دالتپارین سدیم
دالتپارین سدیم یک داروی ضدانعقاد از گروه هپارینهای کممولکولوزن است. با تقویت مهار عوامل انعقادی، تشکیل و گسترش لختههای خون را کاهش میدهد.
بیشتر برای پیشگیری یا درمان لختههای وریدی، مانند لختهٔ ورید عمقی و آمبولی ریه، به کار میرود. در برخی بیماران مبتلا به سرطان یا سندرمهای حاد قلبی نیز با نظر متخصص استفاده میشود.
مهمترین خطر دالتپارین خونریزی است؛ خونریزی غیرعادی، مدفوع سیاه، ادرار خونی، استفراغ خونی یا سردرد شدید را جدی بگیرید. این فرآورده برای تزریق زیرجلدی است و پیش از جراحی یا بیحسی نخاعی باید مصرفش به تیم درمان گفته شود.
اگر سابقهٔ افت پلاکت ناشی از هپارین، خونریزی فعال، بیماری شدید کلیه یا کبد، بارداری، یا مصرف داروهای ضدانعقاد دارید، پیش از تزریق اطلاع دهید. برای کار دندانپزشکی، جراحی یا بیحسی نخاعی نیز از قبل هماهنگ کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دالتپارین سدیم یک هپارین کممولکولوزن و داروی ضدانعقاد از گروه داروهای مؤثر بر خون و خونسازی است که به صورت سرنگ تزریقی ۷۵۰۰ واحد در ۰٫۳ میلیلیتر عرضه میشود. با تقویت اثر آنتیترومبین، مهار فاکتور ده فعالشده و تا حدی ترومبین را افزایش میدهد؛ در نتیجه تولید فیبرین و تشکیل یا گسترش لخته کمتر میشود. این دارو لختهٔ موجود را مستقیماً حل نمیکند، بلکه از بزرگتر شدن لخته و ایجاد لختهٔ جدید جلوگیری میکند. انتخاب این قدرت و مدت درمان به دلیل مصرف، وزن، عملکرد کلیه و خطر خونریزی بستگی دارد.
موارد مصرف
- پیشگیری از لختهٔ وریدی عمقی پس از برخی جراحیهای بزرگ، بهویژه جراحی لگن و شکم
- پیشگیری از لخته در بیماران بستری با بیماری حاد و بیحرکتی شدید
- درمان لختهٔ ورید عمقی و آمبولی ریه
- ادامهٔ درمان و کاهش عود لختهٔ وریدی در بزرگسالان مبتلا به سرطان
- کاهش عوارض ایسکمیک در آنژین ناپایدار و برخی حملههای قلبی حاد، معمولاً همراه آسپیرین و زیر نظر متخصص
روش مصرف
دالتپارین را دقیقاً طبق نسخه و آموزش پزشک یا پرستار تزریق کنید. سرنگ ۷۵۰۰ واحدی برای تزریق زیرجلدی است؛ آن را خودسرانه در عضله یا رگ تزریق نکنید و با قدرت دیگری جایگزین نکنید. مصرف با غذا لازم نیست؛ اگر برنامهٔ روزانه دارید، تزریق را در زمان تقریباً ثابت انجام دهید و مقدار یا فاصله را تغییر ندهید. محل تزریق را طبق آموزش جابهجا کنید، بعد از تزریق آن را نمالید یا ماساژ ندهید و سرنگ را فقط یکبار به کار ببرید. در صورت فراموشی یا تزریق اضافی، مقدار بعدی را دو برابر نکنید و برای دستور بعدی با مرکز درمانی تماس بگیرید. قطع زودهنگام دارو نیز بدون هماهنگی میتواند خطر لخته را افزایش دهد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پیشگیری از لختهٔ وریدی پس از جراحی بزرگ، بهویژه جراحی لگن و شکم
زمان شروع دوز نخست باید پس از اطمینان از خونبندی و با توجه به بیحسی نخاعی یا سایر اقدامات جراحی تعیین شود.
پیشگیری از لختهٔ وریدی در بیماران بستری با بیماری حاد و بیحرکتی شدید
همزمانی با داروهای ضدپلاکتی، ضدالتهاب یا ضدانعقاد، خطر خونریزی را افزایش میدهد.
درمان لختهٔ ورید عمقی و آمبولی ریه
دوز درمانی با دوز پیشگیری متفاوت است و پایش شمارش پلاکت و علائم خونریزی اهمیت دارد.
ادامهٔ درمان و کاهش عود لختهٔ وریدی در بزرگسالان مبتلا به سرطان
در صورت کاهش پلاکت ناشی از سرطان یا شیمیدرمانی، ادامه یا کاهش دوز باید طبق پروتکل تخصصی انجام شود.
کاهش عوارض ایسکمیک در آنژین ناپایدار و انفارکتوس میوکارد بدون موج کیو
آسپیرین مگر در صورت منع مصرف همراه درمان است؛ خطر خونریزی باید پیش از شروع و در طول درمان ارزیابی شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر خونریزی فعال، اختلال انعقاد، زخم معده یا روده، خونریزی گوارشی اخیر، سکتهٔ مغزی خونریزیدهنده، فشارخون بسیار بالا، یا جراحی اخیر مغز، نخاع، چشم یا گوش دارید.
- اگر قبلاً هنگام دریافت هپارین دچار افت پلاکت یا لخته شدهاید، یا به دالتپارین، هپارین، سایر هپارینهای کممولکولوزن، فرآوردههای خوکی یا اجزای سرنگ حساسیت داشتهاید؛ حساسیت به لاتکس را نیز در صورت درج آن روی بستهبندی بگویید.
- اگر بیماری کلیه یا کبد، پلاکت پایین، کمخونی، دیابت، سابقهٔ خونریزی، یا سرطان و شیمیدرمانی دارید؛ در این شرایط ممکن است پایش پلاکت، کلیه و خطر خونریزی لازم باشد.
- اگر قرار است جراحی، کار دندانپزشکی، بیحسی نخاعی یا اپیدورال، یا سوراخکردن کمر انجام شود؛ فاصلهٔ ایمن بین تزریق و اقدام را تیم درمان تعیین میکند.
- فهرست همهٔ داروها، مسکنهای بدون نسخه، ویتامینها و مکملهای گیاهی خود را ارائه دهید، بهخصوص آسپیرین، کلوپیدوگرل، وارفارین، داروهای ضدانعقاد خوراکی و ایبوپروفن یا ناپروکسن.
- اگر باردارید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، یا دارو برای کودک، فرد سالمند یا بیمار دارای دریچهٔ مصنوعی قلب در نظر گرفته شده است؛ این گروهها به انتخاب فرآورده و پایش ویژه نیاز دارند.
عوارض احتمالی
- کبودی یا تجمع خون زیر پوست در محل تزریق
- درد، سوزش یا برجستگی کوچک در محل تزریق
- کبودی آسان یا خونریزی خفیف
- کاهش خفیف و معمولاً برگشتپذیر پلاکتها
- افزایش گذرای آنزیمهای کبدی یا پتاسیم خون که معمولاً در آزمایش دیده میشود
- خونریزی شدید یا بندنیامدنی، مدفوع سیاه یا خونی، ادرار خونی، استفراغ یا سرفهٔ خونی، ضعف شدید، غش یا سردرد ناگهانی شدید: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- پس از بیحسی نخاعی یا اپیدورال یا سوراخکردن کمر، درد شدید پشت، بیحسی یا ضعف پاها، یا مشکل تازه در کنترل ادرار یا مدفوع: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس ناگهانی، درد قفسهٔ سینه، سرفهٔ خونی، یا تورم و درد ناگهانی یک پا میتواند نشانهٔ لختهٔ جدی باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم لب، صورت یا زبان، خسخس، تنگی نفس، کهیر گسترده یا تاول پوستی میتواند نشانهٔ حساسیت شدید باشد؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- کبودیهای گسترده و بیدلیل، لکههای ریز قرمز، افت پلاکت در آزمایش، یا ایجاد لختهٔ جدید هنگام درمان میتواند نشانهٔ افت خطرناک پلاکت ناشی از هپارین باشد؛ فوراً ارزیابی پزشکی بگیرید و دربارهٔ نوبت بعدی دستور بگیرید.
- درد شدید و رو به افزایش، تاول، یا تغییر رنگ بنفش یا سیاه پوست در محل تزریق: همان روز به پزشک مراجعه کنید؛ این حالت میتواند نشانهٔ آسیب پوستی جدی باشد.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
دالتپارین با داروهای ضدانعقاد دیگر مانند وارفارین، آپیکسابان و ریواروکسابان، داروهای ضدپلاکتی مانند آسپیرین و کلوپیدوگرل، داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن، ناپروکسن و دیکلوفناک، و داروهای حلکنندهٔ لخته میتواند خطر خونریزی را بیشتر کند؛ مصرف همزمان فقط طبق برنامهٔ پزشک باشد. برخی مکملهای گیاهی و داروهای دیگر نیز ممکن است بر انعقاد اثر بگذارند و مصرف زیاد الکل خطر خونریزی و آسیب را افزایش میدهد. غذاها معمولاً تداخل مهمی با دالتپارین ندارند. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو، بهویژه پیش از جراحی یا بیحسی نخاعی.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دالتپارین از جفت عبور نمیکند و اطلاعات موجود افزایش واضحی در ناهنجاری جنینی نشان ندادهاند؛ با این حال در بارداری فقط در صورت نیاز بالینی و زیر نظر متخصص استفاده شود. اگر باردار شدید یا قصد بارداری دارید، دارو را خودسرانه قطع نکنید؛ زمان آخرین تزریق برای بیحسی نخاعی هنگام زایمان یا عمل اهمیت دارد. مقدار بسیار کمی از دارو ممکن است وارد شیر شود و جذب آن برای نوزاد بعید است، اما تصمیم دربارهٔ ادامهٔ شیردهی باید با توجه به وضعیت مادر و نوزاد انجام شود.
نگهداری
سرنگ را در بستهٔ اصلی، در دمای اتاق و معمولاً زیر ۲۵ درجه، دور از نور و گرمای شدید نگه دارید؛ آن را یخ نزنید و در خودرو یا کنار بخاری نگذارید. تا زمان مصرف از بسته خارج نکنید و دور از دسترس کودکان قرار دهید. تاریخ انقضا و ظاهر محلول را بررسی کنید و سرنگ آسیبدیده، کدر یا دارای ذرات را مصرف نکنید. هر سرنگ پیشپرشده یکبار مصرف است و باقیماندهٔ آن را نگه ندارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 0.3mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا دالتپارین لختهٔ موجود را حل میکند؟
۰۲چرا این سرنگ را نباید عضلانی تزریق کرد؟
۰۳کبودی محل تزریق طبیعی است؟
۰۴اگر قرار است دندانپزشکی، جراحی یا بیحسی نخاعی داشته باشم چه کنم؟
۰۵اگر نوبت تزریق را فراموش کردم یا دو بار تزریق کردم چه کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۳ سازنده، در گروه B01AB04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.