دفریپرون
دفریپرون دارویی خوراکی از گروه آهنزداهاست که آهن اضافی تجمعیافته در بدن را به شکلی قابلدفع درمیآورد.
این دارو بیشتر برای کاهش اضافهبار آهن ناشی از تزریقهای مکرر خون در تالاسمی ماژور بهکار میرود، بهویژه وقتی دفروکسامین بهتنهایی کافی نیست.
مهمترین نکتهٔ ایمنی دفریپرون، احتمال کاهش شدید گویچههای سفید خون است؛ به همین دلیل انجام منظم آزمایش خون طبق برنامهٔ پزشک الزامی است.
اگر تب، گلودرد، زخم دهان یا علائم شبیه سرماخوردگی پیدا کردید، یا دربارهٔ بارداری، عوارض یا فراموشکردن یک نوبت دارو تردید دارید، حتماً با پزشک یا داروساز خود مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دفریپرون (Deferiprone) دارویی خوراکی از ردهٔ آهنزداها (Iron Chelating Agents) است که برای کاهش بار اضافی آهن در بدن بیمارانی بهکار میرود که بهدلیل نیاز به تزریق مکرر خون—بهویژه در تالاسمی ماژور—دچار تجمع آهن در بافتهای حیاتی مانند قلب و کبد شدهاند. این دارو در بدن به آهن آزاد متصل میشود، کمپلکسی پایدار میسازد و آن را عمدتاً از طریق ادرار از بدن دفع میکند. برخلاف برخی آهنزداهای تزریقی، دفریپرون بهصورت خوراکی مصرف میشود و همین موضوع پایبندی به درمان طولانیمدت را برای بسیاری از بیماران آسانتر میکند. هدف اصلی درمان، پیشگیری یا کندکردن آسیبی است که تجمع آهن میتواند به عضوهای بدن، بهویژه قلب، وارد کند. مصرف آن معمولاً زیر نظر پزشک متخصص خون و همراه با پایش منظم آزمایشگاهی انجام میشود.
موارد مصرف
- درمان اضافهبار آهن ناشی از تزریق مکرر خون در تالاسمی ماژور
- کاهش آهن تجمعیافته در بافت قلب، برای پیشگیری از آسیب قلبی ناشی از آهن اضافی
- مصرف در مواردی که دفروکسامین (Deferoxamine) بهتنهایی کافی نیست یا قابل تحمل نیست
- مصرف ترکیبی همراه دفروکسامین برای دفع مؤثرتر آهن، طبق صلاحدید متخصص
- کنترل اضافهبار آهن در برخی دیگر از کمخونیهای وابسته به تزریق خون، با نظر پزشک
روش مصرف
دفریپرون را باید دقیقاً طبق برنامهای که پزشک یا داروساز مشخص میکند مصرف کرد. نوع قرص در نحوهٔ مصرف فرق میکند: قرص طولانیرهش باید کامل بلعیده شود و نباید خرد یا جویده شود، درحالیکه قرص جوشان پیش از مصرف باید در آب کافی حل و سپس نوشیده شود. مصرف همراه با غذا میتواند از ناراحتی گوارشی بکاهد. رعایت فاصلههای منظم زمانی بین نوبتهای دارو و پایبندی کامل به درمان اهمیت زیادی دارد، چون اثربخشی دفریپرون در دفع آهن به مصرف منظم وابسته است. این دارو را بدون هماهنگی با پزشک قطع نکنید، حتی اگر حال عمومیتان خوب باشد، چون اضافهبار آهن بدون علامت آشکار هم میتواند به قلب آسیب برساند. هرگونه سؤال دربارهٔ مقدار یا زمان دقیق مصرف را با پزشک یا داروساز خود در میان بگذارید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
اضافهبار آهن ناشی از تزریق مکرر خون در تالاسمی ماژور
قرص جوشان باید کاملاً در آب حل شود و قرص طولانیرهش کامل بلعیده شود. مصرف همراه غذا میتواند ناراحتی گوارشی را کمتر کند؛ فریتین هر ۲ تا ۳ ماه ارزیابی شود.
اضافهبار آهن قلبی و پیشگیری از آسیب قلبی ناشی از آهن اضافی
پایش منظم آهن قلب و عملکرد قلب لازم است؛ افزایش دوز یا افزودن دفروکسامین فقط با نظر متخصص خون و قلب انجام شود.
اضافهبار آهن در صورت ناکافیبودن یا عدم تحمل دفروکسامین
در صورت عدم تحمل دفروکسامین، دفریپرون معمولاً بهتنهایی مصرف میشود؛ همزمانی دو دارو فقط با تجویز متخصص انجام شود.
درمان ترکیبی اضافهبار آهن همراه دفروکسامین
دو دارو ممکن است همزمان یا در ساعات جداگانه مصرف شوند. در صورت کاهش بیش از حد ذخایر آهن، ادامه درمان ترکیبی باید بازبینی شود.
اضافهبار آهن ناشی از تزریق خون در برخی کمخونیهای وابسته به تزریق
فقط پس از تأیید اضافهبار آهن ناشی از تزریق خون و با پایش فریتین و سایر شاخصهای آهن هر ۲ تا ۳ ماه مصرف شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر سابقهٔ کاهش شدید گویچههای سفید خون (نوتروپنی یا آگرانولوسیتوز) داشتهاید، حتماً به پزشک بگویید
- هر عفونت فعال، تب یا علائم شبیه سرماخوردگی را پیش از شروع دارو با پزشک در میان بگذارید
- سابقهٔ بیماری کبدی یا کلیوی را به پزشک اطلاع دهید
- فهرست کامل داروها، مکملها و ویتامینهای مصرفی—بهویژه هر دارویی که ممکن است روی گویچههای سفید اثر بگذارد—را به پزشک و داروساز بگویید
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از مصرف حتماً با پزشک مشورت کنید
- اگر پیشتر به دفریپرون یا هر یک از اجزای آن حساسیت نشان دادهاید، به پزشک اطلاع دهید
عوارض احتمالی
- تهوع و گاهی استفراغ
- درد شکم
- درد مفاصل یا سفتی خفیف آنها
- سردرد
- کاهش اشتها
- تغییر رنگ ادرار به قهوهای مایل به قرمز (معمولاً بیخطر و ناشی از دفع کمپلکس دارو-آهن)
- تب، گلودرد، زخم دهان یا هر نشانهٔ شبیه عفونت: بهدلیل احتمال کاهش شدید گویچههای سفید، بلافاصله مصرف دارو را متوقف کنید و با پزشک تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید
- زردی پوست یا چشم، خستگی شدید یا تیرهشدن غیرمعمول ادرار: میتواند نشانهٔ آسیب کبدی باشد؛ سریع به پزشک مراجعه کنید
- تورم یا درد شدید و پیشرونده در مفاصل که در فعالیت روزمره اختلال ایجاد کند: باید به پزشک اطلاع داده شود
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند کهیر، تورم صورت و لب یا دشواری در تنفس: فوراً به اورژانس مراجعه کنید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
دفریپرون میتواند با برخی داروهای دیگر تداخل داشته باشد. مصرف همزمان آن با داروهایی که خود میتوانند گویچههای سفید خون را کاهش دهند، خطر نوتروپنی را بیشتر میکند و معمولاً توصیه نمیشود. مصرف همزمان با سایر آهنزداها یا فرآوردههای حاوی آهن نیز باید فقط با نظر و پایش متخصص انجام شود. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخل احتمالی پیش از شروع درمان بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرف دفریپرون در بارداری معمولاً توصیه نمیشود، چون در مطالعات حیوانی نگرانیهایی دربارهٔ اثر آن بر جنین گزارش شده است؛ به همین دلیل زنان در سن باروری بهتر است دربارهٔ روش پیشگیری مطمئن با پزشک مشورت کنند. اطلاعات کافی دربارهٔ ورود این دارو به شیر مادر در دست نیست، پس مصرف در دوران شیردهی معمولاً توصیه نمیشود. هرگونه تصمیم دربارهٔ بارداری یا شیردهی باید حتماً با پزشک متخصص خون گرفته شود.
نگهداری
دفریپرون را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نور مستقیم آفتاب نگه دارید؛ قرص جوشان بهویژه به رطوبت حساس است و بهتر است در بستهٔ اصلی خود بماند. دارو را دور از دید کودکان نگه دارید و پیش از هر مصرف تاریخ انقضا را بررسی کنید. داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه در سطل زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص طولانیرهش | 500 mg |
| قرص جوشان | 500 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا باید هنگام مصرف دفریپرون مرتب آزمایش خون بدهم؟
۰۲آیا تغییر رنگ ادرار به قهوهای یا قرمز هنگام مصرف دفریپرون خطرناک است؟
۰۳آیا دفریپرون را میتوان همراه با دفروکسامین مصرف کرد؟
۰۴اگر یک نوبت از دفریپرون را فراموش کنم چه باید بکنم؟
۰۵اگر حین مصرف دفریپرون دچار تب یا گلودرد شدم چه باید بکنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۶ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۲ سازنده، در گروه V03AC02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.