دکسرازوکسان
دکسرازوکسان دارویی از دستهٔ محافظهای قلبی در شیمیدرمانی است که با کاهشِ آسیبِ سلولهای قلبی، امکانِ ادامهٔ درمانِ ضدسرطان را فراهمتر میکند.
بیشترین کاربردِ آن کاهشِ خطرِ آسیبِ قلبی ناشی از داروهای شیمیدرمانیِ آنتراسایکلینی مانندِ دوکسوروبیسین، و نیز درمانِ نشتِ تصادفیِ این داروها از رگ به بافتِ اطراف است.
این دارو فقط در بیمارستان و توسط تیمِ درمان بهصورتِ تزریقِ وریدی تجویز میشود و نیازمندِ پایشِ دقیقِ خون و عملکردِ کبد و کلیه در طولِ درمان است.
در صورتِ بروزِ تب، لرز، کبودیِ غیرعادی یا هر نشانهٔ عفونت پس از دریافتِ این دارو، باید بیدرنگ به پزشک اطلاع داد.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دکسرازوکسان دارویی است که در ردهٔ عواملِ محافظِ قلب در شیمیدرمانی قرار میگیرد و از نظرِ ساختاری به ترکیباتِ کلاتکنندهٔ آهن شباهت دارد. مکانیسمِ اصلیِ آن اتصال به آهنِ آزاد در بدن و کاهشِ تشکیلِ رادیکالهای آزادِ آسیبرسان به سلولهای قلبی است که در اثرِ مصرفِ داروهای شیمیدرمانیِ آنتراسایکلینی مانندِ دوکسوروبیسین ایجاد میشوند. این دارو خودش اثرِ ضدسرطانیِ مستقیم ندارد و همیشه در کنارِ داروی اصلیِ شیمیدرمانی و طبقِ برنامهٔ دقیقِ تیمِ آنکولوژی تجویز میشود. در ایران با نامِ تجاریِ کاردیوکسان در دسترس است.
موارد مصرف
- کاهشِ خطرِ آسیبِ قلبی (کاردیومیوپاتی) ناشیِ از داروهای شیمیدرمانیِ آنتراسایکلینی مانندِ دوکسوروبیسین
- محافظت از قلب در بیمارانی که برای ادامهٔ درمانِ سرطان به دوزهایِ بیشترِ آنتراسایکلین نیاز دارند
- درمانِ نشتِ تصادفیِ داروهای آنتراسایکلینی از رگ به بافتِ اطرافِ محلِ تزریق
روش مصرف
دکسرازوکسان را خودِ بیمار مصرف نمیکند؛ این دارو بهصورتِ پودرِ استریل عرضه میشود که تیمِ درمان آن را در بیمارستان یا مرکزِ شیمیدرمانی حل کرده و بهصورتِ تزریقِ وریدی (سرم) تجویز میکند. زمانبندیِ تزریق نسبت به داروی شیمیدرمانیِ اصلی اهمیتِ زیادی دارد و پزشک بر اساسِ پروتکلِ درمانی آن را دقیقاً مشخص میکند؛ بیمار نیازی به تنظیمِ دوز یا زمان ندارد و فقط باید طبقِ برنامهٔ تعیینشده در جلساتِ درمان حاضر شود. پیش و در حینِ هر نوبت، آزمایشهای خون برای بررسیِ وضعیتِ سلولهای خونی و عملکردِ کبد و کلیه انجام میشود و ادامهٔ درمان بر اساسِ نتیجهٔ همین آزمایشها و نظرِ پزشک تنظیم میشود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پیشگیری از کاردیومیوپاتی ناشی از آنتراسیکلینها
آنتراسیکلین باید حداکثر تا ۳۰ دقیقه پس از پایان انفوزیون دکسرازوکسان آغاز شود؛ این دارو خطر آسیب قلبی را کاملاً از بین نمیبرد.
محافظت قلبی هنگام ادامهٔ درمان با دوز تجمعی بالای آنتراسیکلین
معمولاً پس از دریافت دوز تجمعی بالای آنتراسیکلین و برای ادامهٔ درمان بهکار میرود و در آغاز نخستین دورهٔ آنتراسیکلین استفاده نمیشود.
نشت خارجعروقی تصادفی آنتراسیکلین
نخستین انفوزیون باید در اولین فرصت و حداکثر تا ۶ ساعت پس از نشت آغاز شود و در وریدی بزرگ، دور از محل نشت، انجام گیرد؛ برای مساحت سطح بدن بیش از ۲ مترمربع، حداکثر دوز روز اول و دوم ۲۰۰۰ میلیگرم و روز سوم ۱۰۰۰ میلیگرم است.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ دارویی شناختهشده، بهویژه به دکسرازوکسان یا داروهای مشابه، را به پزشک اطلاع دهید.
- اگر سابقهٔ مشکلاتِ خونی مانندِ کاهشِ گلبولهای سفید یا پلاکت، یا بیماریِ کبدی و کلیوی دارید، حتماً بگویید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ دارویی که مصرف میکنید را به تیمِ درمان اطلاع دهید.
- در صورتِ بارداری، احتمالِ بارداری یا شیردهی، پیش از شروعِ درمان حتماً پزشک را مطلع کنید.
- اگر در حالِ حاضر نشانههای عفونت مانندِ تب، لرز یا گلودرد دارید، پیش از تزریق به پزشک بگویید.
عوارض احتمالی
- کاهشِ موقتِ گلبولهای سفید یا پلاکتِ خون
- حالتِ تهوع و استفراغ
- درد یا سوزش در محلِ تزریق
- احساسِ خستگی و ضعف
- ریزشِ مو (معمولاً مرتبط با داروی شیمیدرمانیِ همزمان)
- تب، لرز یا هر نشانهٔ عفونت به دلیلِ کاهشِ شدیدِ گلبولهای سفید — در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کبودیِ غیرعادی، خونریزیِ لثه یا وجودِ خون در ادرار یا مدفوع به دلیلِ کاهشِ پلاکت — در صورتِ مشاهده سریعاً به پزشک اطلاع دهید.
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ صورت و گلو، کهیرِ گسترده یا تنگیِ نفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- زردیِ پوست یا چشم، ادرارِ تیره یا دردِ شکم که میتواند نشانهٔ آسیبِ کبدی باشد — در اولین فرصت به پزشک اطلاع دهید.
- درد، تورم یا قرمزیِ شدید در محلِ تزریق — بیدرنگ به پرستار یا پزشکِ مسئولِ درمان اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
دکسرازوکسان معمولاً همزمان با داروهای شیمیدرمانیِ سرکوبکنندهٔ مغزِ استخوان مانندِ آنتراسایکلینها تجویز میشود و میتواند اثرِ سرکوبِ خونیِ این داروها، یعنی کاهشِ گلبولهای سفید و پلاکت، را تشدید کند؛ به همین دلیل پایشِ دقیقِ پزشکی در طولِ درمان ضروری است. مصرفِ همزمان با سایر داروهای سرکوبکنندهٔ سیستمِ ایمنی یا داروهایی که خودشان بر مغزِ استخوان اثر میگذارند نیز باید با احتیاطِ بیشتر و زیرِ نظرِ تیمِ آنکولوژی انجام شود. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا خطرِ تداخلهای ناخواسته به حداقل برسد.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دکسرازوکسان در بارداری توصیه نمیشود، زیرا بر اساسِ مطالعاتِ حیوانی میتواند برای جنین آسیبزا باشد؛ زنانی که احتمالِ بارداری دارند باید پیش از شروعِ درمان دربارهٔ روشهای مطمئنِ پیشگیری از بارداری با پزشک صحبت کنند. اطلاعاتِ کافی دربارهٔ ورودِ این دارو به شیرِ مادر در دست نیست، اما به دلیلِ ماهیتِ داروهای شیمیدرمانیِ همزمان، شیردهی در دورهٔ درمان معمولاً توصیه نمیشود. تصمیمِ نهایی دربارهٔ بارداری و شیردهی باید با مشورتِ کاملِ پزشکِ متخصص گرفته شود.
نگهداری
دکسرازوکسان دارویی نیست که در منزل نگهداری شود؛ این دارو بهصورتِ پودر توسط داروخانهٔ بیمارستان یا مرکزِ درمانی نگهداری و بلافاصله پیش از تزریق، تحتِ شرایطِ استانداردِ دور از نور و در دمایِ کنترلشده، آمادهسازی میشود. بیمار یا خانواده نیازی به نگهداریِ این دارو در خانه ندارند و در صورتِ هرگونه پرسش دربارهٔ نحوهٔ نگهداری، تیمِ درمان راهنماییِ لازم را ارائه میدهد.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | 500 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا دکسرازوکسان همزمان با داروی شیمیدرمانی تزریق میشود؟
۰۲آیا دکسرازوکسان خودش سرطان را درمان میکند؟
۰۳آیا دکسرازوکسان فرمِ خوراکی یا قابلِ مصرف در خانه دارد؟
۰۴چرا در طولِ درمان با دکسرازوکسان آزمایشِ خونِ مکرر گرفته میشود؟
۰۵آیا دکسرازوکسان عوارضِ دیررس هم دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۲ سازنده، در گروه V03AF02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.