کلیستیمتات سدیم
کلیستیمتات سدیم آنتیبیوتیکی تزریقی از خانوادهٔ پلیمیکسینهاست که در بدن به کلیستینِ فعال تبدیل میشود و باکتریهای گرممنفی را از بین میبرد.
این دارو بیشتر برای عفونتهای شدید و بیمارستانی، مانندِ ذاتالریه، عفونتِ خون و عفونتهای ادراریِ ناشی از باکتریهای مقاوم به سایر آنتیبیوتیکها، به کار میرود.
مهمترین نگرانی دربارهٔ این دارو، اثرِ آن بر عملکردِ کلیههاست؛ به همین دلیل در طولِ درمان آزمایشهای کلیه بهطور منظم پیگیری میشود.
اگر در طولِ درمان میزانِ ادرار کم شود، ضعفِ عضلانیِ غیرمعمول یا مشکلِ تنفسی پیدا کنید، یا هر نشانهٔ نگرانکنندهای دیدید، بیدرنگ با پزشک یا تیمِ درمان تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کلیستیمتات سدیم آنتیبیوتیکی از خانوادهٔ پلیمیکسینهاست که در بدن به شکلِ فعالِ خود، یعنی کلیستین، تبدیل میشود. این دارو به غشای خارجیِ باکتریهای گرممنفی متصل میشود، ساختارِ آن را مختل میکند و در نهایت باعثِ مرگِ باکتری میشود. از آنجا که برخی از باکتریهای مقاوم به بیشترِ آنتیبیوتیکهای رایج همچنان به این دارو حساساند، کلیستیمتات سدیم معمولاً یکی از آخرین گزینهها برای درمانِ عفونتهای شدید و بیمارستانی به شمار میرود. این دارو فقط بهصورتِ تزریقی و زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشک در بیمارستان مصرف میشود.
موارد مصرف
- عفونتهای شدید ناشی از باکتریهای گرممنفیِ مقاوم به بیشترِ آنتیبیوتیکهای رایج
- ذاتالریهٔ بیمارستانی، بهویژه در بیمارانِ متصل به دستگاهِ تنفسِ مصنوعی
- عفونتِ خون و مسمومیتِ خونی (سپسیس) ناشی از باکتریهای مقاوم
- عفونتهای ادراریِ پیچیده که به درمانهای معمول پاسخ ندادهاند
- عفونتهای داخلِ شکمی و عفونتهای بیمارانِ بستری در بخشِ مراقبتهای ویژه
روش مصرف
این دارو معمولاً در بیمارستان و بهصورتِ تزریقِ وریدی یا عضلانی، توسط کادرِ درمان و طبقِ دستورِ دقیقِ پزشک تجویز میشود. مقدار و فاصلهٔ هر تزریق را پزشک با توجه به وزن، شدتِ عفونت و بهویژه عملکردِ کلیهها تعیین میکند و در طولِ درمان معمولاً آزمایشهای کلیه بهطور منظم بررسی میشود. حتی اگر حالِ بیمار زودتر بهتر شود، دورهٔ درمان را باید طبقِ نظرِ پزشک تا انتها ادامه داد تا از بازگشتِ عفونت و افزایشِ مقاومتِ باکتری جلوگیری شود. هرگونه تغییرِ محسوس در میزانِ ادرار، تورم، یا احساسِ گزگز و بیحسی در طولِ درمان باید سریع به تیمِ درمان اطلاع داده شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
عفونتهای شدید ناشی از باکتریهای گرممنفیِ مقاوم به بیشترِ آنتیبیوتیکهای رایج
فقط بهصورت انفوزیون آهستهٔ وریدی و معمولاً همراه با یک داروی ضدباکتری مناسب دیگر؛ پایش کلیه و علائم عصبی ضروری است.
ذاتالریهٔ بیمارستانی، بهویژه در بیمارانِ متصل به دستگاهِ تنفسِ مصنوعی
درمان باید با پایش دقیق عملکرد کلیه و وضعیت عصبی انجام شود؛ مدت درمان بر اساس پاسخ بالینی و نتیجهٔ کشت تعیین میشود.
عفونت خون و مسمومیت خونی (سپسیس) ناشی از باکتریهای مقاوم
پس از نمونهگیری برای کشت و همراه با پایش دقیق کلیه و علائم عصبی مصرف شود؛ انتخاب درمان همزمان به حساسیت میکروب بستگی دارد.
عفونتهای ادراریِ پیچیده که به درمانهای معمول پاسخ ندادهاند
پیش از شروع، کشت و آزمون حساسیت میکروب اهمیت دارد؛ به علت دفع کلیوی دارو، پایش مکرر عملکرد کلیه ضروری است.
عفونتهای داخلِ شکمی و عفونتهای بیمارانِ بستری در بخشِ مراقبتهای ویژه
در عفونت داخل شکمی، کنترل منبع عفونت و در صورت نیاز درمان همزمان با داروهای دیگر ضروری است؛ مدت درمان به پاسخ بیمار بستگی دارد.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ شناختهشده به کلیستین، پلیمیکسینها یا سایر داروها را به پزشک اطلاع دهید.
- سابقهٔ بیماریِ کلیوی یا کاهشِ عملکردِ کلیه را حتماً بگویید، چون دوز باید بر اساسِ آن تنظیم شود.
- اگر بیماریِ میاستنی گراویس یا هر اختلالِ عصبیعضلانیِ دیگر دارید، پیش از شروعِ درمان به پزشک بگویید.
- فهرستِ کاملِ داروهای دیگر، بهویژه سایر آنتیبیوتیکها، شلکنندههای عضلانی و داروهای بیهوشی، را با پزشک در میان بگذارید.
- در صورتِ بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری، پزشک را در جریان بگذارید.
- هرگونه مشکلِ شنوایی یا تعادل را پیش از درمان به پزشک اطلاع دهید.
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی یا التهاب در محلِ تزریق
- سرگیجهٔ خفیف
- احساسِ گزگز یا بیحسیِ خفیف در اطرافِ دهان، دستها یا پاها
- حالتِ تهوع یا ناراحتیِ خفیفِ گوارشی
- سردرد
- بثوراتِ پوستیِ خفیف یا خارش
- کاهشِ چشمگیرِ میزانِ ادرار، تورمِ ناگهانی یا نشانههای آسیبِ کلیوی — باید سریع به پزشک اطلاع داده شود و آزمایشهای کلیه بررسی شود.
- ضعفِ شدیدِ عضلانی یا مشکل در تنفس و بلعیدن — نشانهٔ احتمالیِ درگیریِ عصب و عضله است و نیازمندِ مراجعهٔ فوری است.
- گیجی، سرگیجهٔ شدید یا تغییرِ سطحِ هوشیاری — باید سریع به تیمِ درمان گزارش شود.
- نشانههای واکنشِ آلرژیک شدید مانندِ تورمِ صورت و گلو، کهیرِ گسترده یا تنگیِ نفس — در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تغییراتِ شنوایی مانندِ زنگِ گوش یا کاهشِ شنوایی — باید به پزشک اطلاع داده شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرفِ همزمانِ کلیستیمتات سدیم با سایر داروهای مضر برای کلیه، مانندِ برخی آنتیبیوتیکهای آمینوگلیکوزیدی یا برخی مسکنهای ضدِ التهابِ غیراستروئیدی، میتواند خطرِ آسیبِ کلیوی را افزایش دهد. همچنین ترکیبِ این دارو با شلکنندههای عضلانی، بیحسکنندههای عمومی یا برخی آرامبخشها ممکن است ضعفِ عضلانی و مشکلاتِ تنفسی را تشدید کند، به همین دلیل تیمِ درمان باید از تمامِ داروهای مصرفیِ بیمار آگاه باشد. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید تا تداخلهای احتمالی بررسی و درمان با ایمنیِ بیشتری انجام شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ محدودی دربارهٔ اثرِ کلیستیمتات سدیم بر بارداری در دست است و این دارو از جفت عبور میکند؛ به همین دلیل مصرفِ آن در بارداری فقط در عفونتهای جدی و زمانی که فایدهٔ درمان از خطرِ احتمالی بیشتر باشد، با صلاحدیدِ مستقیمِ پزشک انجام میشود. این دارو مقدارِ کمی وارد شیرِ مادر میشود؛ در دورانِ شیردهی نیز تصمیم دربارهٔ ادامهٔ درمان یا شیردهی باید با مشورتِ پزشک گرفته شود.
نگهداری
ویالهای این دارو را در دمای اتاق و دور از نور و رطوبت نگه دارید، مگر آنکه برچسبِ دارو دستورِ دیگری داده باشد. این دارو معمولاً در بیمارستان و توسط کادرِ درمان نگهداری و آمادهسازی میشود؛ در هر صورت باید دور از دسترسِ کودکان بماند و پیش از مصرف، تاریخِ انقضا بررسی شود. محلولِ آمادهشده برای تزریق نباید برای زمانِ دیگری نگه داشته و دوباره استفاده شود، مگر طبقِ دستورِ کادرِ درمان.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۵ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا کلیستیمتات سدیم را «آخرین خطِ درمان» مینامند؟
۰۲چرا در طولِ درمان با این دارو آزمایشِ کلیه تکرار میشود؟
۰۳آیا میتوان کلیستیمتات سدیم را در منزل و بدون حضورِ کادرِ درمان تزریق کرد؟
۰۴اگر در حینِ درمان احساسِ گزگز یا بیحسی کنم، باید نگران باشم؟
۰۵آیا کلیستیمتات سدیم همان کلیستین است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۶ فرآوردهٔ ثبتشده، ۵ برند از ۵ سازنده، در گروه J01XB01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.