کلوبوتینول
کلوبوتینول دارویی ضدسرفهٔ غیرافیونی و اثرگذار بر دستگاهِ عصبیِ مرکزی است که با بالا بردنِ آستانهٔ رفلکسِ سرفه، شدتِ سرفهٔ خشک را کم میکند.
این دارو بیشتر برایِ تسکینِ کوتاهمدتِ سرفههایِ خشک، تحریکی و بدونِ خلطِ ناشی از سرماخوردگی، آنفلوانزا یا التهابِ گلو و مجاریِ تنفسیِ فوقانی مصرف میشود.
مهمترین نکتهٔ ایمنیِ کلوبوتینول، احتمالِ اثر بر ریتمِ قلب است، بهویژه در صورتِ سابقهٔ بیماریِ قلبی یا مصرفِ همزمانِ داروهایِ مؤثر بر ریتمِ قلب؛ همچنین نباید بدونِ نظرِ پزشک برایِ سرفهٔ همراه با خلطِ فراوان به کار رود.
اگر سرفه بیش از یک هفته ادامه یافت، با تب، خلطِ رنگی یا تنگیِ نفس همراه شد، یا سابقهٔ بیماریِ قلبی، اختلالِ ریتمِ قلب یا مصرفِ داروهایِ قلبیِ دیگر دارید، پیش از ادامهٔ مصرف با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کلوبوتینول دارویی ضدسرفهٔ غیرافیونی (Non-opioid Antitussive) است که بر خلافِ داروهایِ ضدسرفهٔ افیونی مانندِ کدئین، به گیرندههایِ افیونیِ مغز متصل نمیشود. این دارو با اثر بر مرکزِ کنترلِ سرفه در ساقهٔ مغز، آستانهٔ تحریکِ رفلکسِ سرفه را بالا میبرد و به این ترتیب دفعات و شدتِ سرفهٔ خشک را کاهش میدهد. کلوبوتینول در ایران در دو شکلِ قطرهٔ خوراکی و قرص عرضه میشود تا پزشک بتواند بر اساسِ سن و شرایطِ بیمار، شکلِ مناسبتر را انتخاب کند. هدفِ اصلیِ آن، تسکینِ سرفههایِ خشک و آزاردهندهای است که خلط ندارند یا خلطِ بسیار ناچیزی دارند، نه سرفههایِ همراه با خلطِ فراوان که برایِ پاکسازیِ راهِ هوایی نقشِ دفاعی دارند. این دارو علتِ زمینهایِ سرفه را درمان نمیکند و صرفاً برایِ کاهشِ موقتِ این نشانه به کار میرود.
موارد مصرف
- تسکینِ کوتاهمدتِ سرفهٔ خشک و بدونِ خلط ناشی از سرماخوردگی یا آنفلوانزا
- کاهشِ سرفهٔ تحریکی ناشی از التهابِ گلو و مجاریِ تنفسیِ فوقانی
- کاستن از سرفههایِ آزاردهندهای که خواب یا فعالیتِ روزمره را مختل میکنند
- کمک به کنترلِ سرفههایِ خشکِ باقیمانده پس از بهبودِ عفونتِ تنفسی، طبقِ صلاحدیدِ پزشک
روش مصرف
کلوبوتینول را میتوان همراه یا بدونِ غذا مصرف کرد؛ اگر ناراحتیِ خفیفِ معده ایجاد کرد، مصرفِ همراه با غذا میتواند کمککننده باشد. شکلِ قطره را با پیمانه یا قطرهچکانِ همراهِ بسته اندازه بگیرید، نه با قاشقِ آشپزخانه، و قرص را با کمیِ آب کامل قورت دهید. مقدار، فاصلهٔ هر نوبتِ مصرف و طولِ دورهٔ درمان را دقیقاً طبقِ نسخه یا دستورِ پزشک و داروساز رعایت کنید و از آن بیشتر یا برایِ مدتی طولانیتر از آنچه توصیه شده استفاده نکنید. این دارو معمولاً برایِ مصرفِ کوتاهمدت در نظر گرفته میشود؛ اگر پس از چند روز سرفه بهبود نیافت یا بدتر شد، بهجایِ افزایشِ خودسرانهٔ مقدارِ مصرف، به پزشک مراجعه کنید. از مصرفِ همزمانِ چند فرآوردهٔ ضدسرفه یا سرماخوردگیِ دیگر بدونِ بررسیِ ترکیبات خودداری کنید تا دچارِ مصرفِ بیشازحد نشوید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
سرفهٔ خشک و بدون خلط ناشی از سرماخوردگی یا آنفلوانزا
فقط برای سرفهٔ خشک استفاده شود؛ حداکثر معمول بزرگسالان ۲۴۰ میلیگرم در شبانهروز است و درمان باید کوتاهمدت باشد.
سرفهٔ تحریکی ناشی از التهاب گلو و مجاری تنفسی فوقانی
در افراد دارای سابقهٔ تشنج، ضربان نامنظم قلب یا بیماری قلبی، فقط با نظر پزشک مصرف شود.
سرفهٔ خشک آزاردهنده و مختلکنندهٔ خواب یا فعالیت روزمره
از مصرف طولانیمدت یا افزایش خودسرانهٔ مقدار مصرف پرهیز شود؛ حداکثر معمول کودکان ۱۲۰ میلیگرم در شبانهروز است.
سرفهٔ خشک باقیمانده پس از بهبود عفونت تنفسی
اگر سرفه پایدار بماند یا با تنگی نفس، تب مداوم یا خلط خونی همراه شود، بررسی علت ضروری است.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ بیماریِ قلبی، اختلالِ ریتمِ قلب (آریتمی) یا سنکوپ (غشِ ناگهانی) را پیش از مصرف به پزشک بگویید.
- اگر داروهایِ دیگری—بهویژه داروهایِ مؤثر بر ریتمِ قلب، برخی آنتیبیوتیکها یا داروهایِ ضدافسردگی—مصرف میکنید، فهرستِ کاملِ آنها را به پزشک یا داروساز اطلاع دهید.
- اگر اختلالِ الکترولیت (مانندِ پتاسیم یا منیزیمِ پایین) دارید یا اخیراً داشتهاید، یا بیماریِ کبدی و کلیوی دارید، به پزشک بگویید.
- سرفهٔ همراه با خلطِ فراوان، تبِ مداوم، خسخسِ سینه یا خلطِ خونی نیاز به بررسیِ پزشک دارد؛ کلوبوتینول ممکن است دفعِ ترشحات را دشوارتر کند.
- برایِ مصرف در کودکان، سالمندان و افرادِ دارایِ بیماریِ مزمنِ تنفسی مانندِ آسم، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
- در صورتِ بارداری، شیردهی، برنامهریزی برایِ بارداری یا سابقهٔ حساسیت به کلوبوتینول، پیش از مصرف با پزشک صحبت کنید.
عوارض احتمالی
- حالتِ تهوعِ خفیف یا ناراحتیِ معده
- خشکیِ دهان
- سردرد
- گیجی یا خوابآلودگیِ خفیف
- سرگیجهٔ خفیف
- تپشِ قلب، ضربانِ نامنظم، سرگیجهٔ شدید یا غشِ ناگهانی؛ این نشانهها میتوانند به اختلال در ریتمِ قلب مربوط باشند؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورمِ صورت، لبها، زبان یا گلو، کهیرِ گسترده یا دشواری در تنفس؛ نشانهٔ واکنشِ آلرژیکِ شدید است؛ با اورژانس تماس بگیرید.
- ادامهیافتنِ سرفه بیش از یک هفته، یا همراهشدنِ آن با تبِ بالا، خلطِ رنگی یا خلطِ خونی؛ در این موارد به پزشک مراجعه کنید تا علتِ زمینهای بررسی شود.
- گیجیِ شدید، لکنتِ زبان، خوابآلودگیِ غیرعادی یا اختلالِ هماهنگیِ حرکتی که میتواند نشانهٔ مصرفِ بیشازحد باشد؛ در این صورت با اورژانس تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین ملاحظهٔ تداخلیِ کلوبوتینول، مصرفِ همزمان با داروهایی است که خود بر ریتمِ قلب اثر میگذارند؛ نمونههایِ شناختهشدهٔ این گروه شاملِ برخی داروهایِ ضدآریتمیِ قلب، برخی آنتیبیوتیکهایِ ماکرولیدی، برخی داروهایِ ضدقارچ و برخی داروهایِ روانپزشکی میشوند و مصرفِ همزمانشان باید تنها با نظرِ پزشک باشد. مصرفِ الکل و داروهایِ آرامبخش نیز میتواند خوابآلودگی و گیجیِ ناشیِ از کلوبوتینول را بیشتر کند. از مصرفِ همزمانِ چند فرآوردهٔ حاویِ داروهایِ ضدسرفهٔ مشابه نیز باید خودداری کرد تا از مصرفِ بیشازحد پیشگیری شود. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخلِ احتمالیِ دیگر هم بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادههایِ کافی دربارهٔ بیخطر بودنِ مصرفِ کلوبوتینول در بارداری و شیردهی در دست نیست؛ به همین دلیل توصیه میشود این دارو در این دوران تنها در صورتِ نیازِ واقعی و با نظرِ مستقیمِ پزشک مصرف شود، بهویژه در سهماههٔ نخستِ بارداری. مادرانِ شیرده نیز پیش از مصرف باید با پزشک مشورت کنند، زیرا مشخص نیست این دارو به چه میزان به شیرِ مادر منتقل میشود.
نگهداری
کلوبوتینول را در دمایِ اتاق و دور از نور و رطوبتِ مستقیم نگهداری کنید و از قرار دادنِ آن در حمام یا نزدیکِ سینکِ ظرفشویی خودداری کنید. قطره و قرص را در بستهبندیِ اصلیِ خود و دور از دسترس و دیدِ کودکان قرار دهید. پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و اگر رنگ یا بویِ قطره تغییرِ غیرعادی داشت، از مصرفِ آن خودداری کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قطره | 60 mg / 1mL |
| قرص | 40 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا کلوبوتینول اعتیادآور است؟
۰۲آیا مصرفِ کلوبوتینول باعثِ خوابآلودگی میشود؟
۰۳کلوبوتینول برایِ چه نوع سرفهای مناسب است؟
۰۴تفاوتِ شکلِ قطره و قرصِ کلوبوتینول در چیست؟
۰۵اگر بیماریِ قلبی دارم، آیا میتوانم کلوبوتینول مصرف کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۲ سازنده، در گروه R05DB03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.