سیکلوپنتولات
سیکلوپنتولات قطرهٔ چشمی از گروهِ داروهای ضدموسکارینی است که با شلکردنِ موقتِ عضلاتِ داخلِ چشم، مردمک را گشاد و تواناییِ دیدنِ واضحِ اشیای نزدیک را موقتاً کاهش میدهد.
بیشتر پیش از معاینهٔ تهِ چشم یا اندازهگیریِ دقیقِ نمرهٔ عینک، بهویژه در کودکان، و گاهی پیش از برخی اقدامهای چشمپزشکی بهکار میرود.
این قطره میتواند بهویژه در کودکانِ خردسال روی سامانهٔ عصبی و قلب اثر بگذارد؛ به همین دلیل باید فقط با تجویز و زیرِ نظرِ پزشک یا داروساز مصرف شود.
اگر پس از مصرف بیقراری، گیجی، حرفزدنِ نامفهوم، تبِ ناگهانی یا ضربانِ قلبِ تندِ غیرعادی دیده شد، یا دردِ شدید و ناگهانیِ چشم همراه با تهوع رخ داد، باید بیدرنگ با پزشک تماس گرفت.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سیکلوپنتولات دارویی از خانوادهٔ ضدموسکارینیها (Anticholinergic) است که بهصورتِ قطرهٔ چشمی مصرف میشود. این دارو با مسدودکردنِ گیرندههای موسکارینی در عضلهٔ مردمک و عضلهٔ مژگانیِ چشم، باعثِ گشادشدنِ مردمک (Mydriasis) و ازکارافتادنِ موقتِ توانِ کانونیکردنِ چشم (Cycloplegia) میشود. این اثر به چشمپزشک اجازه میدهد تهِ چشم را کامل ببیند یا نمرهٔ واقعیِ عینک را بدونِ دخالتِ تطابقِ خودکارِ چشم اندازه بگیرد. اثرِ آن نسبت به داروهای مشابه مانندِ آتروپین سریعتر شروع میشود و زودتر هم تمام میشود. سیکلوپنتولات معمولاً در مطب یا کلینیکِ چشمپزشکی و زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشک استفاده میشود.
موارد مصرف
- گشادکردنِ مردمک پیش از معاینهٔ تهِ چشم (شبکیه و عصبِ بینایی)
- بیحرکتکردنِ موقتِ عضلهٔ کانونیکنندهٔ چشم برای اندازهگیریِ دقیقِ نمرهٔ عینک، بهویژه در کودکان
- آمادهسازیِ چشم پیش از برخی اقدامهای تشخیصی یا جراحیِ چشم
- کاهشِ اسپاسمِ عضلهٔ مژگانی و کاستن از دردِ ناشی از التهابِ داخلِ چشم، به تشخیصِ چشمپزشک
روش مصرف
این قطره معمولاً توسط پزشک یا زیرِ نظرِ مستقیمِ او در مطب یا کلینیک بهکار میرود؛ تعدادِ قطره و فاصلهٔ زمانیِ لازم پیش از معاینه را پزشک بر اساسِ سنِ فرد و هدفِ معاینه تعیین میکند. بلافاصله پس از چکاندنِ قطره، فشارِ ملایم روی گوشهٔ داخلیِ چشم کنارِ بینی برای چند دقیقه به کاهشِ جذبِ دارو در بدن و عوارضِ احتمالی کمک میکند؛ این نکته بهویژه در نوزادان و کودکانِ خردسال اهمیت دارد. تا زمانیکه تاریِ دید و حساسیت به نور برطرف نشده، بهتر است از رانندگی و کارهایی که به دیدِ دقیق نیاز دارند خودداری شود و از عینکِ آفتابی استفاده گردد. هرگونه تغییر در نحوهٔ مصرف باید تنها با نظرِ پزشک انجام شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
گشادکردن مردمک پیش از معاینه ته چشم
اثر کامل معمولاً ۳۰ تا ۶۰ دقیقه بعد ایجاد میشود؛ در شیرخواران زیر ۳ ماه مصرف توصیه نمیشود.
بیحرکتکردن موقت عضله کانونیکننده چشم برای اندازهگیری دقیق نمره عینک
برای کاهش جذب عمومی، پس از چکاندن قطره، گوشه داخلی چشم را ۲ تا ۳ دقیقه فشار دهید.
آمادهسازی چشم پیش از اقدامهای تشخیصی یا جراحی
زمان چکاندن باید بر اساس زمان اقدام و با نظر چشمپزشک تعیین شود؛ تاری دید و حساسیت به نور موقتی است.
کاهش اسپاسم عضله مژگانی و درد ناشی از التهاب داخل چشم (یووئیت قدامی)
برای کاهش اسپاسم و درد به کار میرود و جایگزین درمان ضدالتهابی تجویزشده نیست؛ مدت مصرف را چشمپزشک تعیین میکند.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ شناختهشده به سیکلوپنتولات یا سایرِ داروهای ضدموسکارینی را به پزشک بگویید.
- اگر سابقهٔ آبسیاهِ زاویهبسته یا زاویهٔ تنگِ چشم دارید، پیش از استفاده حتماً به پزشک اطلاع دهید.
- در موردِ ابتلای فرد، بهویژه کودک، به سندرمِ داون یا اختلالهای عصبی، پزشک را مطلع کنید، زیرا حساسیت به این دارو ممکن است بیشتر باشد.
- فهرستِ همهٔ داروها، قطرههای چشمیِ دیگر و مکملهای مصرفی را به پزشک یا داروساز بگویید.
- در بارداری، شیردهی یا برای نوزادانِ نارس، پیش از مصرف حتماً با پزشک مشورت کنید.
عوارض احتمالی
- سوزش یا احساسِ خفیفِ ناراحتی در چشم، بلافاصله پس از چکاندنِ قطره
- تاریِ موقتِ دید، بهویژه برای دیدنِ اشیای نزدیک
- حساسیتِ زیاد به نور (خیرگی) بهدلیلِ گشادشدنِ مردمک
- قرمزی یا آبریزشِ خفیفِ چشم
- بیقراری، گیجی، عدمِ تعادل، حرفزدنِ نامفهوم یا رفتارِ غیرعادی، بهویژه در کودکان — در این صورت فوراً به پزشک اطلاع دهید یا به اورژانس مراجعه کنید.
- تبِ ناگهانی، خشکیِ شدیدِ دهان، گرگرفتگیِ پوست یا ضربانِ قلبِ تندِ غیرعادی — نشانهٔ جذبِ بیشازحدِ دارو در بدن است و نیازمندِ بررسیِ فوریِ پزشکی است.
- دردِ شدید و ناگهانیِ چشم همراه با تهوع، دیدنِ هالهٔ رنگی دورِ نورها یا کاهشِ ناگهانیِ دید — میتواند نشانهٔ حملهٔ آبسیاهِ زاویهبسته باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورمِ صورت یا لبها، مشکل در تنفس یا کهیرِ گسترده در بدن — نشانهٔ واکنشِ آلرژیکِ شدید است؛ با اورژانس تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرفِ همزمانِ سیکلوپنتولات با سایر داروهای ضدموسکارینی یا داروهایی با اثرِ مشابه، مانندِ برخی داروهای ضدافسردگی یا ضدحساسیت، میتواند عوارضِ سامانهای مانندِ خشکیِ دهان، تندیِ ضربانِ قلب یا گیجی را تشدید کند. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از هرگونه تداخلِ احتمالی پیشگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ محدودی دربارهٔ اثرِ سیکلوپنتولات در بارداری و شیردهیِ انسانی در دست است. از آنجا که این قطره تا حدی وارد جریانِ خون میشود، در دورانِ بارداری معمولاً تنها در صورتِ ضرورتِ تشخیصی و با احتیاط تجویز میشود. مادرانِ شیرده نیز پیش از استفاده باید با پزشک مشورت کنند تا سود و احتیاطِ لازم سنجیده شود.
نگهداری
این قطره را در دمای اتاق و دور از نور و رطوبتِ مستقیم نگهداری کنید، مگر آنکه روی بستهبندی دستورِ دیگری نوشته باشد. درِ ظرف را بلافاصله پس از استفاده محکم ببندید و نوکِ قطرهچکان را به چشم یا هر سطحی نزنید تا آلوده نشود. این دارو را دورازدسترسِ کودکان نگه دارید، پیش از مصرف تاریخِ انقضا را بررسی کنید و در صورتِ تغییرِ رنگ یا کدرشدنِ محلول، از آن استفاده نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| محلول | 1 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۵ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا بعد از این قطره دیدم چند ساعت تار میماند؟
۰۲بعد از استفاده از این قطره میتوانم رانندگی کنم؟
۰۳چرا بعد از قطره نور چشمم را اذیت میکند؟
۰۴آیا مصرفِ این قطره در کودکان بیخطر است؟
۰۵این قطره برای درمان است یا فقط برای معاینه؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۵ برند از ۴ سازنده، در گروه S01FA04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.