دانازول
دانازول داروی هورمونیِ مصنوعی از خانوادهٔ آندروژنهاست که با کاهشِ هورمونهای محرکِ تخمدان، فعالیتِ بافتهای وابسته به استروژن را کم میکند.
بیشتر برای درمانِ اندومتریوز، بیماریِ خوشخیمِ فیبروکیستیکِ پستان و پیشگیری از حملاتِ آنژیوادمِ ارثی تجویز میشود.
مصرف در بارداری کاملاً ممنوع است و میتواند به جنین آسیب برساند؛ پیش از شروعِ درمان باید از عدمِ بارداری اطمینان حاصل شود.
در صورتِ بروزِ خشونتِ صدا، سردردِ شدید همراه با تاریِ دید، یا زردیِ پوست و چشم، حتماً و بیدرنگ با پزشک تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دانازول مشتقی مصنوعی از هورمونهای آندروژنی (استروئیدهای مردانه) است که با مهارِ ترشحِ هورمونِ محرکِ فولیکول (FSH) و هورمونِ لوتئینیکننده (LH) از غدهٔ هیپوفیز، فعالیتِ تخمدان و تولیدِ استروژن را کاهش میدهد. این افتِ استروژن باعثِ کوچکشدنِ بافتهای وابسته به آن، مانندِ کانونهای اندومتریوزی یا کیستهای پستانی، میشود. دانازول همچنین با بالابردنِ سطحِ پروتئینی به نامِ مهارکنندهٔ C1-استراز در خون، از حملاتِ ناگهانیِ تورم در آنژیوادمِ ارثی پیشگیری میکند. اثرِ درمانی معمولاً پس از چند هفته مصرفِ منظم نمایان میشود و ادامه یا تغییرِ آن باید با نظرِ پزشک باشد.
موارد مصرف
- اندومتریوز (کاهشِ درد و اندازهٔ کانونهای اندومتریوزی)
- بیماریِ خوشخیمِ فیبروکیستیکِ پستان (ماستالژی و ندولهای پستانی)
- پیشگیری از حملاتِ آنژیوادمِ ارثی
- برخی مواردِ خونریزیِ شدیدِ قاعدگی (منوراژی) به تشخیصِ پزشک
- ژنیکوماستی (بزرگشدنِ بافتِ پستان در مردان) در مواردِ خاص
روش مصرف
دانازول بهصورتِ خوراکی و ترجیحاً همراه با غذا مصرف میشود تا احتمالِ ناراحتیِ گوارشی کمتر شود. پزشک اغلب شروعِ مصرف را همزمان با روزهای نخستِ سیکلِ قاعدگی توصیه میکند تا از عدمِ بارداری مطمئن شود. مصرفِ منظم و در ساعاتِ ثابتِ روز به اثربخشیِ بهترِ درمان کمک میکند؛ بهویژه در پیشگیری از آنژیوادمِ ارثی، فراموشکردنِ دوزها یا قطعِ ناگهانی میتواند خطرِ بازگشتِ حملات را بالا ببرد. مدتِ درمان، تغییرِ دوز یا قطعِ آن را فقط با هماهنگیِ پزشک یا داروساز و بر اساسِ نسخه انجام بده.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
اندومتریوز
در زنان در سن باروری، درمان در آغاز قاعدگی شروع شود؛ پیش از شروع باید بارداری رد و در طول درمان از روش پیشگیری غیرهورمونی استفاده شود.
بیماری خوشخیم فیبروکیستیک پستان همراه با درد یا ندول
از کمترین دوز مؤثر استفاده شود؛ درد معمولاً زودتر بهبود مییابد، اما کاهش ندولها ممکن است ۴ تا ۶ ماه طول بکشد. توده ماندگار یا بزرگشونده باید بررسی شود.
پیشگیری از حملات آنژیوادم ارثی
برای پیشگیری است و حمله حاد را درمان نمیکند؛ نیاز به ادامه درمان باید دورهای بازبینی شود. مصرف طولانیمدت در کودکان پیش از بلوغ کامل توصیه نمیشود.
خونریزی شدید و مقاوم قاعدگی (منوراژی)
پیش از شروع، علت خونریزی غیرطبیعی باید بررسی شود؛ در زنان در سن باروری، شروع درمان در زمان قاعدگی و پیشگیری غیرهورمونی لازم است.
ژنیکوماستی شدید و علامتدار در مردان
فقط پس از بررسی علت زمینهای و排除 بیماری بدخیم به کار رود؛ در صورت بروز تغییر صدا، افزایش موهای بدن یا سایر علائم مردانهشدن، مراجعه فوری به پزشک لازم است.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیتِ شناختهشده به دانازول یا سایرِ آندروژنها
- بارداری یا احتمالِ بارداری، و نیاز به یک روشِ پیشگیریِ غیرهورمونیِ مطمئن
- بیماریِ کبدی، کلیوی یا قلبیِ زمینهای، یا سابقهٔ لختهٔ خونی
- سابقهٔ پورفیری یا تومورهای وابسته به هورمون
- هرگونه خونریزیِ واژینالِ بدونِ تشخیصِ مشخص
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و بیماریهای زمینهایِ دیگر
عوارض احتمالی
- افزایشِ وزن و احتباسِ خفیفِ مایعات
- آکنه و افزایشِ چربیِ پوست
- گُرگرفتگی
- بینظمی یا قطعِ موقتِ قاعدگی
- سردرد و گرفتگیِ عضلانی
- کاهشِ اندازهٔ پستان
- خشونت یا کلفتشدنِ صدا: این تغییر گاهی حتی پس از قطعِ دارو باقی میماند؛ بهمحضِ مشاهده با پزشک تماس بگیرید.
- سردردِ شدید و مداوم همراه با تاریِ دید: میتواند نشانهٔ افزایشِ فشارِ داخلِ جمجمه باشد؛ فوراً به پزشک مراجعه کنید.
- زردیِ پوست یا چشم، ادرارِ تیره یا دردِ شدیدِ شکم: نشانهٔ احتمالیِ آسیبِ کبدی است؛ مصرف را قطع کنید و فوراً به پزشک مراجعه کنید.
- تورم و دردِ یکطرفهٔ پا، دردِ ناگهانیِ قفسهٔ سینه یا تنگیِ نفس: نشانهٔ احتمالیِ لختهٔ خونی است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورمِ ناگهانیِ صورت و گلو یا تنگیِ نفسِ شدید: نشانهٔ واکنشِ آلرژیکِ جدی است؛ با اورژانس تماس بگیرید.
- رشدِ موهای زائد یا کلفتشدنِ پایدارِ صدا در زنان: هرچه زودتر با پزشک مشورت کنید تا ادامهٔ درمان بازبینی شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
دانازول میتواند اثرِ داروهای ضدِانعقادِ خوراکی مانندِ وارفارین را تشدید کند و خطرِ خونریزی را افزایش دهد؛ در این موارد پایشِ دقیقترِ آزمایشهای انعقادی لازم است. سطحِ خونیِ برخی داروها مانندِ سیکلوسپورین، تاکرولیموس و کاربامازپین نیز ممکن است با مصرفِ همزمانِ دانازول بالا برود. در افرادِ دیابتی، دانازول میتواند کنترلِ قندِ خون را تحتِ تأثیر قرار دهد و نیازمندِ تنظیمِ دوزِ انسولین یا داروهای خوراکیِ دیابت شود. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از تداخلهای خطرناک پیشگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرفِ دانازول در بارداری کاملاً ممنوع است، زیرا اثرِ آندروژنیِ آن میتواند باعثِ مردانهشدنِ اندامهای تناسلیِ جنینِ دختر شود؛ پیش از شروعِ درمان باید از عدمِ بارداری مطمئن شد و در طولِ مصرف از یک روشِ پیشگیریِ غیرهورمونیِ مطمئن مانندِ کاندوم استفاده کرد. دربارهٔ دورانِ شیردهی اطلاعاتِ کافی برای اطمینان از بیخطر بودنِ کامل در دست نیست و دانازول ممکن است وارد شیرِ مادر شود؛ بنابراین مصرف در این دوران فقط با تشخیص و نظارتِ مستقیمِ پزشک انجام گیرد.
نگهداری
دانازول را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نور و گرمای مستقیم نگهداری کنید. کپسولها را در بستهبندیِ اصلیِ خود و دور از دسترسِ کودکان قرار دهید. پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه در سطلِ زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول | 100 mg |
| کپسول | 200 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۸ برند از ۶ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱دانازول چقدر طول میکشد تا روی علائمِ اندومتریوز اثر بگذارد؟
۰۲آیا دانازول باعثِ ناباروریِ دائمی میشود؟
۰۳آیا در دورانِ مصرفِ دانازول باز هم باید از روشِ پیشگیریِ جداگانه استفاده کرد؟
۰۴چرا پزشک مصرفِ دانازول را از روزهای اولِ قاعدگی شروع میکند؟
۰۵دانازول چگونه از حملاتِ آنژیوادمِ ارثی جلوگیری میکند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۸ برند از ۶ سازنده، در گروه G03XA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.