومیلیت)
تصویربرداری تأخیری و در صورت نیاز تصویربرداری تکفوتونی همراه با سیتی طبق نظر متخصص انجام میشود.
لنفومها برای ارزیابی و پیگیری درمان
نتیجه باید در کنار یافتههای بالینی و سایر روشهای تصویربرداری تفسیر شود؛ در برخی انواع لنفوم برداشت گالیم کافی نیست.
سارکوئیدوز و برخی بیماریهای التهابی
جذب گالیم اختصاصی نیست و ممکن است با التهاب یا تومور دیده شود؛ تفسیر باید با یافتههای بالینی و تصویربرداری انجام شود.
برخی تومورهای جامد
این بررسی کمکی است و بهتنهایی تشخیص قطعی تومور را ثابت نمیکند.
پیش از مصرف بدانید
- اگر باردار هستید یا احتمال بارداری میدهید، پیش از تزریق حتماً به پزشک و تیم پزشکی هستهای اطلاع دهید
- اگر به نوزاد شیر میدهید، دربارهٔ لزوم و مدت قطع موقت شیردهی پس از تزریق با پزشک مشورت کنید
- اگر اخیراً اسکن یا تزریق رادیواکتیو دیگری داشتهاید، حتماً به تیم پزشکی هستهای اطلاع دهید
- بیماریهای زمینهای، بهویژه مشکلات کلیوی، و همهٔ داروها و مکملهای مصرفی خود را با پزشک در میان بگذارید
- اگر پیشتر به این رادیودارو یا مواد حاجب و رادیودارویی دیگر واکنش حساسیتی داشتهاید، پیش از تزریق حتماً اطلاع دهید
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی یا تورم خفیف در محل تزریق
- مزهٔ فلزی موقت در دهان پس از تزریق
- تهوع خفیف یا سردرد گذرا
- خستگی موقت
- علائم واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت و گلو، تنگی نفس یا کهیر گسترده؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- تب بالا یا لرز شدید پس از تزریق؛ در اسرع وقت به پزشک یا مرکز پزشکی هستهای اطلاع دهید
- درد شدید یا تورم پیشرونده در محل تزریق؛ به پزشک اطلاع دهید
- هر علامت غیرمنتظره و نگرانکننده پس از تزریق؛ با پزشک یا مرکز مربوطه تماس بگیرید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرف همزمان برخی داروها مانند آنتیبیوتیکها، داروهای شیمیدرمانی یا داروهای محرکِ تولید گلبول سفید میتواند نحوهٔ پخششدن گالیم در بدن و درنتیجه دقت تصویر را تغییر دهد. انجام همزمان یا نزدیکبههم چند اسکن یا رادیودارو نیز ممکن است در تفسیر نتیجه اختلال ایجاد کند. به همین دلیل، فهرست کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا زمانبندی مناسب این آزمایش تنظیم شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
چون این ماده رادیواکتیو است و پرتو میتواند به جنین آسیب برساند، تزریق آن در بارداری معمولاً فقط در موارد کاملاً ضروری و پس از سنجش دقیق سود و خطر توسط پزشک انجام میشود؛ در صورت بارداری یا احتمال آن، پیش از انجام آزمایش حتماً به پزشک اطلاع دهید. این ماده مدتی در شیر مادر نیز ترشح میشود، به همین دلیل معمولاً توصیه میشود شیردهی برای مدتی پس از تزریق قطع و شیر دوشیدهشده در همان بازه دور ریخته شود؛ مدت دقیق قطع شیردهی را پزشک یا متخصص پزشکی هستهای مشخص میکند.
نگهداری
این رادیودارو در منزل نگهداری نمیشود؛ تهیه، نگهداری، حمل و تزریق آن فقط در بخش پزشکی هستهای بیمارستان یا مرکز تصویربرداری و طبق مقررات ایمنی پرتو انجام میگیرد. نگهداری صحیح و امحای پسماند رادیواکتیو بر عهدهٔ پرسنل آموزشدیدهٔ همان مرکز است و بیمار یا خانواده نیازی به نگهداری یا مدیریت آن در خانه ندارند.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا اسکن با گالیم دردناک است؟
۰۲چرا باید چند روز بعد از تزریق دوباره برای تصویربرداری مراجعه کنم؟
۰۳آیا بعد از این تزریق برای اطرافیانم خطری دارم؟
۰۴آیا باید پیش از این آزمایش ناشتا باشم؟
۰۵چرا نتیجهٔ اسکن گالیم فوری آماده نمیشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۱ سازنده، در گروه V09. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.