دالتپارین سدیم
دالتپارین سدیم یک داروی ضدانعقاد تزریقی از گروه هپارینهای کموزن مولکولی است که با مهار روند انعقاد، از ایجاد یا گسترش لخته جلوگیری میکند.
بیشتر برای پیشگیری یا درمان ترومبوز ورید عمقی و آمبولی ریه، بهویژه پس از جراحی یا در دورهٔ بیتحرکی، استفاده میشود. در برخی بیماران مبتلا به سرطان یا بیماری حاد قلبی نیز کاربرد دارد.
مهمترین خطر آن خونریزی است؛ سابقهٔ کاهش پلاکت ناشی از هپارین و برنامهٔ بیحسی نخاعی یا اپیدورال را پیش از تزریق حتماً مطرح کنید.
در صورت خونریزی غیرعادی، مدفوع سیاه، ادرار خونی، سردرد شدید، تنگی نفس یا ضعف و بیحسی ناگهانی، ارزیابی فوری لازم است. پیش از هر عمل، دندانپزشکی تهاجمی یا شروع داروی جدید نیز اطلاعرسانی کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دالتپارین سدیم، که با نام تجاری فراگمین نیز شناخته میشود، یک ضدانعقاد تزریقی از گروه هپارینهای کموزن مولکولی است. این دارو با تقویت اثر آنتیترومبین، بیشتر فاکتور Xa و تا حدی ترومبین را مهار میکند؛ در نتیجه تشکیل و بزرگشدن لخته کاهش مییابد. هدف اصلی آن پیشگیری یا درمان برخی لختههای وریدی و کاهش عود آنها، از جمله در بیماران مبتلا به سرطان، است. در برخی بیماران قلبی حاد نیز ممکن است تجویز شود و انتخاب مقدار و مدت درمان به علت بیماری و شرایط فرد بستگی دارد.
موارد مصرف
- پیشگیری از ترومبوز ورید عمقی پس از جراحیهای بزرگ، بهویژه جراحی شکم یا تعویض مفصل لگن
- پیشگیری از لخته در بیماران بستری با محدودیت شدید حرکت
- درمان ترومبوآمبولی وریدی، شامل ترومبوز ورید عمقی و آمبولی ریه
- کاهش عود لخته در برخی بیماران مبتلا به سرطان
- کاهش عوارض ایسکمیک در آنژین ناپایدار و برخی سکتههای قلبی حاد
روش مصرف
دالتپارین برای تزریق زیرجلدی است و نباید در عضله تزریق شود. اگر تزریق در منزل انجام میشود، محل سالم شکم یا ران را طبق آموزش انتخاب کنید، محلهای تزریق را جابهجا کنید و پس از تزریق آن ناحیه را ماساژ ندهید. زمانبندی و مقدار دارو را دقیقاً طبق نسخه رعایت کنید؛ بین قدرتهای مختلف جابهجا نشوید، نوبت فراموششده را دو برابر نکنید و قطع یا تغییر درمان را خودسرانه انجام ندهید. چون دارو تزریقی است، غذا معمولاً اثر مهمی بر جذب آن ندارد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پیشگیری از ترومبوز ورید عمقی پس از جراحی بزرگ، بهویژه جراحی شکم
زمان شروع پس از اطمینان از کنترل خونریزی و با توجه به نوع بیحسی تعیین میشود؛ تزریق عضلانی انجام نشود.
پیشگیری از ترومبوز ورید عمقی پس از تعویض مفصل لگن
در صورت شروع پس از عمل، فقط پس از اطمینان از هموستاز انجام شود؛ با بیحسی نخاعی یا اپیدورال فاصلهٔ ایمن رعایت شود.
پیشگیری از ترومبوز ورید عمقی در بیماران بستری با محدودیت شدید حرکت
برای بیمارانی است که خطر لختهٔ ناشی از بیماری حاد و بیتحرکی دارند، نه صرفاً هر بیمار بستری.
درمان ترومبوآمبولی وریدی، شامل ترومبوز ورید عمقی و آمبولی ریه
در کودکان و بیماران پرخطر، پایش سطح ضدعامل دهایکس و شمارش پلاکت اهمیت دارد؛ تزریق عضلانی ممنوع است.
کاهش عود ترومبوآمبولی وریدی در بیماران مبتلا به تومورهای جامد
در صورت کاهش پلاکت در اثر شیمیدرمانی، دوز باید کاهش یابد یا موقتاً قطع شود تا شمارش پلاکت بهبود یابد.
آنژین ناپایدار و سکتهٔ قلبی حاد بدون بالا رفتن قطعهٔ استی
همراهی با داروهای ضدپلاکت، ضدانعقادهای دیگر یا داروهای حلکنندهٔ لخته فقط زیر نظر متخصص، بهدلیل افزایش خطر خونریزی.
پیش از مصرف بدانید
- اگر خونریزی فعال، زخم معده یا روده، خونریزی مغزی، اختلال انعقاد، یا جراحی و آسیب اخیر دارید.
- اگر سابقهٔ کاهش پلاکت ناشی از هپارین، همراه یا بدون لخته، یا حساسیت به دالتپارین، هپارین، فرآوردههای خوکی و در سرنگهای آماده، لاتکس دارید.
- اگر نارسایی کلیه یا کبد، پلاکت پایین، اختلال عملکرد پلاکت یا فشارخون کنترلنشده دارید؛ ممکن است پایش شمارش پلاکت، هموگلوبین و عملکرد کلیه لازم باشد.
- اگر قرار است جراحی، اقدام دندانپزشکی تهاجمی، بیحسی نخاعی یا اپیدورال، یا سوراخکردن کمر انجام شود؛ برنامهٔ تزریق باید با تیم درمان هماهنگ شود.
- باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، دریچهٔ مکانیکی قلب دارید، یا دارو برای کودک، سالمند یا فرد کموزن تجویز شده است.
- فهرست همهٔ داروها، مسکنهای بدون نسخه، مکملها و فرآوردههای گیاهی خود را در اختیار پزشک و داروساز بگذارید.
عوارض احتمالی
- کبودی یا جمعشدن خون زیر پوست در محل تزریق
- درد، سوزش یا حساسیت محل تزریق
- کبودی آسان یا خونریزی خفیفتر از معمول
- کاهش خفیف پلاکت در آزمایش خون
- افزایش موقت آنزیمهای کبدی در آزمایش خون
- خونریزی شدید یا بندنیامدنی، مدفوع سیاه یا خونی، ادرار خونی، استفراغ خونی یا غش؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- سردرد ناگهانی و شدید، گیجی، ضعف یکطرفه، تشنج یا کاهش سطح هوشیاری؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- پس از بیحسی نخاعی یا اپیدورال یا سوراخکردن کمر، درد شدید کمر، بیحسی یا ضعف پاها، یا اختلال کنترل ادرار و مدفوع؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم صورت، لب یا زبان، خسخس، تنگی نفس یا کهیر گسترده میتواند نشانهٔ حساسیت شدید باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- لکههای قرمز تیره یا بنفش، درد و سیاهشدن پوست محل تزریق، افت ناگهانی پلاکت، یا تورم یکطرفهٔ پا و درد قفسهٔ سینه نیازمند ارزیابی فوری است؛ در تنگی نفس یا درد قفسهٔ سینه فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرف همزمان دالتپارین با وارفارین، آپیکسابان، ریواروکسابان، دابیگاتران، آسپرین، کلوپیدوگرل، ایبوپروفن، ناپروکسن، دیکلوفناک یا داروهای حلکنندهٔ لخته میتواند خطر خونریزی را افزایش دهد و فقط باید در چارچوب برنامهٔ درمانی پزشک انجام شود. مصرف زیاد الکل نیز ممکن است این خطر را بیشتر کند؛ غذا معمولاً تداخل مهمی ایجاد نمیکند. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دالتپارین بهطور معمول از جفت عبور نمیکند و دادههای موجود ارتباط روشنی با ناهنجاری جنینی نشان ندادهاند؛ با این حال در بارداری فقط در صورت نیاز بالینی و با نظر متخصص استفاده شود. اگر دریچهٔ مکانیکی قلب دارید، انتخاب و پایش درمان باید بهطور ویژه توسط تیم متخصص انجام شود. هنگام نزدیکشدن به زایمان یا برنامهٔ بیحسی نخاعی یا اپیدورال، زمان آخرین تزریق را به متخصص زنان و متخصص بیهوشی بگویید. مقدار کمی ممکن است وارد شیر شود و جذب آن در نوزاد ناچیز به نظر میرسد، اما ادامهٔ درمان و شیردهی باید با توجه به وضعیت مادر و نوزاد تصمیمگیری شود؛ فرآوردههای حاوی بنزیلالکل برای نوزادان مناسب نیستند.
نگهداری
فرآورده را در بستهبندی اصلی، معمولاً در دمای کمتر از ۲۵ درجهٔ سانتیگراد، دور از نور و گرمای مستقیم نگه دارید و اجازه ندهید یخ بزند. آن را دور از دسترس کودکان قرار دهید و پس از تاریخ انقضا، یا در صورت کدرشدن محلول، وجود ذرات یا آسیبدیدن بستهبندی استفاده نکنید. سرنگ استفادهشده را دوباره به کار نبرید و در محفظهٔ مقاوم در برابر سوراخشدن دفع کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا کبودی محل تزریق دالتپارین طبیعی است؟
۰۲چرا دالتپارین نباید در عضله تزریق شود؟
۰۳آیا میتوان همزمان با دالتپارین آسپرین یا ایبوپروفن مصرف کرد؟
۰۴پیش از عمل یا بیحسی نخاعی با دالتپارین چه کنم؟
۰۵اگر یک نوبت دالتپارین را فراموش کردم چه کار کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه B01AB04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.