داکتینومایسین
داکتینومایسین یک داروی ضدسرطان با اثر سلولکش از خانوادهٔ آکتینومایسینهاست. با مختلکردن فعالیت مادهٔ ژنتیکی، جلوی رشد و تقسیم سلولهای سرطانی را میگیرد.
بیشتر در درمان تومور ویلمز، رابدومیوسارکوم، سارکوم یوئینگ و سرطان بیضهٔ غیرسمینوماتوزِ منتشرشده، معمولاً همراه داروهای دیگر، به کار میرود. در برخی تومورهای مرتبط با بارداری و بدخیمیهای جامد عودکننده نیز استفاده میشود.
این دارو فقط در مرکز درمانی و معمولاً از راه ورید تزریق میشود؛ نشت آن بیرون رگ میتواند آسیب شدید و ماندگار به بافت بدهد. سوزش، درد، خارش، قرمزی یا تورم محل تزریق را همان لحظه به پرستار اطلاع دهید.
تب یا عفونت، خونریزی غیرعادی، بیماری کبد یا کلیه، پرتودرمانی قبلی، بارداری یا شیردهی و هر داروی جدیدی باید پیش از نوبت درمان مطرح شود. زردی، کاهش ادرار، تنگی نفس یا واکنش پوستی گسترده نیازمند ارزیابی سریع است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
داکتینومایسین یک داروی ضدسرطان از خانوادهٔ آکتینومایسینها و از گروه داروهای سلولکش است. با اتصال به مادهٔ ژنتیکی سلول، فرایند رونویسی و ساخت پیامهای لازم برای رشد را مختل میکند و به این ترتیب تکثیر سلولهای سرطانی را کاهش میدهد. در ایران ممکن است این مادهٔ مؤثره را با نامهای تجاری کاسمژن یا داکتوما و به صورت ویال پودر برای تهیهٔ محلول تزریقی ۰٫۵ میلیگرمی ببینید. درمان با آن معمولاً بخشی از برنامهٔ چنددارویی شیمیدرمانی است و باید در مرکز درمانی انجام شود.
موارد مصرف
- تومور ویلمز، بهعنوان بخشی از شیمیدرمانی ترکیبی
- رابدومیوسارکوم
- سارکوم یوئینگ
- سرطان بیضهٔ غیرسمینوماتوزِ متاستاتیک
- نئوپلازی تروفوبلاستیک بارداری، بهتنهایی یا همراه درمانهای دیگر
- برخی بدخیمیهای جامدِ عودکننده یا ناحیهای، با پرفیوژن منطقهای تخصصی
روش مصرف
داکتینومایسین خوراکی نیست و پودر آن باید در مرکز درمانی، با روش استریل، برای تزریق آماده شود. در کاربردهای معمول بهصورت وریدی داده میشود و پرفیوژن منطقهای فقط برای موارد خاص و توسط تیم تخصصی انجام میگیرد. مقدار، فاصلهٔ نوبتها و طول دوره بر اساس نوع سرطان، برنامهٔ شیمیدرمانی، وضعیت بدن و پاسخ درمانی تعیین میشود؛ این دارو را نمیتوان خودسرانه جابهجا، قطع یا با نوبت دیگری جایگزین کرد. آزمایشهای خون و بررسی کبد و کلیه معمولاً پیش از دورهها انجام میشود. هنگام تزریق هرگونه سوزش یا درد را فوراً بگویید و اگر نوبت درمانی به تعویق افتاد، برای جبران آن خودسرانه اقدام نکنید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به داکتینومایسین یا هر یک از اجزای ویال حساسیت دارید، یا در گذشته به تزریق دارویی واکنش شدید نشان دادهاید، اطلاع دهید.
- سابقهٔ بیماری کبدی یا کلیوی، زردی، تجمع مایع در شکم، درد قسمت راست بالای شکم یا نتایج غیرطبیعی آزمایشهای کبد، کلیه و شمارش سلولهای خون را مطرح کنید. در کودکان زیر ۴ سال خطر آسیب شدید کبدی بیشتر است و در سالمندان بررسی بیماریهای همراه اهمیت بیشتری دارد.
- تب، عفونت فعال، آبلهمرغان، زونا، زخم دهان یا گلودرد را پیش از درمان گزارش کنید.
- اگر پرتودرمانی قبلی یا همزمان داشتهاید، بهویژه اگر اخیراً انجام شده است، تیم سرطان باید در جریان باشد.
- فهرست کامل داروهای نسخهای و بدون نسخه، داروهای شیمیدرمانی، ویتامینها، مکملهای گیاهی و واکسنهایتان را همراه داشته باشید.
- اگر باردارید، احتمال بارداری وجود دارد، قصد بارداری دارید یا شیرده هستید، پیش از شروع درمان اطلاع دهید؛ دربارهٔ پیشگیری از بارداری و حفظ باروری نیز زودتر سؤال کنید.
عوارض احتمالی
- تهوع و استفراغ
- بیاشتهایی
- خستگی و احساس ضعف
- ریزش مو
- زخم یا التهاب دهان و گلو
- اسهال، یبوست، درد شکمی یا بثورات پوستی خفیف
- تب، لرز، گلودرد، سرفه یا دیگر نشانههای عفونت میتواند با افت گلبول سفید همراه باشد؛ همان روز فوراً به مرکز درمانی اطلاع دهید و در بدحالی شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کبودی یا خونریزی غیرعادی، مدفوع سیاه یا خون در ادرار را فوراً گزارش کنید؛ خونریزی شدید یا بندنیامدنی نیازمند مراجعهٔ فوری به اورژانس است.
- درد، سوزش، خارش، قرمزی، تورم، تاول یا زخم در محل تزریق میتواند نشانهٔ نشت دارو بیرون رگ باشد؛ همان لحظه به پرستار بگویید تا تزریق متوقف و محل بررسی شود.
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، افزایش سریع وزن، ورم شکم یا درد قسمت راست بالای شکم میتواند نشانهٔ آسیب شدید کبدی باشد؛ فوراً ارزیابی پزشکی لازم است.
- کاهش واضح ادرار، ورم صورت یا اندامها و ضعف شدید را سریعاً به تیم درمان اطلاع دهید؛ این علائم ممکن است با آسیب کلیه همراه باشند.
- تنگی نفس، تورم صورت یا لبها، کهیر، یا بثورات گسترده همراه با تاول و پوستهریزی یا زخم دهان و چشم، میتواند واکنش شدید حساسیتی یا پوستی باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
این دارو معمولاً بخشی از یک برنامهٔ چنددارویی است؛ مصرف همزمان با سایر داروهای شیمیدرمانی یا داروهای سرکوبکنندهٔ مغز استخوان میتواند افت سلولهای خونی، عفونت و خونریزی را بیشتر کند. پرتودرمانی همزمان یا قبلی میتواند التهاب پوست و مخاط، عوارض گوارشی و سرکوب مغز استخوان را تشدید کند و در محل پرتودهی واکنش برگشتی ایجاد شود. واکسنهای زنده پیش از شروع یا در طول درمان توصیه نمیشوند و هرگونه واکسیناسیون باید از قبل هماهنگ شود. تداخل غذایی مهمی برای شکل تزریقی مطرح نیست؛ با توجه به احتمال آسیب کبدی و تهوع، در دورهٔ درمان از مصرف الکل پرهیز کنید. فهرست کامل داروها، ویتامینها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
داکتینومایسین میتواند به جنین آسیب بزند؛ اگر باردارید یا احتمال بارداری وجود دارد، پیش از شروع درمان و در طول آن به تیم سرطان اطلاع دهید تا سود و خطر درمان سنجیده شود. زنان دارای امکان بارداری معمولاً باید در طول درمان و تا دستکم ۶ ماه پس از آخرین نوبت از روش مؤثر پیشگیری استفاده کنند؛ مردان دارای شریک جنسی با امکان بارداری نیز تا ۳ ماه پس از آخرین نوبت باید پیشگیری کنند. شیردهی در طول درمان و تا ۱۴ روز پس از آخرین نوبت توصیه نمیشود و تصمیم دربارهٔ ادامهٔ شیردهی باید با متخصص انجام شود.
نگهداری
ویال پودر را در دمای اتاق، حدود ۲۰ تا ۲۵ درجهٔ سانتیگراد، دور از نور و رطوبت و دور از دسترس کودکان نگه دارید. محلول آمادهشده برای تزریق نباید در خانه نگهداری شود؛ طبق دستور مرکز درمانی باید حداکثر ظرف ۴ ساعت مصرف و باقیمانده بهعنوان داروی سلولکش ایمن دفع شود. پیش از مصرف، سلامت بستهبندی و تاریخ انقضا بررسی شود و از مصرف ویال آسیبدیده یا منقضی خودداری کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | 0.5 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا داکتینومایسین همان آنتیبیوتیکِ درمان عفونت است؟
۰۲آیا میتوان داکتینومایسین را در خانه یا بهصورت عضلانی تزریق کرد؟
۰۳چرا پیش از هر دوره آزمایش خون، کبد و کلیه انجام میشود؟
۰۴اگر هنگام تزریق سوزش یا درد داشتم چه کنم؟
۰۵آیا داکتینومایسین میتواند خطر سرطان دیگری را افزایش دهد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۳ سازنده، در گروه L01DA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.