کلیستیمتات سدیم
کلیستیمتات سدیم یک آنتیبیوتیکِ تزریقی از خانوادهٔ پلیمیکسینهاست که غشای سلولیِ باکتریهای گرممنفی را از بین میبرد و آنها را نابود میکند.
این دارو معمولاً برای درمانِ عفونتهای شدید و بیمارستانی ناشی از باکتریهای گرممنفیِ مقاوم به بسیاری از آنتیبیوتیکهای دیگر، مانند عفونتِ خون یا ذاتالریه، بهکار میرود.
مهمترین نگرانی دربارهٔ این دارو، احتمالِ آسیب به کلیه و سیستمِ عصبی است؛ به همین دلیل همیشه در بیمارستان و با پایشِ دقیقِ پزشک تزریق میشود.
اگر میزانِ ادرار بهطور غیرعادی کم شود، بیحسی یا گزگزِ ناآشنا احساس کنید یا تنفس دشوار شود، باید بیدرنگ پزشک یا پرستارِ مسئولِ درمان را در جریان بگذارید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کلیستیمتات سدیم یک آنتیبیوتیکِ تزریقی از گروهِ پلیمیکسینهاست که در بدن به مادهٔ فعالِ «کلیستین» تبدیل میشود. این دارو به غشای بیرونیِ باکتریهای گرممنفی متصل میشود، ساختارِ آن را مختل میکند و باعثِ نشتِ محتویاتِ سلول و از بین رفتنِ باکتری میشود. از آنجا که بسیاری از باکتریهای مقاوم به آنتیبیوتیکهای رایج همچنان به این دارو حساساند، کلیستیمتات معمولاً بهعنوانِ یک گزینهٔ خطِ آخر برای عفونتهای شدید و مقاومِ بیمارستانی بهکار میرود. این دارو فقط بهصورتِ تزریقی و در محیطِ بیمارستان، توسط تیمِ درمانی تجویز و تزریق میشود.
موارد مصرف
- عفونتهای شدید ناشی از باکتریهای گرممنفیِ مقاوم به چند آنتیبیوتیک
- ذاتالریهٔ بیمارستانی، از جمله ذاتالریهٔ مرتبط با دستگاهِ تنفسِ مصنوعی
- عفونتِ خون (سپسیس) ناشی از باکتریهای حساس به کلیستین
- عفونتهای شدید و مقاومِ دستگاهِ ادراری
- عفونتهایی که به آنتیبیوتیکهای خطِ اول یا دوم پاسخ ندادهاند
روش مصرف
این دارو را کادرِ درمانی معمولاً بهصورتِ تزریقِ وریدی، و پس از حلکردنِ پودر در حلالِ مخصوص، طبقِ دستورِ پزشک تهیه و تزریق میکند؛ به همین دلیل بیمار معمولاً خودش آن را در منزل تزریق نمیکند. زمانبندی، فاصلهٔ تزریقها و طولِ کلِ دورهٔ درمان را پزشک بر اساسِ نوعِ عفونت و عملکردِ کلیهٔ بیمار تعیین میکند و پیرویِ دقیق از همان برنامه اهمیتِ زیادی دارد. حتی اگر حالِ عمومی زودتر بهتر شود، دوره را نباید پیش از موعدی که پزشک گفته قطع کرد، چون ممکن است عفونت بهطورِ کامل از بین نرفته باشد. نوشیدنِ مایعاتِ کافی، در صورتِ تأییدِ پزشک، میتواند به محافظت از کلیه در طولِ درمان کمک کند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
عفونتهای شدید ناشی از باکتریهای گرممنفیِ مقاوم به چند آنتیبیوتیک
تنها بر پایهٔ کشت و حساسیت میکروبی؛ درمان ترکیبی با آنتیبیوتیک مؤثر دیگر معمولاً بررسی میشود.
ذاتالریهٔ بیمارستانی، از جمله ذاتالریهٔ مرتبط با دستگاه تنفس مصنوعی
در بیمارستان و با پایش دقیق عملکرد کلیه؛ مدت درمان بر اساس کشت، پاسخ بالینی و نظر تیم درمان تعیین میشود.
عفونت خون یا سپسیس ناشی از باکتریهای حساس به کلیستین
در سپسیس شدید، شروع درمان نباید به تأخیر بیفتد؛ علائم آسیب کلیوی و عصبی باید بهطور مستمر بررسی شود.
عفونتهای شدید و مقاوم دستگاه ادراری
تنظیم دوز با توجه به عملکرد کلیه ضروری است؛ درمان بر اساس کشت ادرار و پاسخ بیمار بازبینی میشود.
عفونتهایی که به آنتیبیوتیکهای خط اول یا دوم پاسخ ندادهاند
فقط پس از تأیید حساسیت باکتری و محدود بودن گزینههای مناسب؛ از مصرف خودسرانه یا ادامهٔ درمان بدون پایش پرهیز شود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ قبلی به کلیستین، پلیمیکسینها یا داروهای دیگر را حتماً به پزشک بگویید
- بیماریهای کلیوی یا هر گونه اختلالِ شناختهشده در عملکردِ کلیه را مطرح کنید
- بیماریهای عصبیعضلانی، بهویژه میاستنی گراویس، را به پزشک اطلاع دهید
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری را در جریان بگذارید
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و آنتیبیوتیکهای مصرفیتان را بهطورِ کامل ارائه دهید
عوارض احتمالی
- دردی یا تحریکِ خفیف در محلِ تزریق
- سرگیجهٔ خفیف
- تهوع یا ناراحتیِ خفیفِ گوارشی
- بیحسی یا گزگزِ خفیف و گذرا دورِ دهان یا نوکِ انگشتان
- بثوراتِ خفیفِ پوستی
- کاهشِ چشمگیرِ حجمِ ادرار، تورمِ پا و صورت یا خستگیِ غیرعادی: میتواند نشانهٔ آسیبِ کلیوی باشد؛ سریعاً به پزشک اطلاع دهید
- گزگزِ شدید، سردرگمی یا ضعفِ غیرعادیِ عضلانی، بهویژه احساسِ سنگینی هنگامِ نفسکشیدن: نشانهٔ احتمالیِ درگیریِ سیستمِ عصبی است و نیازمندِ بررسیِ فوریِ پزشکی است
- دشواریِ تنفس، تنگیِ نفسِ ناگهانی یا احساسِ خفگی: در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- تورمِ صورت و لبها، کهیرِ گسترده یا افتِ ناگهانیِ فشارِ خون: نشانهٔ واکنشِ آلرژیکِ شدید است؛ با اورژانس تماس بگیرید
- اسهالِ شدید یا خونی که در طول یا پس از مصرفِ دارو ایجاد شود: باید به پزشک اطلاع داده شود
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرفِ همزمانِ کلیستیمتات با سایر داروهای بالقوه آسیبرسان به کلیه، مانند برخی آنتیبیوتیکهای آمینوگلیکوزیدی یا وانکومایسین، میتواند خطرِ آسیبِ کلیوی را افزایش دهد. همزمانی با داروهای شلکنندهٔ عضلانی که در بیهوشی بهکار میروند نیز ممکن است ضعفِ عضلاتِ تنفسی را تشدید کند. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و آنتیبیوتیکهای دیگری را که مصرف میکنید یا اخیراً مصرف کردهاید، حتماً به پزشک و داروسازتان بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادههای محدودی دربارهٔ مصرفِ کلیستیمتات در بارداری وجود دارد و این دارو معمولاً فقط زمانی در دورانِ بارداری تجویز میشود که عفونت جدی باشد و منفعتِ درمان از خطرِ احتمالی بیشتر باشد؛ این تصمیمگیری بر عهدهٔ پزشکِ متخصص است. مقدارِ کمی از این دارو ممکن است وارد شیرِ مادر شود، بنابراین مصرف در دورانِ شیردهی باید تنها با نظرِ پزشک و با توجه به وضعیتِ نوزاد انجام شود.
نگهداری
ویالهای این دارو معمولاً در بیمارستان یا داروخانه نگهداری و تهیه میشوند و بیمار بهندرت خودش آن را در منزل نگه میدارد. در صورتِ نیاز به نگهداریِ موقت در منزل، ویال را در دمای معمولیِ اتاق، دور از نور و رطوبت و کاملاً دور از دسترسِ کودکان نگه دارید. پیش از هر بار استفاده، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و از مصرفِ محلولی که مدتِ زیادی از آمادهسازیاش گذشته یا ظاهرش تغییر کرده، خودداری کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۹ برند از ۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا کلیستیمتات سدیم را میتوان بهصورتِ قرص یا در منزل مصرف کرد؟
۰۲چرا در طولِ درمان با این دارو آزمایشِ کلیه میگیرند؟
۰۳چرا این دارو برای همهٔ عفونتهای باکتریایی تجویز نمیشود؟
۰۴اگر حین یا بعد از تزریق احساسِ گزگز یا بیحسی کنم چه باید بکنم؟
۰۵آیا قطعِ زودهنگامِ این دارو مشکلی ایجاد میکند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۹ برند از ۸ سازنده، در گروه J01XB01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.