کلوفارابین
کلوفارابین یک داروی ضدسرطان از گروه داروهای همانند نوکلئوزیدهای پورینی است که ساخت ماده ژنتیکی و تکثیر سلولهای لوسمی را مختل میکند.
کاربرد اصلی آن درمان لوسمی لنفوبلاستیک حاد عودکرده یا مقاوم به درمان در بیماران ۱ تا ۲۱ ساله، پس از دستکم دو رژیم درمانی قبلی است. در برخی برنامههای تخصصی برای لوسمیهای حاد دیگر نیز به کار میرود.
افت شدید و طولانی سلولهای خونی، عفونت و خونریزی ممکن است رخ دهد؛ آسیب کبد و کلیه، تخریب سریع سلولهای سرطانی و واکنش التهابی شدید نیز از خطرهای مهماند. این دارو باید با پایش نزدیک در مرکز تخصصی داده شود.
وجود تب یا عفونت، بیماری کبد یا کلیه، کمآبی، بیماری قلبی، مصرف داروهای متعدد، بارداری یا شیردهی را پیش از درمان اعلام کنید. کاهش ادرار، زردی، خونریزی، تنگی نفس یا افزایش سریع وزن نیازمند تماس فوری با تیم درمان است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کلوفارابین یک داروی ضدسرطان از گروه داروهای همانند نوکلئوزیدهای پورینی است. پس از فعالشدن در سلول، ساخت و ترمیم ماده ژنتیکی را مختل میکند و میتواند سلولهای لوسمی را به مرگ برنامهریزیشده وادار کند. هدف اصلی، کاهش بار سلولهای لوسمی و ایجاد پاسخ درمانی در بیماری عودکرده یا مقاوم است. شکل ارائهشده، محلول غلیظ تزریقی با غلظت ۱ میلیگرم در هر میلیلیتر است که پیش از تزریق رقیق میشود. در ایران ممکن است آن را با نامهای تجاری اوولتو، اوولترا یا اوورابین ببینید؛ این نامها فقط برای شناسایی فرآوردهاند.
موارد مصرف
- لوسمی لنفوبلاستیک حاد عودکرده یا مقاوم به درمان در بیماران ۱ تا ۲۱ ساله، پس از دستکم دو رژیم درمانی قبلی و زمانی که گزینه درمانی مؤثر دیگری وجود ندارد
- کمک به ایجاد پاسخ درمانی برای فراهمشدن امکان پیوند سلولهای بنیادی خونساز در برخی بیماران منتخب مبتلا به لوسمی عودکرده یا مقاوم
- در برخی پروتکلهای تخصصی برای لوسمی میلوئیدی حاد عودکرده یا مقاوم، معمولاً همراه داروهای دیگر و با تصمیم متخصص خون و سرطان؛ این کاربرد ممکن است خارج از کاربرد ثبتشده باشد
روش مصرف
کلوفارابین فقط پس از رقیقسازی و بهصورت تزریق وریدی آهسته توسط تیم درمانی در مرکز تخصصی داده میشود و تزریق آن در خانه ایمن نیست. مقدار دارو، زمانبندی، تعداد چرخهها و طول درمان را پزشک بر اساس بیماری، سن، وضعیت کبد و کلیه و نتایج آزمایشها تعیین میکند. در طول درمان معمولاً مایعات و گاهی داروهای ضدتهوع یا داروهای کنترل اسیداوریک برای کاهش عوارض داده میشود و شمارش سلولهای خون، عملکرد کبد و کلیه، فشار خون و وضعیت قلب پایش میشود. اگر یک نوبت درمان به تعویق افتاد، آن را خودسرانه جبران نکنید و چرخه درمان را بدون هماهنگی قطع یا جابهجا نکنید.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیت قبلی به کلوفارابین، داروهای مشابه یا هر واکنش شدید به داروهای تزریقی را اطلاع دهید.
- بیماری یا اختلال عملکرد کلیه یا کبد، کمآبی، افت فشار خون، بیماری قلبی یا مصرف داروهای قلب و فشار خون را پیش از درمان مطرح کنید. در کودک زیر ۱ سال یا سالمند، ارزیابی جداگانه ضرورت دارد.
- سابقه پیوند سلولهای بنیادی خونساز یا دریافت شیمیدرمانیهای اخیر را بگویید؛ در برخی شرایط خطر آسیب کبدی بیشتر میشود.
- تب، عفونت فعال، زخم دهان، اسهال یا تماس با فرد مبتلا به عفونت را پیش از شروع یا ادامه درمان اعلام کنید.
- فهرست کامل داروهای نسخهای و بدون نسخه، داروهای ضدسرطان، مکملها و فرآوردههای گیاهی را ارائه کنید.
- بارداری، احتمال یا قصد بارداری، شیردهی و هر نگرانی درباره باروری را پیش از درمان مطرح کنید.
عوارض احتمالی
- تهوع
- استفراغ
- اسهال یا درد شکم
- سردرد، سرگیجه یا خوابآلودگی
- خستگی، ضعف یا کاهش اشتها
- خارش، قرمزی یا دانههای پوستی
- تب، لرز، گلودرد، سرفه، تنگی نفس یا سوزش ادرار میتواند نشانه عفونت جدی در پی افت گلبول سفید باشد؛ همان روز با تیم درمان تماس بگیرید و در صورت بدحالی فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- خونریزی غیرعادی، کبودی گسترده، لکههای ریز خونریزی روی پوست، خوندماغ یا خونریزی لثه که بند نمیآید، مدفوع سیاه یا خونی، استفراغ خونی یا سردرد شدید ناگهانی نیازمند مراجعه فوری به اورژانس است.
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، درد سمت راست بالای شکم، گیجی یا خوابآلودگی غیرعادی را فوراً به تیم درمان اطلاع دهید؛ گیجی شدید یا وخامت حال نیازمند مراجعه فوری به اورژانس است.
- کاهش واضح ادرار، تورم، افزایش سریع وزن، درد پهلو، ضعف یا گرفتگی شدید عضلات، تپش قلب یا گیجی میتواند نشانه آسیب کلیه یا تخریب سریع سلولهای سرطانی باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس ناگهانی، تنفس سریع، ضربان قلب خیلی تند، افت فشار، ورم منتشر یا احساس فشار در قفسه سینه میتواند نشانه واکنش التهابی شدید یا نشت مویرگی باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد شدید شکم، اسهال آبکی یا خونی، استفراغ مداوم، راش تاولی یا پوستهریزی، زخم گسترده دهان، تورم صورت و لب، خسخس یا دشواری تنفس میتواند نشانه التهاب شدید روده، واکنش پوستی جدی یا حساسیت شدید باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخل غذایی مشخصی برای شکل وریدی مطرح نیست، اما کلوفارابین عمدتاً از کلیه دفع میشود؛ بنابراین مصرف همزمان داروهای آسیبرسان به کلیه، مانند برخی مسکنهای ضدالتهاب، بعضی داروهای ضدعفونت و داروهای شیمیدرمانی، میتواند خطر آسیب کلیوی را افزایش دهد. داروهای آسیبرسان به کبد و داروهایی که فشار خون یا عملکرد قلب را تغییر میدهند نیز ممکن است به تنظیم یا پایش نزدیک نیاز داشته باشند. بهدلیل احتمال آسیب کبدی، مصرف الکل در دوره درمان مناسب نیست. فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
کلوفارابین بر اساس دادههای حیوانی میتواند به جنین آسیب بزند و اطلاعات کافی درباره مصرف آن در بارداری وجود ندارد؛ در بارداری فقط زمانی استفاده میشود که متخصص سود درمان را بیشتر از خطر بداند. در صورت امکان بارداری، پیش از شروع درمان آزمایش و پیشگیری مؤثر لازم است؛ زنان باید تا ۶ ماه و مردان دارای شریک بارور تا ۳ ماه پس از آخرین نوبت درمان از روش پیشگیری مؤثر استفاده کنند. درباره احتمال آسیب به باروری نیز پیش از درمان گفتوگو کنید. درباره ورود دارو به شیر انسان اطلاعاتی وجود ندارد، اما بهدلیل احتمال آسیب جدی به شیرخوار، در طول درمان و تا ۲ هفته پس از آخرین نوبت شیردهی انجام نشود.
نگهداری
ویال بازنشده را در دمای اتاق طبق دستور روی بسته، در بستهبندی اصلی و دور از نور نگه دارید و آن را منجمد نکنید. محلول رقیقشده باید طبق شرایط مرکز درمانی و در بازه زمانی تعیینشده مصرف شود؛ آمادهسازی و دفع آن بهدلیل ماهیت ضدسرطانی، به کارکنان درمانی سپرده میشود. دارو را دور از دسترس کودکان نگه دارید و تاریخ انقضا و سلامت بستهبندی را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی غلیظ | 1 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱کلوفارابین برای چه نوع لوسمی و چه سنی به کار میرود؟
۰۲چرا همراه کلوفارابین مایعات و آزمایشهای متعدد داده میشود؟
۰۳اگر هنگام درمان با کلوفارابین تب کنم چه کنم؟
۰۴آیا میتوانم برای درد یا تب استامینوفن یا مسکن مصرف کنم؟
۰۵آیا پاسخ به کلوفارابین میتواند به پیوند سلولهای بنیادی کمک کند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۴ سازنده، در گروه L01BB06. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.