دنوزوماب
دنوزوماب یک داروی زیستی (آنتیبادی مونوکلونال) است که با مهارِ فرایندِ تخریبِ استخوان، تراکم و استحکامِ استخوان را افزایش میدهد.
بیشتر برای درمانِ پوکیِ استخوان در زنانِ یائسه و مردانِ در معرضِ خطر، و نیز کاهشِ عوارضِ استخوانیِ ناشی از برخی سرطانها و تومورهای استخوانی بهکار میرود.
مهمترین نکته این است که قطعِ ناگهانی و خودسرانهٔ این دارو میتواند خطرِ شکستگیِ مهرههای ستونِ فقرات را افزایش دهد؛ هرگونه تغییر در برنامهٔ تزریق باید تنها با هماهنگیِ پزشک انجام شود.
اگر نوبتِ تزریق را فراموش کردید، دچارِ دردِ غیرمعمولِ رانِ پا یا مشکلاتِ دندانی شدید، یا نشانههای افتِ کلسیمِ خون مانندِ گزگز و گرفتگیِ عضلانی داشتید، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دنوزوماب یک داروی زیستیِ نوترکیب از خانوادهٔ آنتیبادیهای مونوکلونال است که در ردهٔ داروهای اثرگذار بر ساختارِ استخوان جای میگیرد. این دارو با اتصال به مولکولی بهنامِ رانکل (RANKL) و خنثیسازیِ آن، مانعِ فعالشدنِ سلولهای تخریبکنندهٔ استخوان (استئوکلاستها) میشود. با کندشدنِ این فرایندِ تخریب، تراکمِ موادِ معدنیِ استخوان بالا میرود و خطرِ شکستگی کاهش مییابد. برخلافِ بسیاری از داروهای خوراکیِ پوکیِ استخوان، دنوزوماب تنها بهصورتِ تزریقِ زیرِ پوستی و توسطِ پزشک یا پرستار تجویز میشود.
موارد مصرف
- درمانِ پوکیِ استخوان در زنانِ یائسه با خطرِ بالای شکستگی
- افزایشِ تراکمِ استخوان در مردانِ مبتلا به پوکیِ استخوان با خطرِ بالای شکستگی
- پیشگیری و درمانِ کاهشِ تراکمِ استخوان ناشی از درمانهای هورمونیِ سرطانِ پروستات یا پستان
- کاهشِ عوارضِ اسکلتی مانندِ شکستگی در بیمارانِ مبتلا به گسترشِ سرطان به استخوان
- درمانِ تومورِ سلولهای غولآسای استخوان (Giant Cell Tumor) در مواردِ خاص و غیرِ قابلِ جراحی
- کنترلِ افزایشِ کلسیمِ خونِ ناشی از سرطان، در مواردی که سایر درمانها کافی نبودهاند
روش مصرف
این دارو تنها بهصورتِ تزریقِ زیرِ پوستی و توسطِ پزشک یا پرستار در مطب یا کلینیک تجویز میشود؛ بیمار آن را در خانه به خودش تزریق نمیکند. فاصلهٔ زمانیِ بینِ نوبتهای تزریق را پزشک بر اساسِ نوعِ بیماری و هدفِ درمان مشخص میکند و رعایتِ دقیقِ همان برنامه برای اثربخشیِ دارو اهمیتِ زیادی دارد. پزشک معمولاً همراه با این دارو مصرفِ روزانهٔ مکملِ کلسیم و ویتامینِ دی را نیز توصیه میکند، مگر آنکه دلیلِ پزشکیِ دیگری وجود داشته باشد. هرگز بدونِ هماهنگی با پزشک، نوبتِ تزریق را بهطورِ کامل قطع نکنید یا آن را بهتعویق نیندازید، زیرا این کار میتواند خطرِ شکستگیِ مهرههای ستونِ فقرات را افزایش دهد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
درمانِ پوکیِ استخوان در زنانِ پس از یائسگی با خطرِ بالای شکستگی
همراه با دریافت کافی کلسیم و ویتامین د؛ کمبود کلسیم باید پیش از شروع درمان اصلاح شود و نوبتها نباید بدون برنامهٔ جایگزین به تأخیر بیفتند.
پوکیِ استخوان در مردان با خطرِ بالای شکستگی
همراه با دریافت کافی کلسیم و ویتامین د؛ کمبود کلسیم باید پیش از شروع درمان اصلاح شود.
کاهشِ تراکمِ استخوان ناشی از درمانِ هورمونیِ سرطانِ پروستات یا پستان
همراه با دریافت کافی کلسیم و ویتامین د؛ نظم در تزریقهای دورهای اهمیت دارد.
پیشگیری از عوارضِ اسکلتیِ ناشی از گسترشِ سرطان به استخوان
کلسیم و ویتامین د کافی و پایش کلسیم خون لازم است؛ معاینهٔ دهان و دندان پیش از شروع درمان برای کاهش خطر استئونکروز فک اهمیت دارد.
تومورِ سلولهای غولآسای استخوان در مواردِ خاص و غیرقابلِ جراحی
فقط در مواردِ غیرقابلِ جراحی یا جراحیِ همراه با عوارضِ شدید؛ پایش کلسیم خون ضروری است.
افزایشِ کلسیمِ خونِ ناشی از سرطان، در صورتِ ناکافیبودنِ سایر درمانها
برای مواردِ مقاوم یا ناکافیبودنِ درمان با بیسفسفونات؛ پایش مکرر کلسیم خون و اصلاح کمآبی لازم است.
پیش از مصرف بدانید
- اگر سطحِ کلسیمِ خونتان پایین است (هیپوکلسمی)، پیش از شروعِ درمان حتماً به پزشک اطلاع دهید.
- اگر بیماریِ کلیوی، بهویژه در مراحلِ پیشرفته، دارید یا دیالیز میشوید، این موضوع را با پزشک در میان بگذارید.
- پیش از شروعِ درمان بهتر است وضعیتِ دهان و دندانتان را بررسی و مشکلاتِ دندانپزشکیِ لازم را برطرف کنید.
- اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، حتماً پیش از هر تزریق به پزشک بگویید.
- هرگونه سابقهٔ حساسیت به دنوزوماب یا سایرِ اجزای این دارو را با پزشک در میان بگذارید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها (بهویژه سایر داروهای اثرگذار بر استخوان) و بیماریهای زمینهایتان را به پزشک بگویید.
عوارض احتمالی
- دردِ کمر
- دردِ دستوپا یا عضلات و مفاصل
- خستگی
- افزایشِ کلسترولِ خون
- التهاب یا عفونتِ مثانه (سیستیت)
- یبوست
- علائمِ کمبودِ کلسیمِ خون مانندِ گزگزِ اطرافِ دهان، دستوپا یا گرفتگیِ عضلانی: بهمحضِ بروز به پزشک اطلاع دهید؛ اگر علائم شدید یا مداوم بود، به اورژانس مراجعه کنید.
- دردِ تازه، غیرمعمول یا مداومِ رانِ پا یا کشالهران: در این حالت فوراً به پزشک مراجعه کنید تا از نظرِ شکستگیِ غیرِ معمولِ استخوانِ ران بررسی شوید.
- درد، تورم، بیحسی یا زخمِ بهبودنیافتهٔ فک، بهویژه پس از کارِ دندانپزشکی: به پزشک و دندانپزشکِ خود اطلاع دهید.
- نشانههای عفونتِ جدیِ پوستی مانندِ قرمزی، تورم و دردِ روبهافزایش همراه با تب: در اسرعوقت به پزشک مراجعه کنید.
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ صورت و گلو، مشکل در تنفس یا کهیرِ گسترده: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- دردِ جدیدِ کمر یا کاهشِ قد پس از قطعِ این دارو، بهویژه اگر ناگهانی و شدید باشد: بهمحضِ بروز به پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
دنوزوماب برخلافِ بسیاری از داروها از طریقِ کبد یا آنزیمهای خاص متابولیزه نمیشود، به همین دلیل تداخلِ داروییِ رایج در آن کمتر دیده میشود؛ اما مصرفِ همزمان با داروهای سرکوبکنندهٔ سیستمِ ایمنی یا کورتیکواستروئیدها ممکن است خطرِ عفونت را بیشتر کند. مصرفِ همزمان با سایر داروهای اثرگذار بر استخوان مانندِ بیسفسفوناتها معمولاً بدونِ نظرِ صریحِ پزشک توصیه نمیشود. کمبودِ کلسیم یا ویتامینِ دی نیز میتواند اثرِ این دارو بر کاهشِ کلسیمِ خون را تشدید کند. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرفِ دنوزوماب در دورانِ بارداری توصیه نمیشود، زیرا بر اساسِ مطالعات ممکن است بر رشدِ استخوان و سیستمِ ایمنیِ جنین اثر بگذارد؛ اگر باردار هستید یا قصدِ بارداری دارید، پیش از هر تزریق حتماً به پزشک اطلاع دهید و دربارهٔ روشِ مناسبِ پیشگیری از بارداری در طولِ درمان و پس از پایانِ آن مشورت کنید. مشخص نیست که این دارو در شیرِ مادر ترشح میشود یا نه؛ بنابراین تصمیم دربارهٔ شیردهی در این دوره باید تنها با نظرِ پزشک گرفته شود.
نگهداری
این دارو معمولاً در یخچال و بهدورِ از انجماد نگهداری میشود و پیش از تزریق باید اجازه داده شود بهآرامی به دمای اتاق برسد؛ آن را از نورِ مستقیمِ آفتاب و تکانهای شدید دور نگه دارید. تزریقِ این دارو معمولاً در مطب یا کلینیک انجام میشود، اما اگر ویال یا سرنگِ آن موقتاً در اختیارتان قرار گرفت، آن را دورِ از دسترسِ کودکان نگه دارید و پیش از هر تزریق تاریخِ انقضا را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 60 mg / 1mL |
| تزریقی | 120 mg / 1.7 mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۷ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا این دارو بهجای مصرفِ روزانه، فقط هر چند وقت یکبار تزریق میشود؟
۰۲اگر نوبتِ تزریقم را فراموش کنم چه باید بکنم؟
۰۳آیا میتوانم خودم تصمیم بگیرم این دارو را قطع کنم؟
۰۴آیا باید همزمان با این دارو کلسیم و ویتامینِ دی هم مصرف کنم؟
۰۵آیا پیش از شروعِ این دارو باید به دندانپزشک مراجعه کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۷ برند از ۲ سازنده، در گروه M05BX04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.