دسیتابین
دسیتابین یک داروی ضدسرطان از گروه مهارکنندههای متیلاسیون دیانای است. این دارو با اثر بر سلولهای غیرطبیعی مغز استخوان، به کنترل بیماری و بهبود شمارش خون کمک میکند.
دسیتابین بیشتر برای درمان سندرمهای میلودیسپلاستیک در بزرگسالان، از جمله انواع اولیه یا ثانویه و برخی موارد با خطر متوسط یا زیاد، به کار میرود.
کاهش گلبولهای سفید، قرمز و پلاکتها خطر عفونت، کمخونی و خونریزی را بالا میبرد؛ آزمایش خون و پیگیری منظم بخش مهم درمان است.
تب یا لرز، نشانههای عفونت، خونریزی یا کبودی غیرمعمول، تنگی نفس یا ضعف شدید را سریع گزارش کنید. بارداری، احتمال بارداری، شیردهی و بیماری کبد یا کلیه باید پیش از درمان مطرح شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دسیتابین یک داروی ضدسرطان از گروه مهارکنندههای متیلاسیون دیانای است و برای برخی بیماریهای بدخیم مغز استخوان به کار میرود. دارو پس از ورود به دیانای، آنزیمهای مسئول متیلاسیون را مهار میکند و میتواند فعالیت ژنهای دخیل در رشد و بلوغ سلولی را تا حدی برگرداند. هدف اصلی، کنترل سندرمهای میلودیسپلاستیک و کمک به بهبود شمارش سلولهای خون است؛ پاسخ درمانی ممکن است تدریجی باشد. فرم موجود، پودر لیوفیلیزه برای تهیه محلول تزریقی وریدی است و باید در مرکز درمانی و زیر نظر تیم متخصص آماده و تزریق شود. در ایران ممکن است با نامهای تجاری مانند ویسوین، داکوژن، دزیبم و تابینوز عرضه شود؛ نام تجاری فقط برای شناسایی است و شکل فرآورده باید با نسخه تطبیق داده شود.
موارد مصرف
- درمان سندرمهای میلودیسپلاستیک در بزرگسالان
- درمان سندرم میلودیسپلاستیک اولیه
- درمان سندرم میلودیسپلاستیک ثانویه
- برخی موارد با خطر متوسط یا زیاد بر پایه ارزیابی تخصصی بیماری
روش مصرف
دسیتابین به صورت تزریق وریدی و در چرخههای درمانی تجویز میشود؛ مقدار، سرعت تزریق، فاصله نوبتها و تعداد چرخهها را متخصص بر اساس بیماری، آزمایشها و پاسخ بدن تعیین میکند. پودر باید در مرکز درمانی به محلول تبدیل و توسط کادر درمان تزریق شود و برای آمادهسازی یا مصرف خانگی مناسب نیست. پیش از شروع و در طول چرخهها، شمارش سلولهای خون و معمولاً عملکرد کبد و کلیه بررسی میشود و ممکن است برای تهوع داروی کمکی داده شود. اگر یک نوبت به علت عوارض به تعویق افتاد، آن را خودسرانه جبران نکنید و درمان را بدون هماهنگی قطع نکنید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به دسیتابین یا مواد تشکیلدهنده ویال حساسیت داشتهاید، اطلاع دهید.
- سابقه پایینبودن سلولهای خون، خونریزی، عفونت فعال، تب یا زخم دهان را پیش از تزریق گزارش کنید.
- بیماری کبد یا کلیه و سابقه درمانهای ضدسرطان قبلی را مطرح کنید؛ در نارسایی شدید کبد یا کلیه پایش دقیقتری لازم است.
- فهرست کامل داروهای نسخهای و بدون نسخه، مکملها و فرآوردههای گیاهی را ارائه دهید، بهویژه داروهای رقیقکننده خون، ضدپلاکت، ضدالتهاب یا داروهای مؤثر بر مغز استخوان.
- اگر باردارید، احتمال بارداری یا قصد بارداری دارید، یا شیرده هستید، پیش از آغاز درمان اطلاع دهید؛ درباره پیشگیری از بارداری و باروری نیز سؤال کنید.
- ایمنی و اثربخشی دسیتابین در کودکان ثابت نشده است؛ در سالمندان یا افراد کمتوان، پایش شمارش خون و وضعیت عمومی ممکن است نزدیکتر انجام شود.
عوارض احتمالی
- تهوع یا استفراغ
- یبوست یا اسهال
- خستگی، بیحالی یا ضعف
- سردرد یا سرگیجه
- کاهش اشتها
- درد عضلات یا مفاصل و ناراحتی شکم
- کاهش شدید گلبولهای سفید همراه با تب، لرز، گلودرد، سرفه جدید، سوزش ادرار یا بدحالی میتواند نشانه عفونت جدی باشد؛ همان روز با مرکز درمانی تماس بگیرید و در صورت بدحالشدن یا تنگی نفس، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کاهش پلاکت با خونریزیای که بند نمیآید، خون در ادرار یا مدفوع، مدفوع سیاه، استفراغ خونی، کبودی گسترده یا نقطههای قرمز فراوان همراه است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کمخونی شدید ممکن است با رنگپریدگی، ضعف ناتوانکننده، تپش قلب، سرگیجه شدید، غش یا درد قفسه سینه دیده شود؛ فوراً ارزیابی پزشکی لازم است و در موارد شدید به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس جدید یا رو به افزایش، سرفه خشک مداوم، درد قفسه سینه یا کبودی لبها میتواند نشانه عارضه جدی ریوی باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم صورت، لبها یا گلو، کهیر گسترده، خسخس سینه، سرگیجه شدید یا غش میتواند نشانه حساسیت شدید باشد؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- افزایش سریع وزن همراه با ورم، تب، تنگی نفس، گیجی یا کاهش واضح ادرار میتواند نشانه عارضه نادر و جدی پس از درمان باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مطالعات کامل تداخل دارویی با دسیتابین انجام نشده و تداخل متابولیکی مشخصی انتظار نمیرود؛ بااینحال، همزمانی با داروهای ضدسرطان یا سرکوبکننده مغز استخوان میتواند افت سلولهای خون را شدیدتر کند. داروهای رقیقکننده خون، ضدپلاکت و برخی مسکنهای ضدالتهاب، در صورت پایینبودن پلاکت، خطر خونریزی را بیشتر میکنند. واکسنهای زنده در دوره ضعف ایمنی ممکن است مناسب نباشند و باید پیش از تزریق هر واکسن هماهنگ شود. برای این تزریق تداخل غذایی شناختهشدهای وجود ندارد؛ درباره الکل تداخل مستقیم مشخصی ثابت نشده، اما میتواند تهوع و ضعف را بدتر کند. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دسیتابین میتواند به جنین آسیب جدی وارد کند و در بارداری معمولاً نباید استفاده شود، مگر آنکه متخصص در شرایط خاص آن را ضروری بداند. زنان دارای امکان بارداری باید هنگام درمان و تا ۶ ماه پس از آخرین نوبت، و مردان دارای شریک دارای امکان بارداری هنگام درمان و تا ۳ ماه پس از آخرین نوبت، از پیشگیری مؤثر استفاده کنند؛ ممکن است باروری مردان نیز آسیب ببیند. شیردهی هنگام درمان و حداقل تا ۲ هفته پس از آخرین نوبت توصیه نمیشود.
نگهداری
ویال پودر را در دمای اتاق کنترلشده، معمولاً ۲۰ تا ۲۵ درجه سانتیگراد، در بستهبندی اصلی و دور از یخزدگی، گرمای زیاد و نور مستقیم نگه دارید. محلول آمادهشده شرایط زمانی و دمایی محدودی دارد و باید در مرکز درمانی آماده و مصرف یا دور ریخته شود؛ آن را در خانه ذخیره نکنید. دارو را دور از دسترس کودکان نگه دارید و پس از تاریخ انقضا یا آسیبدیدگی بستهبندی استفاده نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | 50 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۶ برند از ۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا دسیتابین و آزاسیتیدین یکی هستند؟
۰۲چرا هنگام درمان با دسیتابین آزمایش خون مکرر لازم است؟
۰۳اگر بین چرخههای دسیتابین تب کنم، چه کار کنم؟
۰۴آیا دسیتابین را میتوان در خانه تزریق کرد؟
۰۵اثر دسیتابین چه زمانی مشخص میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۶ برند از ۸ سازنده، در گروه L01BC08. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.