سفتریاکسون
سفتریاکسون آنتیبیوتیکی تزریقی از خانوادهٔ سفالوسپورینهای نسل سوم است که با از بینبردن دیوارهٔ سلولی باکتریها، آنها را نابود میکند.
بیشتر برای درمان عفونتهای باکتریاییِ جدی مانند مننژیت، پنومونی، عفونتهای ادراریِ پیچیده، عفونتهای پوست و استخوان، و عفونت خون به کار میرود.
این دارو فقط با تزریق وریدی یا عضلانی و زیر نظر پزشک یا پرستار تجویز میشود؛ در نوزادان، بهویژه نوزادان نارس یا مبتلا به زردی، نباید همزمان با محلولهای حاوی کلسیم تزریق شود.
اگر پیشتر به پنیسیلین یا سفالوسپورینها حساسیت داشتهاید، بیماری کبدی، کلیوی یا کیسهٔ صفرا دارید، یا اسهال شدید و مداوم پیدا کردید، حتماً با پزشک خود در میان بگذارید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سفتریاکسون آنتیبیوتیکی تزریقی از گروه سفالوسپورینهای نسل سوم و در ردهٔ داروهای ضدعفونت سیستمیک است که در ایران با نامهای تجاری گوناگونی مانند روسفین نیز عرضه میشود. این دارو با اتصال به پروتئینهای سازندهٔ دیوارهٔ سلولیِ باکتری، از تکمیلشدن آن جلوگیری میکند و باکتری را از بین میبرد؛ به همین دلیل باکتریکش بهشمار میرود. طیف اثر آن گسترده است و بسیاری از باکتریهای گرممنفی و برخی گرممثبتِ شایع در عفونتهای جدی را دربر میگیرد. یکی از ویژگیهای مهم آن، نفوذ مناسب به مایع مغزینخاعی است؛ به همین دلیل در درمان عفونتهای سیستم عصبی مانند مننژیت باکتریایی کاربرد ویژهای دارد. این دارو تنها بهصورت تزریق وریدی یا عضلانی و زیر نظر مستقیم پزشک یا پرستار، معمولاً در بیمارستان یا مرکز درمانی، تجویز میشود.
موارد مصرف
روش مصرف
سفتریاکسون فقط بهصورت تزریق وریدی یا عضلانی، توسط پزشک، پرستار یا کادر درمانیِ آموزشدیده تجویز و تزریق میشود و بیمار آن را خودش تزریق نمیکند. این دارو معمولاً در بیمارستان، درمانگاه یا گاهی در قالب خدماتِ درمان در منزل و زیر نظر تیم درمانی مصرف میشود. تعداد نوبتهای تزریق در شبانهروز و طول دورهٔ درمان را پزشک بر اساس نوع و شدت عفونت شما تعیین میکند و پیروی دقیق از این برنامه برای اثربخشیِ کامل درمان اهمیت دارد. حتی اگر پس از چند روز حالتان بهتر شد، دورهٔ درمان را بدون هماهنگی با پزشک زودتر از موعد قطع نکنید، چون این کار میتواند به بازگشت عفونت یا مقاومشدن باکتریها بینجامد. اگر محل تزریق دردناک، قرمز یا متورم شد، این موضوع را به تیم درمانی اطلاع دهید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
مننژیت باکتریایی
مدت درمان معمولاً ۷ تا ۱۴ روز یا بیشتر است و بر اساس عامل عفونت و پاسخ بالینی تعیین میشود؛ درمان تجربی ممکن است به داروهای دیگری نیز نیاز داشته باشد.
عفونتهای شدید تنفسی، از جمله پنومونی
در پنومونی بستری، بر اساس عامل عفونی ممکن است همراه داروی دیگری تجویز شود؛ مدت درمان بر پایهٔ شدت و پاسخ بالینی است.
عفونتهای پیچیده یا شدید مجاری ادراری
مدت درمان معمولاً ۷ تا ۱۴ روز است و با نتیجهٔ کشت و پاسخ درمانی تنظیم میشود.
عفونت پوست و بافت نرم
مدت درمان معمولاً ۴ تا ۱۴ روز است؛ در عفونتهای پیچیده ممکن است طولانیتر باشد.
عفونت استخوان و مفاصل
مدت درمان معمولاً چند هفته است و بر اساس محل عفونت، نتیجهٔ کشت و نیاز به تخلیهٔ عفونت تعیین میشود.
عفونتهای داخل شکمی
برای پوشش باکتریهای بیهوازی معمولاً باید همراه داروی مناسب تجویز شود؛ مدت درمان بر اساس شدت و پاسخ بالینی است.
عفونت خون (سپسیس)
درمان باید در محیط بیمارستانی و بر اساس کشت انجام شود؛ در سپسیس شدید ممکن است پوشش ضدباکتریایی ترکیبی لازم باشد.
سوزاک (گنوره)
اگر عفونت کلامیدیایی رد نشده باشد، درمان جداگانه لازم است؛ ارزیابی و درمان شریک جنسی نیز ضروری است.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به پنیسیلین، سفالوسپورینها یا هر آنتیبیوتیک دیگری حساسیت یا واکنش آلرژیک داشتهاید، حتماً به پزشک اطلاع دهید.
- سابقهٔ بیماری کبدی، کلیوی یا کیسهٔ صفرا (مانند سنگ کیسهٔ صفرا) را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر داروهای رقیقکنندهٔ خون مصرف میکنید یا سابقهٔ اختلال انعقادی یا خونریزی دارید، به پزشک بگویید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و محلولهای تزریقیِ مصرفیتان را — بهویژه هر داروی حاوی کلسیم — به پزشک یا داروساز بگویید.
- در صورت بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری، پیش از تزریق با پزشک مشورت کنید.
- برای نوزادان، بهویژه نوزادان نارس یا مبتلا به زردی، پزشک باید از سابقهٔ کامل و سایر داروهای تزریقی مطلع باشد، چون احتیاطهای ویژهای لازم است.
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی یا سفتی در محل تزریق عضلانی
- تحریک یا التهاب سیاهرگ در محل تزریق وریدی
- حالت تهوع یا اسهال خفیف
- سردرد
- تغییرات خفیف و بدون علامت در آزمایش خون (مانند افزایش ائوزینوفیلها)
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند ورم صورت، لب، زبان یا گلو، کهیر گسترده یا دشواری در تنفس؛ در این حالت فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- اسهال شدید، آبکی یا خونی که ادامهدار است یا پس از پایان درمان هم برطرف نمیشود؛ میتواند نشانهٔ التهاب رودهٔ ناشی از آنتیبیوتیک باشد و باید به پزشک اطلاع داده شود.
- درد ناگهانی در سمت راست و بالای شکم، بهویژه همراه با تهوع یا استفراغ؛ میتواند نشانهٔ رسوب دارو در کیسهٔ صفرا باشد و نیازمند بررسی پزشکی است.
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره یا خستگیِ غیرعادی که میتواند نشانهٔ درگیریِ کبد باشد.
- کبودی یا خونریزی غیرعادی و بدون دلیل مشخص.
- بثورات پوستی شدید همراه با تاول یا پوستهپوستهشدنِ پوست و تب؛ این نشانهها میتوانند به یک واکنش پوستیِ نادر اما خطرناک اشاره داشته باشند، در این حالت فوراً با اورژانس تماس بگیرید یا به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
سفتریاکسون میتواند با برخی داروها و محلولها تداخل داشته باشد. مهمترین مورد، تداخل با محلولها یا داروهای تزریقیِ حاوی کلسیم است؛ تزریق همزمان یا نزدیک به هم با این محلولها میتواند رسوباتی خطرناک ایجاد کند، بهخصوص در نوزادان که این وضعیت میتواند بسیار جدی باشد، به همین دلیل تیم درمانی زمانبندی و مسیر تزریق را با دقت جدا نگه میدارد. این دارو همچنین معمولاً در همان سرنگ یا سرم با آنتیبیوتیکهای آمینوگلیکوزیدی مخلوط نمیشود، هرچند ممکن است همزمان و از دو مسیر جداگانه تجویز شوند. در بیمارانی که داروهای ضدانعقاد مانند وارفارین مصرف میکنند، این دارو میتواند اثر رقیقکنندگی خون را تشدید کند. برای پیشگیری از هر تداخل احتمالی، فهرست کاملِ داروها و مکملهای مصرفی خود را به پزشک و داروساز اطلاع دهید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
بر پایهٔ تجربهٔ بالینی، سفتریاکسون از آنتیبیوتیکهایی است که پزشکان در بارداری در صورت نیاز واقعی به آنتیبیوتیک تجویز میکنند، هرچند تصمیم نهایی همیشه با پزشک متخصص است. مقدار کمی از این دارو وارد شیر مادر میشود؛ بسیاری از منابع آن را در دوران شیردهی قابلقبول میدانند، اما ممکن است بهندرت در نوزاد باعث اسهال خفیف یا برفک دهانی شود. در صورت مشاهدهٔ چنین نشانههایی در نوزاد یا هر نگرانیِ دیگر، با پزشک مشورت کنید و مصرف را فقط زیر نظر او ادامه دهید.
نگهداری
سفتریاکسون معمولاً توسط داروخانه یا کادر درمانی نگهداری و آماده میشود. ویالهای تزریقنشدهٔ آن باید در دمای اتاق، دور از رطوبت و نور مستقیم نگهداری شوند، مگر آنکه برچسب یا داروساز دستور دیگری بدهد. اگر برای درمان در منزل در اختیارتان قرار گرفته، دقیقاً طبق دستورالعمل داروساز دربارهٔ دما و مدت نگهداریِ محلولِ آمادهشده عمل کنید، چون پایداریِ آن پس از آمادهسازی محدود است. دارو را دور از دید و دسترس کودکان نگه دارید، پیش از استفاده تاریخ انقضا و ظاهر محلول را بررسی کنید و در صورت تغییر رنگ یا وجود ذرات معلق، از مصرف آن خودداری کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | 1 g |
| تزریقی برای محلول | 500 mg |
| تزریقی برای محلول | 2 g |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۷ برند از ۱۹ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا سفتریاکسون قرص یا شربت ندارد و فقط تزریقی است؟
۰۲آیا تزریق سفتریاکسون در عضله دردناک است؟
۰۳چرا باید دورهٔ درمان با سفتریاکسون کامل شود، حتی اگر حالم بهتر شده باشد؟
۰۴چرا در نوزادان باید هنگام تزریق سفتریاکسون احتیاط ویژهای رعایت شود؟
۰۵آیا سفتریاکسون برای افراد حساس به پنیسیلین بیخطر است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴۶ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۷ برند از ۱۹ سازنده، در گروه J01DD04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.