دالتپارین سدیم
دالتپارین سدیم یک داروی ضدانعقاد از خانواده هپارینهای کموزن مولکولی است. با تقویت مهار طبیعی انعقاد، بهویژه مهار عامل ده فعال، تشکیل و گسترش لخته را کاهش میدهد.
برای پیشگیری از لخته پس از بعضی جراحیها یا در دورهٔ بیتحرکی و برای درمان یا کاهش عود برخی لختههای وریدی، از جمله در بعضی بیماران مبتلا به سرطان، استفاده میشود.
خطر اصلی آن خونریزی است، بهخصوص اگر با داروهای دیگری که انعقاد یا پلاکت را مهار میکنند مصرف شود. خونریزی شدید، مدفوع سیاه، ادرار خونی، سردرد ناگهانی شدید یا ضعف یکطرفه نیازمند اقدام فوری است.
اگر خونریزی فعال، سابقهٔ کاهش پلاکت ناشی از هپارین، بیماری کلیه، زخم گوارشی، فشارخون بسیار بالا یا عمل و بیحسی نخاعی پیشرو دارید، پیش از مصرف اطلاع دهید. بارداری، شیردهی و مصرف هر دارو یا مکمل مؤثر بر خونریزی نیز باید بررسی شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دالتپارین سدیم یک داروی تزریقی از گروه هپارینهای کموزن مولکولی است. این دارو اثر آنتیترومبین را تقویت میکند و بیشتر عامل ده فعال و تا حدی ترومبین را مهار میسازد؛ در نتیجه تشکیل و گسترش لخته کاهش مییابد. هدف اصلی آن پیشگیری یا درمان برخی لختههای وریدی و کاهش عوارض لخته در بعضی بیماریهای قلبی است. مقدار و فاصلهٔ تزریق بر اساس علت مصرف، وزن، عملکرد کلیه و خطر خونریزی تعیین میشود.
موارد مصرف
- پیشگیری از لختهٔ وریدی پس از جراحی شکم یا تعویض مفصل ران
- پیشگیری از لخته در بیماران دچار بیماری حاد و محدودیت شدید حرکتی
- درمان یا کاهش عود برخی لختههای وریدی، مانند لختهٔ ورید عمقی و آمبولی ریه، طبق پروتکل متخصص
- درمان طولانیتر و کاهش عود لختهٔ وریدی در بعضی بزرگسالان مبتلا به سرطان
- کاهش عوارض ایسکمیک در آنژین ناپایدار و برخی انواع حملهٔ قلبی حاد، طبق نظر متخصص
روش مصرف
این دارو معمولاً بهصورت زیرجلدی و طبق برنامهٔ نسخه تزریق میشود؛ تزریق عضلانی نباید انجام شود. اگر برای خودتزریقی آموزش دیدهاید، محل تزریق در شکم یا ران را هر بار جابهجا کنید و پس از تزریق آن را نمالید یا ماساژ ندهید. سرنگ یا ویال را دقیقاً طبق روش آموزشدادهشده بهکار ببرید و محلول کدر، تغییررنگداده، دارای ذرات یا نشتی را مصرف نکنید. زمانبندی را منظم نگه دارید و درمان را خودسرانه قطع یا مقدار آن را دو برابر نکنید؛ در صورت فراموشی یک نوبت، برای برنامهٔ ادامهٔ درمان راهنمایی بگیرید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پیشگیری از لختهٔ وریدی پس از جراحی شکم
در جراحی پرخطر، بهویژه جراحی مرتبط با سرطان، ممکن است ۵۰۰۰ واحد بینالمللی از شب پیش از جراحی و سپس روزانه لازم باشد.
پیشگیری از لختهٔ وریدی پس از تعویض مفصل ران
مدت معمول ۵ تا ۱۰ روز پس از عمل است؛ در پیشگیری طولانیمدت ممکن است تا ۵ هفته ادامه یابد. زمان تزریق با بیحسی نخاعی یا اپیدورال باید دقیق هماهنگ شود.
پیشگیری از لختهٔ وریدی در بیماری حاد همراه با محدودیت شدید حرکتی
با بازگشت تحرک و کاهش وضعیت پرخطر، ادامهٔ پیشگیری باید بازبینی شود.
درمان لختهٔ ورید عمقی یا آمبولی ریه، طبق پروتکل تخصصی
تزریق عضلانی انجام نشود؛ مدت درمان بر اساس محل لخته، شدت بیماری و خطر عود تعیین میشود.
درمان طولانیتر و کاهش عود لختهٔ وریدی در بزرگسالان مبتلا به سرطان
دورهٔ استاندارد ۶ ماه است؛ در طول شیمیدرمانی، شمارش پلاکت و نشانههای خونریزی باید پایش شود.
آنژین ناپایدار و سکتهٔ قلبی حاد بدون موج کیو
درمان بیمارستانی است و همراهی با آسپیرین یا داروهای ضدپلاکت، خطر خونریزی را افزایش میدهد.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیت به دالتپارین، هپارین، هپارینهای کموزن مولکولی، فرآوردههای خوکی یا بنزیلالکل را اعلام کنید؛ سابقهٔ کاهش پلاکت ناشی از هپارین اهمیت ویژه دارد.
- وجود خونریزی فعال، زخم یا خونریزی گوارشی، سابقهٔ خونریزی مغزی، اختلال شدید انعقاد یا فشارخون بسیار بالا باید پیش از شروع درمان بررسی شود.
- بیماری کلیه یا کبد، وزن بسیار پایین یا بالا، سالمندی و وجود دریچهٔ مصنوعی قلب میتواند بر انتخاب و پایش درمان اثر بگذارد.
- فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهی را ارائه دهید؛ بهویژه داروهای ضدانعقاد، ضدپلاکت و مسکنهای ضدالتهابی.
- اگر قرار است جراحی، کشیدن دندان، بیحسی نخاعی یا تزریق اپیدورال انجام شود، مصرف دالتپارین را از قبل به تیم درمان بگویید.
- اگر فرآوردهٔ شما ویال چنددوزیِ ۲۵٬۰۰۰ واحد در میلیلیتر و حاوی بنزیلالکل است، در بارداری و برای نوزادان نارس یا تازهمتولدشده مناسب نیست؛ در کودکان کمسن نیز باید شکل بدون نگهدارنده بررسی شود.
عوارض احتمالی
- کبودی، درد، قرمزی یا تورم در محل تزریق
- کبودی آسانتر یا کبودی بدون ضربهٔ واضح
- خوندماغ یا خونریزی خفیف لثه
- افزایش موقت آنزیمهای کبدی در آزمایش
- خونریزی شدید یا بندنیامدنی، مدفوع سیاه یا خونی، ادرار خونی، استفراغ خونی یا کبودیهای گسترده: نوبت بعدی را تا دریافت دستور پزشکی تزریق نکنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- پس از بیحسی نخاعی یا اپیدورال، کمردرد شدید، بیحسی یا ضعف پاها، یا اختلال در کنترل ادرار و مدفوع: فوراً به اورژانس مراجعه کنید؛ این علائم میتواند نشانهٔ خونریزی اطراف نخاع باشد.
- تنگی نفس ناگهانی، درد قفسهٔ سینه، سرفهٔ خونی یا تورم و درد یکطرفهٔ ساق: فوراً به اورژانس مراجعه کنید؛ این علائم میتواند با لخته مرتبط باشد.
- کهیر گسترده، تورم لب، زبان یا صورت، خسخس یا دشواری تنفس: تزریق را متوقف کنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- لکههای قرمز یا بنفش ریز، کاهش پلاکت در آزمایش، کبودیهای غیرعادی، یا درد شدید و تیرگی رو به گسترش پوست در محل تزریق: همان روز ارزیابی پزشکی لازم است؛ این علائم میتواند نشانهٔ کاهش پلاکت یا آسیب پوستی باشد.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرف همزمان با وارفارین، سایر داروهای ضدانعقاد، آپیکسابان، ریواروکسابان، دابیگاتران، آسپرین، کلوپیدوگرل، داروهای حلکنندهٔ لخته و مسکنهای ضدالتهابی مانند ایبوپروفن، ناپروکسن یا دیکلوفناک میتواند خطر خونریزی را افزایش دهد؛ آسپرین در بعضی کاربردهای قلبی عمداً همراه دالتپارین تجویز میشود و نباید خودسرانه شروع یا قطع شود. محدودیت غذایی مشخصی برای دالتپارین شناخته نشده است، اما مصرف زیاد الکل میتواند خطر خونریزی و آسیب را بیشتر کند. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دالتپارین در صورت ضرورت پزشکی ممکن است در بارداری استفاده شود و دادههای موجود ارتباط روشنی با ناهنجاری جنینی نشان ندادهاند. اگر فرآوردهٔ شما ویال چنددوزیِ ۲۵٬۰۰۰ واحد در میلیلیتر و حاوی بنزیلالکل است، این شکل در بارداری مناسب نیست و باید نوع بدون نگهدارنده بررسی شود. نزدیک زایمان یا هنگام نیاز به بیحسی نخاعی یا اپیدورال، زمانبندی آخرین تزریق را متخصص تعیین میکند. دالتپارین به مقدار بسیار کمی وارد شیر میشود و جذب آن برای نوزاد ناچیز انتظار میرود، اما دربارهٔ ادامهٔ درمان و انتخاب فرآورده در شیردهی تصمیم پزشکی لازم است.
نگهداری
دارو را در دمای اتاق، معمولاً ۱۵ تا ۳۰ درجهٔ سانتیگراد، دور از یخزدگی و گرمای شدید، در بستهبندی اصلی و دور از دسترس کودکان نگه دارید. ویال چنددوزی پس از اولین سوراخشدن معمولاً باید حداکثر طی دو هفته مصرف شود، مگر آنکه بروشور همان فرآورده مدت دیگری تعیین کرده باشد. پیش از تزریق تاریخ انقضا، سلامت ظرف و شفافبودن محلول را بررسی کنید؛ محلول کدر، تغییررنگداده، دارای ذرات یا نشتی را مصرف نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا دالتپارین سدیم لختهٔ موجود را حل میکند؟
۰۲کبودی محل تزریق دالتپارین طبیعی است؟
۰۳چرا هنگام مصرف دالتپارین آزمایش خون مینویسند؟
۰۴آیا میتوانم همراه دالتپارین آسپرین یا ایبوپروفن مصرف کنم؟
۰۵اگر یک نوبت تزریق را فراموش کردم چه کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۳ سازنده، در گروه B01AB04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.