کلرامبوسیل
کلرامبوسیل (با نام تجاری لوکران) دارویی ضدسرطان از دستهٔ عاملهای آلکیلهکننده (Alkylating Agent) است که با آسیبرساندن به DNA سلولهای سرطانی، از رشد و تکثیر آنها جلوگیری میکند.
این دارو بیشتر برای درمان لوسمی لنفوسیتی مزمن و برخی لنفومها مانند لنفوم هوچکین تجویز میشود و گاهی نیز در برخی بیماریهای خودایمنیِ مقاوم بهکار میرود.
کلرامبوسیل میتواند فعالیت مغز استخوان را کم کند و خطر عفونت، خونریزی و کمخونی را بالا ببرد؛ به همین دلیل انجام منظمِ آزمایش خون در طول درمان ضروری است.
در صورت بروز تب، عفونت، کبودی یا خونریزیِ غیرعادی، خستگیِ شدید، یا هر نشانهٔ نگرانکنندهٔ دیگر در طول درمان، باید همان روز با پزشک تماس گرفت.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کلرامبوسیل از خانوادهٔ داروهای آلکیلهکننده (Alkylating Agent) و از مشتقات نیتروژنماستارد است؛ گروهی از داروهای ضدسرطان که در ردهٔ سرکوبکنندهٔ ایمنی نیز قرار میگیرند. این دارو با اتصال به DNA سلولها و ایجاد اختلال در ساختار آن، از تقسیم و تکثیر سلولهای سرطانی جلوگیری میکند و اثر آن روی سلولهای با تقسیم سریع بیشتر است. کلرامبوسیل برخلاف بسیاری از داروهای شیمیدرمانیِ تزریقی، بهصورت قرص خوراکی مصرف میشود و میتوان آن را طبق برنامهٔ پزشک در منزل مصرف کرد. هدف اصلی از تجویز آن، کنترل رشد سلولهای سرطانیِ خون و دستگاه لنفاوی و در مواردی، تعدیل فعالیتِ بیشازحدِ سیستم ایمنی است. لازم به یادآوری است که مانند بسیاری از داروهای آلکیلهکننده، مصرفِ طولانیمدتِ کلرامبوسیل با افزایشِ اندکِ خطرِ سرطانهای ثانویه، بهویژه لوسمیِ حاد، در سالهای پس از درمان همراه بوده است؛ به همین دلیل تجویزِ آن همواره بر پایهٔ سنجشِ دقیقِ سود در برابرِ خطر توسط پزشکِ متخصص خون و سرطان انجام میشود.
موارد مصرف
- درمان لوسمی لنفوسیتی مزمن (Chronic Lymphocytic Leukemia)، شایعترین کاربرد این دارو
- درمان لنفوم هوچکین در برخی پروتکلهای درمانی
- درمان لنفومهای غیرهوچکین
- درمان ماکروگلوبولینمی والدنستروم
- کاربرد محدود در برخی بیماریهای خودایمنیِ شدید و مقاوم به درمانهای معمول، به تشخیص پزشک متخصص
روش مصرف
کلرامبوسیل را دقیقاً طبق نسخه و برنامهٔ زمانیای که پزشک متخصص خون و سرطان تعیین کرده مصرف کنید. معمولاً توصیه میشود این قرص با معدهٔ خالی، یعنی یک ساعت پیش یا دو ساعت پس از غذا، همراه یک لیوان آب و بهصورت کامل بلعیده شود، چون غذا میتواند جذب دارو را کم کند؛ در هر حال زمان دقیق مصرف را پزشک یا داروساز شما مشخص میکند. قرص را نشکنید و خرد نکنید و مصرف را در روز و ساعتِ مشخصشده منظم نگه دارید. بدون هماهنگی با پزشک، دارو را قطع نکنید یا دوز آن را تغییر ندهید، چون تنظیمِ دقیقِ دوز و مدتِ درمان بخش مهمی از اثربخشی و ایمنیِ این دارو است. اگر نوبتی از دارو را فراموش کردید، بهجای جبرانِ خودسرانه، با پزشک یا داروساز خود تماس بگیرید.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ حساسیت به کلرامبوسیل یا سایر داروهای آلکیلهکننده
- سابقهٔ مشکلات مغز استخوان، کمخونی، یا پایینبودنِ گلبولهای سفید و پلاکت
- وجود عفونت فعال یا واکسیناسیون اخیر، بهویژه واکسنهای زنده
- بیماری کبدی یا کلیوی و سابقهٔ تشنج یا اختلالات عصبی
- بارداری، برنامهریزی برای بارداری، یا شیردهی
- فهرست کامل داروها و مکملهای مصرفی، و سابقهٔ پرتودرمانی یا شیمیدرمانیِ قبلی
عوارض احتمالی
- تهوعِ خفیف و گاهی استفراغ
- کاهش اشتها
- احساسِ خستگی یا ضعفِ عمومی
- ناراحتیِ گوارشیِ خفیف یا اسهال
- نشانههای عفونت مانند تب، لرز، یا گلودردِ ناگهانی که میتواند بهدلیلِ افتِ گلبولهای سفید باشد؛ در صورت بروز، همان روز با پزشک تماس بگیرید یا به مرکز درمانی مراجعه کنید.
- کبودی یا خونریزیِ غیرمعمول، مثل خونریزی لثه یا خون در ادرار و مدفوع، که میتواند نشانهٔ افتِ پلاکت باشد؛ سریع به پزشک اطلاع دهید.
- زردیِ پوست یا سفیدیِ چشم، ادرارِ تیره، یا درد و تورمِ شکم که ممکن است نشانهٔ آسیبِ کبدی باشد؛ نیازمند بررسیِ فوریِ پزشک است.
- بروزِ تشنج، بهویژه در مصرفِ دوزهای بالا یا مسمومیتِ دارویی؛ وضعیتی اورژانسی است و باید فوراً با اورژانس تماس گرفت.
- سرفهٔ مداوم یا تنگیِ نفسِ پیشرونده که میتواند نشانهٔ نادرِ آسیبِ ریوی باشد؛ این علائم را حتماً به پزشک اطلاع دهید.
- علائمِ واکنشِ آلرژیکِ شدید مانند تورمِ صورت، لب یا گلو، کهیرِ گسترده، یا دشواری در تنفس؛ اورژانسی است، بلافاصله با اورژانس تماس بگیرید یا به نزدیکترین مرکز درمانی مراجعه کنید.
- مصرفِ طولانیمدت یا با دوزهای تجمعیِ بالا از کلرامبوسیل، مشابهِ سایرِ داروهای آلکیلهکننده، با افزایشِ اندکِ خطرِ سرطانهای ثانویه، بهویژه لوسمیِ حادِ میلوئیدی، در سالهای پس از درمان همراه بوده است. این موردی نیست که در روزهای مصرف انتظارش را داشته باشید؛ بلکه بخشی از سنجشِ سود و خطری است که پزشکِ متخصص پیش از تجویز و در طولِ پیگیریِ درمان انجام میدهد. با این حال، اگر دربارهٔ این موضوع نگرانی دارید، حتماً آن را با پزشکِ خود در میان بگذارید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
کلرامبوسیل در صورت مصرفِ همزمان با سایر داروهای سرکوبکنندهٔ مغز استخوان یا پرتودرمانی، میتواند خطر افتِ شدید گلبولهای خونی را افزایش دهد. مصرف واکسنهای زنده در دوران درمان با این دارو معمولاً توصیه نمیشود، چون سیستم ایمنیِ تضعیفشده ممکن است نتواند پاسخِ ایمن و مؤثری به واکسن بدهد. برخی داروهای دیگر نیز میتوانند بر جذب یا عوارضِ کلرامبوسیل اثر بگذارند؛ به همین دلیل، فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو، از جمله داروهای بدون نسخه، گیاهی، و واکسنهایی که اخیراً دریافت کردهای یا قرار است دریافت کنی.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
کلرامبوسیل میتواند به جنین آسیب برساند و مصرف آن در دوران بارداری، بهویژه در سهماههٔ نخست، بهطور کلی ممنوع است. زنان و مردانی که تحت درمان با این دارو هستند باید در طول درمان و مدتی پس از پایان آن از یک روشِ پیشگیریِ مطمئن استفاده کنند؛ پزشک دربارهٔ مدتزمانِ دقیقِ این احتیاط راهنمایی میکند. این دارو همچنین در شیرِ مادر ترشح میشود و میتواند برای نوزاد مضر باشد، بنابراین شیردهی در دورانِ مصرفِ کلرامبوسیل توصیه نمیشود. هر تصمیمی دربارهٔ بارداری، پیشگیری از آن، یا شیردهی باید حتماً با پزشکِ متخصص در میان گذاشته شود.
نگهداری
کلرامبوسیل را دقیقاً طبق دستورِ روی برچسب یا بستهٔ دارو نگهداری کنید؛ برخی فرآوردههای این دارو، از جمله لوکران، نیاز به نگهداری در یخچال دارند، پس حتماً از داروسازِ خود دربارهٔ شرایطِ دقیقِ نگهداریِ بستهٔ خریداریشده بپرسید. دارو را در ظرفِ اصلیِ خود، دور از نورِ مستقیم و رطوبت، و دور از دسترس و دیدِ کودکان نگه دارید. پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا استفادهنشده را از طریقِ داروخانه دفع کنید، نه در سطلِ زبالهٔ خانگیِ معمولی.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 2 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۹ برند از ۴۰ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا باید کلرامبوسیل را با معدهٔ خالی مصرف کنم؟
۰۲آیا مصرفِ کلرامبوسیل باعثِ ریزشِ مو میشود؟
۰۳چرا در طولِ درمان باید مرتب آزمایشِ خون بدهم؟
۰۴آیا کلرامبوسیل روی باروری اثر میگذارد؟
۰۵اگر یک نوبت مصرفِ کلرامبوسیل را فراموش کنم چه باید بکنم؟
۰۶آیا خودِ کلرامبوسیل میتواند خطرِ ابتلا به سرطانِ دیگری را افزایش دهد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۰۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۹ برند از ۴۰ سازنده، در گروه L01AA02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.