کلسیتریول
کلسیتریول شکل فعال ویتامین د و تنظیمکنندهٔ کلسیم و فسفات بدن است. نوع تزریقی آن معمولاً در بیماران مبتلا به نارسایی مزمن کلیه که دیالیز میشوند بهکار میرود.
بیشتر برای درمان کمبود کلسیم و کاهش افزایش هورمون پاراتیروئید در بیماران دیالیزی تجویز میشود. هدف آن کمک به کنترل اختلال استخوان و مواد معدنی ناشی از بیماری کلیه است.
مهمترین خطر کلسیتریول، بالا رفتن کلسیم یا فسفات خون است؛ تهوع، یبوست، تشنگی شدید، ادرار زیاد، ضعف یا گیجی میتواند هشدار باشد. مقدار مصرف باید بر اساس آزمایشها تنظیم شود و تزریق آن را کادر درمان انجام دهد.
اگر سابقهٔ کلسیم یا فسفات خون بالا، سنگ کلیه، بیماری قلبی یا کبدی، یا مصرف مکملهای کلسیم و ویتامین د دارید، پیش از درمان اطلاع دهید. استفراغ مداوم، گیجی، ضعف شدید، تپش قلب یا واکنش حساسیتی نیازمند ارزیابی فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کلسیتریول، شکل فعال ویتامین د، با افزایش جذب کلسیم و فسفات از روده و تنظیم فعالیت استخوان و غدهٔ پاراتیروئید عمل میکند. در نارسایی کلیه، تبدیل ویتامین د به شکل فعال کاهش مییابد و این دارو میتواند به کنترل کمبود کلسیم و پرکاری ثانویهٔ پاراتیروئید کمک کند. فرآوردهٔ تزریقی معمولاً برای بیماران دیالیزی و با پایش منظم کلسیم، فسفات و هورمون پاراتیروئید بهکار میرود.
موارد مصرف
- درمان کمبود کلسیم در بیماران مبتلا به نارسایی مزمن کلیه که دیالیز میشوند
- کاهش افزایش هورمون پاراتیروئید در پرکاری ثانویهٔ پاراتیروئید ناشی از بیماری مزمن کلیه
- کمک به کنترل بیماری استخوانی و اختلال مواد معدنی مرتبط با نارسایی کلیه
روش مصرف
این فرآورده تزریق وریدی است و معمولاً در مرکز درمانی، اغلب در پایان جلسهٔ دیالیز، توسط پزشک یا پرستار تجویز و تزریق میشود؛ خودسرانه تزریق نکنید. مقدار و زمانبندی بر اساس پاسخ بدن و نتایج آزمایشهای کلسیم، فسفات و هورمون پاراتیروئید تعیین میشود. همهٔ نوبتهای آزمایش و دیالیز را جدی بگیرید و بدون هماهنگی، مصرف مکملهای کلسیم یا ویتامین د و دارو را شروع، قطع یا جابهجا نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمبود کلسیم در نارسایی مزمن کلیهٔ وابسته به همودیالیز
فقط وریدی است. در دورهٔ تنظیم دوز، کلسیم و فسفر دستکم ۲ بار در هفته بررسی شوند؛ در صورت افزایش کلسیم، دارو موقتاً قطع و پس از اصلاح آزمایشها با دوز کمتر شروع میشود.
پرکاری ثانویهٔ پاراتیروئید ناشی از بیماری مزمن کلیه
دوز بر پایهٔ هورمون پاراتیروئید، کلسیم و فسفر تنظیم میشود؛ در صورت افزایش کلسیم یا فسفر، درمان باید موقتاً متوقف شود.
بیماری استخوانی و اختلال مواد معدنی مرتبط با نارسایی کلیه
پایش همزمان کلسیم، فسفر و هورمون پاراتیروئید ضروری است؛ مصرف خودسرانهٔ فرآوردههای ویتامین د یا مکمل کلسیم میتواند خطر افزایش کلسیم را بیشتر کند.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به کلسیتریول، ویتامین د یا هر داروی تزریقی را بگویید.
- اگر کلسیم یا فسفات خونتان بالا بوده، سنگ کلیه داشتهاید، یا دچار اختلالات غدهٔ پاراتیروئید هستید، اطلاع دهید.
- بیماریهای قلبی یا کبدی و هر وضعیت پزشکی مهم دیگر را با پزشک در میان بگذارید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای حاوی کلسیم، ویتامین د یا منیزیم را ارائه کنید.
- در طول درمان، آزمایشهای تجویزشده برای کلسیم، فسفات و هورمون پاراتیروئید برای پیشگیری از تجمع بیشازحد کلسیم اهمیت دارند.
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا به نوزاد شیر میدهید، پیش از تزریق اطلاع دهید.
عوارض احتمالی
- تهوع، استفراغ یا ناراحتی شکمی
- یبوست، خشکی دهان یا کاهش اشتها
- سردرد، خوابآلودگی یا احساس ضعف
- درد خفیف در محل تزریق
- تهوع یا استفراغ مداوم، یبوست شدید، تشنگی و ادرار غیرعادی زیاد، ضعف، گیجی یا خوابآلودگی میتواند نشانهٔ افزایش خطرناک کلسیم باشد؛ همان روز به مرکز دیالیز اطلاع دهید و در صورت گیجی شدید یا بدترشدن سریع، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تپش قلب، ضربان نامنظم، درد قفسهٔ سینه، تنگی نفس یا غش: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کهیر گسترده، تورم صورت، لب یا زبان، خسخس، افت فشار یا مشکل در بلع میتواند نشانهٔ حساسیت شدید باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد شدید استخوان یا عضله، خارش منتشر، کاهش وزن یا نشانههای کمآبی را در اسرع وقت به پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرف همزمان مکملهای کلسیم، ویتامین د یا مشتقات ویتامین د میتواند خطر بالا رفتن کلسیم خون را بیشتر کند. مقدار زیاد کلسیم و فسفات در رژیم غذایی نیز باید با برنامهٔ تغذیهٔ بیماران دیالیزی هماهنگ باشد. داروهای ضداسید یا ملین حاوی منیزیم، بهویژه در نارسایی کلیه، ممکن است باعث افزایش منیزیم خون شوند؛ داروهای مدر تیازیدی میتوانند خطر افزایش کلسیم را بالا ببرند. در مصرفکنندگان دیگوکسین، بالا رفتن کلسیم خطر اختلال ضربان قلب را بیشتر میکند. برخی داروهای باندکنندهٔ فسفات، بهخصوص انواع حاوی آلومینیوم، باید توسط تیم دیالیز بررسی شوند. تداخل مستقیم مهمی با الکل شناخته نشده است، اما رژیم غذایی و محدودیت مایعات تجویزشده را تغییر ندهید. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
ایمنی کلسیتریول در بارداری بهطور کامل مشخص نیست و افزایش کلسیم خون مادر میتواند برای مادر و جنین مشکلساز باشد؛ بنابراین در بارداری فقط با تشخیص و پایش پزشک استفاده میشود. احتمال عبور کلسیتریول به شیر مادر وجود دارد و ممکن است پایش کلسیم مادر و نوزاد لازم باشد؛ شروع یا ادامهٔ درمان در دوران شیردهی باید هماهنگ شود.
نگهداری
آمپول یا ویال را در بستهبندی اصلی، دور از نور، در دمای اتاق و دور از یخزدگی و گرمای زیاد نگهداری کنید؛ محدودهٔ دقیق دما را از روی جعبهٔ همان فرآورده بررسی کنید. از محلول کدر، تغییررنگداده یا دارای ذرات استفاده نشود. دارو را دور از دسترس کودکان بگذارید، تاریخ انقضا را بررسی کنید و اگر فرآورده تکدوز است، باقیماندهٔ آن را نگه ندارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا کلسیتریول تزریقی همان ویتامین د معمولی است؟
۰۲چرا هنگام درمان با کلسیتریول آزمایش خون لازم است؟
۰۳آیا همراه کلسیتریول میتوانم مکمل کلسیم یا ویتامین د مصرف کنم؟
۰۴چرا کلسیتریول معمولاً در ارتباط با جلسهٔ دیالیز تزریق میشود؟
۰۵اگر بعد از تزریق تشنه شدم یا زیاد ادرار کردم، چه کار کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۵ سازنده، در گروه A11CC04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.