داساتینیب
داساتینیب دارویی ضدسرطان از دستهٔ مهارکنندههای تیروزینکیناز (Tyrosine Kinase Inhibitor) است. این دارو با مسدود کردنِ آنزیمی غیرطبیعی که در برخی سرطانهای خون فعال میشود، از تکثیرِ بیرویهٔ گلبولهای سفید جلوگیری میکند.
این دارو عمدتاً برای درمانِ لوسمی مزمن میلوئیدی (CML) با کروموزوم فیلادلفیای مثبت و برخی موارد لوسمی لنفوبلاستیک حاد (ALL) در بزرگسالان و کودکان به کار میرود.
مهمترین نکتهٔ ایمنیِ این دارو، احتمالِ کاهشِ سلولهای خونی و تجمعِ مایع در بدن، بهویژه اطرافِ ریههاست. به همین دلیل انجامِ آزمایشِ خونِ منظم و پیگیریِ دقیقِ پزشک در سراسرِ دورهٔ درمان ضروری است.
در صورتِ بروزِ تنگیِ نفس، تورمِ ناگهانی، کبودی یا خونریزیِ غیرعادی، تب، یا هر علامتِ جدید و نگرانکننده، باید بیدرنگ با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
داساتینیب دارویی ضدسرطان از ردهٔ مهارکنندههای تیروزینکیناز است که بهطور اختصاصی روی پروتئینی غیرطبیعی به نام BCR-ABL اثر میکند؛ این پروتئین در سلولهای سرطانیِ برخی بیماران مبتلا به لوسمی ساخته میشود و باعثِ تکثیرِ بیرویهٔ گلبولهای سفید میگردد. داساتینیب با مسدود کردنِ این پروتئین، سیگنالِ رشدِ سلولهای سرطانی را متوقف میکند و به سلولهای خونیِ طبیعی اجازه میدهد دوباره در مغزِ استخوان رشد کنند. این دارو نسلِ دومِ مهارکنندههای تیروزینکیناز بهشمار میرود و اغلب برای بیمارانی تجویز میشود که به داروهای نسلِ اول بهخوبی پاسخ ندادهاند، هرچند در برخی موارد بهعنوانِ درمانِ اولیه نیز به کار میرود. مصرفِ آن همواره باید زیرِ نظرِ پزشکِ متخصصِ خون و سرطان و همراه با پیگیریِ آزمایشهای دورهای باشد.
موارد مصرف
- لوسمی مزمن میلوئیدی با کروموزوم فیلادلفیای مثبت، در فاز مزمن، تسریعشده یا بحرانی
- لوسمی مزمن میلوئیدی تازهتشخیصدادهشده، بهعنوان درمانِ اولیهٔ فاز مزمن
- لوسمی مزمن میلوئیدی مقاوم به درمان یا همراه با عدمتحملِ داروهای پیشین مانند ایماتینیب
- لوسمی لنفوبلاستیک حاد با کروموزوم فیلادلفیای مثبت، در صورتِ مقاومت یا عدمتحملِ درمانهای قبلی
- لوسمی مزمن میلوئیدی با کروموزوم فیلادلفیای مثبت در کودکان، طبقِ تشخیص و نظرِ متخصصِ خون و سرطانِ کودکان
روش مصرف
داساتینیب به شکل قرص خوراکی مصرف میشود؛ پزشک با توجه به نوع بیماری، وزن و شرایط فرد، دوز و برنامهٔ دقیقِ مصرف را تعیین میکند و این توضیحات جایگزین دستور پزشک نیست. قرص را کامل و با یک لیوان آب میل کنید، آن را خرد یا له نکنید، و اگر فردی باردار یا در سنِ بارداری در منزل با این دارو سروکار دارد، بهتر است از تماسِ مستقیم با قرصِ آسیبدیده یا شکسته خودداری کند. این دارو را میتوان با یا بدونِ غذا مصرف کرد، اما بهتر است هر روز به یک شکلِ ثابت و ترجیحاً در ساعتی معین مصرف شود؛ از مصرفِ همزمان با آبگریپفروت نیز خودداری کنید. اگر نوبتی از دارو فراموش شد، طبقِ راهنماییِ پزشک یا داروساز عمل کنید و هرگز برای جبران، دو نوبت را همزمان مصرف نکنید. قطعِ خودسرانهٔ درمان، حتی با احساسِ بهبودی، میتواند به بازگشت یا پیشرفتِ بیماری بینجامد؛ بنابراین هر تغییر در نحوهٔ مصرف تنها باید با نظرِ پزشک انجام گیرد.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ دارویی شناختهشده به داساتینیب
- سابقهٔ بیماری قلبی، اختلال در ریتمِ قلب، یا مشکلاتِ ریوی مانند تجمعِ مایع در ریه
- سابقهٔ خونریزی، کبودیِ آسان یا اختلال در انعقادِ خون
- بیماریِ کبدی یا کلیوی
- بارداری، برنامه برای بارداری، یا شیردهی
- مصرفِ هر داروی دیگر از جمله داروهای بدوننسخه، مکملها و گیاهانِ دارویی، بهویژه داروهای کاهندهٔ اسیدِ معده
عوارض احتمالی
- اسهال
- سردرد
- خستگی و کاهشِ انرژی
- حالتِ تهوع
- دردِ عضلانی یا مفصلی
- بثوراتِ پوستی
- کبودیِ غیرعادی یا خونریزیِ نامعمول مانند خونریزیِ لثه و بینی یا وجودِ خون در ادرار و مدفوع (نشانهٔ احتمالیِ افتِ پلاکت) — فوراً با پزشک تماس بگیرید
- تب، لرز یا سایر علائمِ عفونت (نشانهٔ احتمالیِ افتِ گلبولهای سفید) — نیازمندِ بررسیِ فوریِ پزشک است
- تنگیِ نفسِ پیشرونده، سرفهٔ مداوم یا دردِ قفسهٔ سینه (نشانهٔ احتمالیِ تجمعِ مایع در اطرافِ ریه یا فشارِ خونِ ریوی) — سریع به پزشک مراجعه کنید
- تورمِ ناگهانیِ دستوپا یا افزایشِ سریعِ وزن — باید به پزشک گزارش شود
- تپشِ قلب، سرگیجه یا غش (نشانهٔ احتمالیِ اختلال در ریتمِ قلب) — فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید
- علائمِ واکنشِ آلرژیکِ شدید مانند تورمِ صورت و گلو یا مشکل در تنفس — با اورژانس تماس بگیرید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
داساتینیب با داروهای متعددی تداخل دارد. داروهای کاهندهٔ اسیدِ معده، بهویژه مهارکنندههای پمپِ پروتون، میتوانند جذبِ داساتینیب را بهشدت کم کنند و معمولاً باید از مصرفِ همزمانِ آنها پرهیز شود؛ در صورتِ نیاز به آنتیاسید، باید فاصلهٔ زمانیِ مناسب با داساتینیب رعایت شود که پزشک یا داروساز آن را مشخص میکند. برخی داروهای ضدقارچ، برخی آنتیبیوتیکها، داروهای ضدتشنج و داروهای گیاهی مانند علفِ چای نیز میتوانند غلظتِ خونیِ داساتینیب را افزایش یا کاهش دهند. مصرفِ همزمان با داروهای رقیقکنندهٔ خون یا ضدپلاکت هم، بهدلیلِ اثرِ داساتینیب بر پلاکتها، میتواند خطرِ خونریزی را بیشتر کند. به همین دلیل، فهرست کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از تداخلهای خطرناک پیشگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرفِ داساتینیب در دورانِ بارداری، بهدلیلِ خطرِ احتمالی برای جنین، توصیه نمیشود و افرادی که امکانِ بارداری دارند باید در طولِ درمان و مدتی پس از پایانِ آن از روشِ پیشگیریِ مطمئن استفاده کنند؛ مردانی که همسرشان قصدِ بارداری دارد نیز بهتر است با پزشک مشورت کنند. اگر بارداری در حینِ مصرفِ این دارو رخ دهد، باید بیدرنگ به پزشک اطلاع داده شود. همچنین بهدلیلِ احتمالِ ترشحِ دارو در شیرِ مادر، شیردهی در دورانِ مصرفِ داساتینیب معمولاً توصیه نمیشود؛ تصمیمِ نهایی دربارهٔ بارداری و شیردهی باید با نظرِ مستقیمِ پزشکِ متخصص گرفته شود.
نگهداری
داساتینیب را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نورِ مستقیم و گرمای زیاد نگهداری کنید و درِ ظرفِ آن را همیشه بسته نگه دارید. این دارو باید کاملاً دور از دسترس و دیدِ کودکان نگهداری شود، زیرا حتی مقدارِ کمِ آن هم میتواند برای آنان خطرناک باشد. پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضای دارو را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه در سطلِ زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 70 mg |
| قرص | 50 mg |
| قرص | 20 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۸ برند از ۱۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا داساتینیب لوسمی را کاملاً درمان میکند؟
۰۲چرا در طولِ مصرفِ این دارو باید مرتب آزمایشِ خون بدهم؟
۰۳آیا باید داساتینیب را همراه با غذا مصرف کنم؟
۰۴اگر یک نوبت از داساتینیب را فراموش کنم چه باید بکنم؟
۰۵آیا تورمِ پا یا تنگیِ نفس در حینِ مصرفِ این دارو طبیعی است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۶۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۸ برند از ۱۱ سازنده، در گروه L01XE06. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.